Adhyaya 248

Verse 1

दुर्योधनेन मध्येमार्गं क्वचन रमणीये देशे सेनादिसंनिवेशनपूर्वकमवस्थानम् ।। 1 ।। तत्रसमागतेन गन्धर्वकृते बन्धनमोचने अपरिजानता कर्णेन भ्रमात्तस्य गन्धर्वजेतृत्वेन रूपेण जनमेजय उवाच। शत्रुभिर्जितबद्धस् पाण्डवैश्च महात्मभिः। मोक्षितस्य युधा पश्चान्मानिनः सुदुरात्मनः ।।

duryodhanena madhyemārgaṃ kvacana ramaṇīye deśe senādisaṃniveśanapūrvakamavasthānam || 1 || tatrasamāgatena gandharvakṛte bandhanamocane aparijānatā karṇena bhramāttasya gandharvajetṛtvena rūpeṇa janamejaya uvāca| śatrubhirjitabaddhas pāṇḍavaiśca mahātmabhiḥ| mokṣitasya yudhā paścānmāninaḥ sudurātmanaḥ ||

Verse 2

कत्थनस्यावलिप्तस्य गर्वितस् च नित्यशः। सदा च पौरुषौदार्यैः पाण्डवानवमन्यतः ।।

katthanasyāvaliptasya garvitas ca nityaśaḥ| sadā ca pauruṣaudāryaiḥ pāṇḍavānavamanyataḥ ||

Verse 3

दुर्योधनस् पापस्य नित्याहंकारवादिनः। प्रवेशो हास्तिनपुरे दुष्करः प्रतिभाति मे ।।

duryodhanas pāpasya nityāhaṃkāravādinaḥ| praveśo hāstinapure duṣkaraḥ pratibhāti me ||

Verse 4

तस्य लज्जानवितस्यैव शोकव्याकुलचेतसः। प्रवेशं विस्तरेण रत्वं वैशंपायन कीर्तय ।।

tasya lajjānavitasyaiva śokavyākulacetasaḥ| praveśaṃ vistareṇa ratvaṃ vaiśaṃpāyana kīrtaya ||

Verse 5

वैशंपायन उवाच। धर्मराजनिसृष्स्तु धार्तराष्ट्रः सुयोधनः। लज्जयाऽधोमुखः सीदन्नुपासर्पत्सुदुःखितः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| dharmarājanisṛṣstu dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ| lajjayā'dhomukhaḥ sīdannupāsarpatsuduḥkhitaḥ ||

Verse 6

स्वपुरं प्रययौ राजा चतुरङ्गबलानुगः। शोकोदहतया बुद्ध्या चिन्तयानः पराभवम् ।।

svapuraṃ prayayau rājā caturaṅgabalānugaḥ| śokodahatayā buddhyā cintayānaḥ parābhavam ||

Verse 7

विमुच्य पथि यानानि देशे सुयवसोदके। सन्निविष्टः शुभे रम्ये भूमिभागे यथेप्सितम्। हस्त्यश्वरथपादातं यथास्थानं न्यवेशयत् ।।

vimucya pathi yānāni deśe suyavasodake| sanniviṣṭaḥ śubhe ramye bhūmibhāge yathepsitam| hastyaśvarathapādātaṃ yathāsthānaṃ nyaveśayat ||

Verse 8

अथोपविष्टं राजानं पर्यङ्के ज्वलनप्रभे। उपप्लुतं यथा सोमं राहुणा रात्रिसंक्षये। उपागम्याब्रवीत्कर्णो दुर्योधनमिदं तदा ।।

athopaviṣṭaṃ rājānaṃ paryaṅke jvalanaprabhe| upaplutaṃ yathā somaṃ rāhuṇā rātrisaṃkṣaye| upāgamyābravītkarṇo duryodhanamidaṃ tadā ||

Verse 9

दिष्ट्या जीवसि गान्धारे दिष्ठ्या नः संगमः पुनः। दिष्ट्या त्वया जिताश्चैव गन्धर्वाः कामरूपिणः ।।

diṣṭyā jīvasi gāndhāre diṣṭhyā naḥ saṃgamaḥ punaḥ| diṣṭyā tvayā jitāścaiva gandharvāḥ kāmarūpiṇaḥ ||

Verse 10

दिष्ट्या समग्रान्पश्यामि भ्रातॄस्ते कुरुनन्दन। विजिगीषून्रणे युक्तान्निर्जितारीन्महारथान् ।।

diṣṭyā samagrānpaśyāmi bhrātṝste kurunandana| vijigīṣūnraṇe yuktānnirjitārīnmahārathān ||

Verse 11

अहं त्वभिद्रुतः सर्वैर्गन्धर्वैः पश्यतस्व। नाशक्नुवं स्थापयितुं दीर्यमाणां च वाहिनीम्। शरक्षताङ्गश्च भृशं व्यपयातोऽभिपीडितः ।।

ahaṃ tvabhidrutaḥ sarvairgandharvaiḥ paśyatasva| nāśaknuvaṃ sthāpayituṃ dīryamāṇāṃ ca vāhinīm| śarakṣatāṅgaśca bhṛśaṃ vyapayāto'bhipīḍitaḥ ||

Verse 12

इदं त्वत्यद्भुतं मन्ये यद्युष्मानिह भारत। अरिष्टानक्षसांश्चापि सदारबलवाहनान्। विमुक्तान्संप्रपश्यामि युद्धात्तस्मादमानुषात् ।।

idaṃ tvatyadbhutaṃ manye yadyuṣmāniha bhārata| ariṣṭānakṣasāṃścāpi sadārabalavāhanān| vimuktānsaṃprapaśyāmi yuddhāttasmādamānuṣāt ||

Verse 13

नैतस्य कर्ता लोकेऽस्मिन्पुमान्विद्यति भारत। यत्कृतं ते महाराज सह भ्रातृभिराहवे ।।

naitasya kartā loke'sminpumānvidyati bhārata| yatkṛtaṃ te mahārāja saha bhrātṛbhirāhave ||

Verse 14

एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा। उवाचावाक्शिरा राजन्बाष्पगद्गदया गिरा ।। राजानं मोचयामासुर्बद्धं निगडबन्धनैः ।।

evamuktastu karṇena rājā duryodhanastadā| uvācāvākśirā rājanbāṣpagadgadayā girā || rājānaṃ mocayāmāsurbaddhaṃ nigaḍabandhanaiḥ ||