Adhyaya 256

Verse 1

दुर्योधनेन राजसूययाजनं प्रार्थितैर्ब्राह्मणैर्हेतूक्त्या तन्निपेधनपूर्वकं तप्रति यज्ञान्तरकरणनियोजनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। जित्वा तु पृथिवीं राजन्सूतपुत्रो जनाधिप। अब्रवीत्परवीरघ्नो दुर्योधनमिदं वचः ।।

duryodhanena rājasūyayājanaṃ prārthitairbrāhmaṇairhetūktyā tannipedhanapūrvakaṃ taprati yajñāntarakaraṇaniyojanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| jitvā tu pṛthivīṃ rājansūtaputro janādhipa| abravītparavīraghno duryodhanamidaṃ vacaḥ ||

Verse 2

दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव। श्रुत्वा वाचं तथा सर्वं कर्तुमर्हस्यरिंदम ।।

duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi kaurava| śrutvā vācaṃ tathā sarvaṃ kartumarhasyariṃdama ||

Verse 3

तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम। तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः ।।

tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottama| tāṃ pālaya yathā śakro hataśatrurmahāmanāḥ ||

Verse 4

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाऽब्रवीत्पुनः। न किंचिद्दुर्लभं तस्य यस् त्वं पुरुषर्षभ ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastu karṇena karṇaṃ rājā'bravītpunaḥ| na kiṃciddurlabhaṃ tasya yas tvaṃ puruṣarṣabha ||

Verse 5

सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतः। अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम् ।।

sahāyaścānuraktaśca madarthaṃ ca samudyataḥ| abhiprāyastu me kaścittaṃ vai śṛṇu yathātatham ||

Verse 6

राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा। कमम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज ।।

rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadā| kamama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja ||

Verse 7

एवमुक्तस्ततः कर्णो राजानमिदमब्रवीत्। तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम ।।

evamuktastataḥ karṇo rājānamidamabravīt| tavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama ||

Verse 8

आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश्च यथाविधि। संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च ।।

āhūyantāṃ dvijavarāḥ saṃbhārāśca yathāvidhi| saṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca ||

Verse 9

ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः। क्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रमरिंदम ।।

ṛtvijaśca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥ| kriyāṃ kurvantu te rājanyathāśāstramariṃdama ||

Verse 10

बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः। प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ ।।

bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥ| pravartatāṃ mahāyajñastavāpi bharatarṣabha ||

Verse 11

एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशांपते। पुरोहितं समानाय्य वचनं चेदमब्रवीत् ।।

evamuktastu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃpate| purohitaṃ samānāyya vacanaṃ cedamabravīt ||

Verse 12

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम्। आहरस्व यथाशास्त्रं यथान्यायं यथाक्रमम् ।।

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇam| āharasva yathāśāstraṃ yathānyāyaṃ yathākramam ||

Verse 13

स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजसत्तमः ।।

sa evamukto nṛpatimuvāca dvijasattamaḥ ||

Verse 14

ब्राह्मणैः सहितो राजन्ये तत्रासन्समागताः। न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे। आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम ।।

brāhmaṇaiḥ sahito rājanye tatrāsansamāgatāḥ| na sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhire| āhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama ||

Verse 15

दीर्घायुर्जीवति च ते धृतराष्ट्रः पिता नृप। अतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुरेणष नृपोत्तमः ।।

dīrghāyurjīvati ca te dhṛtarāṣṭraḥ pitā nṛpa| ataścāpi viruddhaste kratureṇaṣa nṛpottamaḥ ||

Verse 16

अस्ति त्वन्यन्महत्सत्रं राजसूयसमं प्रभो। तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम ।।

asti tvanyanmahatsatraṃ rājasūyasamaṃ prabho| tena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama ||

Verse 17

य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिव। ते करान्संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 256 ।।

ya ime pṛthivīpālāḥ karadāstava pārthiva| te karānsaṃprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 256 ||

Verse 18

तेन ते क्रियतामद्यलाङ्गलं नृपसत्तम। यज्ञवाटस् ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत ।।

tena te kriyatāmadyalāṅgalaṃ nṛpasattama| yajñavāṭas te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata ||

Verse 19

तत्र यज्ञो नृपश्रेष्टः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः। प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्यनिवारितः ।।

tatra yajño nṛpaśreṣṭaḥ prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥ| pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato hyanivāritaḥ ||

Verse 20

एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः। एतेन नेष्टवान्कश्चिदृतेविष्णुं पुरातनम् ।।

eṣa te vaiṣṇavo nāma yajñaḥ satpuruṣocitaḥ| etena neṣṭavānkaścidṛteviṣṇuṃ purātanam ||

Verse 21

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्येष महाक्रतुः। अस्माकं रोचते चैव श्रेयश्च तव भारत ।।

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ spardhatyeṣa mahākratuḥ| asmākaṃ rocate caiva śreyaśca tava bhārata ||

Verse 22

निर्विघ्नश्च भवत्येष सफला स्यात्स्पृहा तव। तस्मादेष महाबाहो तव यज्ञः प्रवर्तताम् ।।

nirvighnaśca bhavatyeṣa saphalā syātspṛhā tava| tasmādeṣa mahābāho tava yajñaḥ pravartatām ||

Verse 23

एवमुकत्स्तु तैर्विप्रैर्धार्तराष्ट्रो महीपतिः। कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄश्चैवेदमब्रवीत् ।।

evamukatstu tairviprairdhārtarāṣṭro mahīpatiḥ| karṇaṃ ca saubalaṃ caiva bhrātṝścaivedamabravīt ||

Verse 24

रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः। रोचते यदि युष्माकं तस्मात्प्रब्रूत माचिरम् ।।

rocate me vacaḥ kṛtsnaṃ brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ| rocate yadi yuṣmākaṃ tasmātprabrūta māciram ||

Verse 25

एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम्। संदिदेश ततोराजाव्यापारस्थान्यथाक्रमम् ।। कृतं घटितमलंकारादिरूपम्। अकृतमन्यत् ।।

evamuktāstu te sarve tathetyūcurnarādhipam| saṃdideśa tatorājāvyāpārasthānyathākramam || kṛtaṃ ghaṭitamalaṃkārādirūpam| akṛtamanyat ||

Verse 26

हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः। यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम् ।।

halasya karaṇe cāpi vyādiṣṭāḥ sarvaśilpinaḥ| yathoktaṃ ca nṛpaśreṣṭha kṛtaṃ sarvaṃ yathākramam ||