Adhyaya 257

Verse 1

दुर्योधनेन यज्ञसमापनानन्तरं सतहुमानं प्राहुणिकविप्रनृपेप्रषणपूर्वकं निजनगरप्रवेशनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ततस्तु शिल्पिनः सर्वं कृतमूर्चुर्नराधिपम्। विदुरश्च महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ।।

duryodhanena yajñasamāpanānantaraṃ satahumānaṃ prāhuṇikavipranṛpepraṣaṇapūrvakaṃ nijanagarapraveśanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tatastu śilpinaḥ sarvaṃ kṛtamūrcurnarādhipam| viduraśca mahāprājño dhṛtarāṣṭre nyavedayat ||

Verse 2

सज्जं क्रतुवरं राजन्कालप्राप्तं च भारत। सौवर्णं च कृतं सर्वं लाङ्गलं च महाधनम् ।।

sajjaṃ kratuvaraṃ rājankālaprāptaṃ ca bhārata| sauvarṇaṃ ca kṛtaṃ sarvaṃ lāṅgalaṃ ca mahādhanam ||

Verse 3

एवच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धृतराष्ट्रो विशंपते। आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम् ।।

evacchrutvā nṛpaśreṣṭho dhṛtarāṣṭro viśaṃpate| ājñāpayāmāsa nṛpaḥ kraturājapravartanam ||

Verse 4

ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतार्थः सुसंस्कृतः। दीक्षितश्चापि गान्धारिर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ।।

tataḥ pravavṛte yajñaḥ prabhūtārthaḥ susaṃskṛtaḥ| dīkṣitaścāpi gāndhāriryathāśāstraṃ yathākramam ||

Verse 5

प्रहृष्टो धृतराष्ट्रश्च विदुरश्च महायशाः। भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी ।।

prahṛṣṭo dhṛtarāṣṭraśca viduraśca mahāyaśāḥ| bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇo gāndhārī ca yaśasvinī ||

Verse 6

निमन्त्रणार्थं दूर्तांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान्। पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च ।।

nimantraṇārthaṃ dūrtāṃśca preṣayāmāsa śīghragān| pārthivānāṃ ca rājendra brāhmaṇānāṃ tathaiva ca ||

Verse 7

ते प्रयाता यथोद्दिष्टा दूतास्त्वरितवाहनाः। तत्र कचित्प्रयान्तं तु दूतं दुःशासनोऽब्रवीत् ।।

te prayātā yathoddiṣṭā dūtāstvaritavāhanāḥ| tatra kacitprayāntaṃ tu dūtaṃ duḥśāsano'bravīt ||

Verse 8

गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान्पापपूरुषान्। निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्त स्मिन्वने तदा ।।

gaccha dvaitavanaṃ śīghraṃ pāṇḍavānpāpapūruṣān| nimantraya yathānyāyaṃ viprāṃsta sminvane tadā ||

Verse 9

स गत्वा पाण्डवान्सर्वानुवाचाभिप्रणम्य च। दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः ।।

sa gatvā pāṇḍavānsarvānuvācābhipraṇamya ca| duryodhano mahārāja yajate nṛpasattamaḥ ||

Verse 10

स्ववीर्यार्जितमर्थौघमवाप्य कुरुसत्तमः। तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश्च ततस्ततः ।।

svavīryārjitamarthaughamavāpya kurusattamaḥ| tatra gacchanti rājāno brāhmaṇāśca tatastataḥ ||

Verse 11

अहं तु प्रेषितो राजन्कौरवेण महात्मना। आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः। मनोभिलषितं राज्ञस्तं क्रतुं द्रष्टुमर्हथ ।।

ahaṃ tu preṣito rājankauraveṇa mahātmanā| āmantrayati vo rājā dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ| manobhilaṣitaṃ rājñastaṃ kratuṃ draṣṭumarhatha ||

Verse 12

ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम्। अब्रवीन्नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः। यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः ।।

tato yudhiṣṭhiro rājā tacchrutvā dūtabhāṣitam| abravīnnṛpaśārdūlo diṣṭyā rājā suyodhanaḥ| yajate kratumukhyena pūrveṣāṃ kīrtivardhanaḥ ||

Verse 13

वयमप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन। समयः परिपाल्यो नो यावद्वर्षं त्रयोदशम् ।।

vayamapyupayāsyāmo na tvidānīṃ kathaṃcana| samayaḥ paripālyo no yāvadvarṣaṃ trayodaśam ||

Verse 14

श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य भीमो वचनमब्रवीत्। तदा तु नृपतिर्गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः ।।

śrutvaitaddharmarājasya bhīmo vacanamabravīt| tadā tu nṛpatirgantā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 15

अस्त्रशस्त्रप्रदीप्तेऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति। वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं रणसत्रे नराधिपः ।।

astraśastrapradīpte'gnau yadā taṃ pātayiṣyati| varṣātrayodaśādūrdhvaṃ raṇasatre narādhipaḥ ||

Verse 16

यदा क्रोधहविर्मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः। आगन्तारस्तदा स्मेति वाच्यस्ते स सुयोधनः ।।

yadā krodhahavirmoktā dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ| āgantārastadā smeti vācyaste sa suyodhanaḥ ||

Verse 17

शेषास्तु पाण्डवा राजन्नैवोचुः किंचिदप्रियम्। दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ।।

śeṣāstu pāṇḍavā rājannaivocuḥ kiṃcidapriyam| dūtaścāpi yathāvṛttaṃ dhārtarāṣṭre nyavedayat ||

Verse 18

अथाजग्मुर्नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः। ब्राह्मणाश्च महाभाग धार्तराष्ट्रपुरं प्रति ।।

athājagmurnaraśreṣṭhā nānājanapadeśvarāḥ| brāhmaṇāśca mahābhāga dhārtarāṣṭrapuraṃ prati ||

Verse 19

ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथाविधि यथाक्रमम्। मुदा परमया युक्ताः प्रीताश्चापि नरेश्वराः ।।

te tvarcitā yathāśāstraṃ yathāvidhi yathākramam| mudā paramayā yuktāḥ prītāścāpi nareśvarāḥ ||

Verse 20

धृतराष्ट्रोऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः। हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत ।।

dhṛtarāṣṭro'pi rājendra saṃvṛtaḥ sarvakauravaiḥ| harṣeṇa mahatā yukto viduraṃ pratyabhāṣata ||

Verse 21

यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्यादन्नसंयुतः। तुष्येत्तु यज्ञसदने तथा नीतिर्विधीयताम् ।।

yathā sukhī janaḥ sarvaḥ kṣattaḥ syādannasaṃyutaḥ| tuṣyettu yajñasadane tathā nītirvidhīyatām ||

Verse 22

विदुरस्तु तदाज्ञाय सर्ववर्णानरिंदम। यथा प्रमाणतो विद्वान्पूजयामास धर्मवित् ।।

vidurastu tadājñāya sarvavarṇānariṃdama| yathā pramāṇato vidvānpūjayāmāsa dharmavit ||

Verse 23

भक्ष्यपेयान्नपानेन माल्यैश्चापि सुगन्धिभिः। वासोभिर्विविधैश्चैव योजयामास हृष्टवत् ।।

bhakṣyapeyānnapānena mālyaiścāpi sugandhibhiḥ| vāsobhirvividhaiścaiva yojayāmāsa hṛṣṭavat ||

Verse 24

कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम्। सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु। विसर्जयामास नपान्ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ।।

kṛtvā hyavabhṛthaṃ vīro yathāśāstraṃ yathākramam| sāntvayitvā ca rājendro dattvā ca vividhaṃ vasu| visarjayāmāsa napānbrāhmaṇāṃśca sahasraśaḥ ||

Verse 25

विसृज्यच नृपान्सर्वान्भ्रातृभिः परिवारितः। विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 257 ।।

visṛjyaca nṛpānsarvānbhrātṛbhiḥ parivāritaḥ| viveśa hāstinapuraṃ sahitaḥ karṇasaubalaiḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi saptapañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 257 ||