Adhyaya 246

Verse 1

अर्जुनेन मायाशक्त्याऽन्तर्धानेन युध्यते चित्रसेनायास्रप्रयोगे सति तेनार्जुनप्रति स्वस्य सखित्वकथनम् ।। 1 ।। ततोऽर्जुनेनास्रोपसंहारे भीमादीनां युद्धोपरमपूर्वकं तेन सह संलापः ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ततो दिव्यास्त्रसंपन्ना गन्धर्वा हेममालिनः। विसृजन्तः शरान्दीप्तान्समन्तात्पर्यवारयन् ।।

arjunena māyāśaktyā'ntardhānena yudhyate citrasenāyāsraprayoge sati tenārjunaprati svasya sakhitvakathanam || 1 || tato'rjunenāsropasaṃhāre bhīmādīnāṃ yuddhoparamapūrvakaṃ tena saha saṃlāpaḥ || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| tato divyāstrasaṃpannā gandharvā hemamālinaḥ| visṛjantaḥ śarāndīptānsamantātparyavārayan ||

Verse 2

चतुरः पाण्डवान्वीरान्गन्धर्वाश्च सहस्रशः। रणे संन्यपतन्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत् ।।

caturaḥ pāṇḍavānvīrāngandharvāśca sahasraśaḥ| raṇe saṃnyapatanrājaṃstadadbhutamivābhavat ||

Verse 3

यथा कर्णस्य च रथो धार्तराष्ट्रस् चोभयोः। गन्धर्वैः शतशश्छिन्नौ तथा तेषां प्रचक्रितरे ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि षट्‌चत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 246 ।।

yathā karṇasya ca ratho dhārtarāṣṭras cobhayoḥ| gandharvaiḥ śataśaśchinnau tathā teṣāṃ pracakritare || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi ṣaṭ‌catvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 246 ||

Verse 4

तान्समापततो राजन्गधर्वाञ्छतशो रणे। प्रत्यगृह्णन्नरव्याघ्राः शरवर्षैरनेकशः ।।

tānsamāpatato rājangadharvāñchataśo raṇe| pratyagṛhṇannaravyāghrāḥ śaravarṣairanekaśaḥ ||

Verse 5

ते कीर्यमाणाः खगमाः शरवर्षैः समन्ततः। न शेकुः पाण्डुपुत्राणां समीपे परिवर्तितुम् ।।

te kīryamāṇāḥ khagamāḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ| na śekuḥ pāṇḍuputrāṇāṃ samīpe parivartitum ||

Verse 6

अभिक्रुद्धानभिक्रुद्धो गन्धर्वानर्जुनस्तदा। लक्षयित्वाऽथ दिव्यानि महास्त्राण्युपचक्रमे ।।

abhikruddhānabhikruddho gandharvānarjunastadā| lakṣayitvā'tha divyāni mahāstrāṇyupacakrame ||

Verse 7

सहस्राणां सहस्राणि प्राहिणोद्यमसादनम्। अजेयानर्जुनः सङ्ख्ये गन्धर्वाणां बलोत्कटः ।।

sahasrāṇāṃ sahasrāṇi prāhiṇodyamasādanam| ajeyānarjunaḥ saṅkhye gandharvāṇāṃ balotkaṭaḥ ||

Verse 8

तथा भीमो महेष्वासः संयुगे बलिनांवरः। गन्धर्वाञ्शतशो राजञ्चघान निशितैः शरैः ।।

tathā bhīmo maheṣvāsaḥ saṃyuge balināṃvaraḥ| gandharvāñśataśo rājañcaghāna niśitaiḥ śaraiḥ ||

Verse 9

माद्रीपुत्रावपि तथा युध्मानौ बलोत्कटौ। परिगृह्याग्रतो राजञ्जघ्नतुः शतशः परान् ।।

mādrīputrāvapi tathā yudhmānau balotkaṭau| parigṛhyāgrato rājañjaghnatuḥ śataśaḥ parān ||

Verse 10

तेवध्यमाना गन्धर्वा दिव्यैरस्त्रैर्महारथैः। उत्पेतुः खमुपादाय धृतराष्ट्रसुतांस्ततः ।।

tevadhyamānā gandharvā divyairastrairmahārathaiḥ| utpetuḥ khamupādāya dhṛtarāṣṭrasutāṃstataḥ ||

Verse 11

सतानुत्पतितानदृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो धनंजयः। महता शरजालेन समन्तात्पर्यवारयत् ।।

satānutpatitānadṛṣṭvā kuntīputro dhanaṃjayaḥ| mahatā śarajālena samantātparyavārayat ||

Verse 12

ते ब्रद्धाः शरजालेन शकुन्ता इव पञ्जरे ववर्पुरर्जुनं क्रोधाद्गदाशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः ।।

te braddhāḥ śarajālena śakuntā iva pañjare vavarpurarjunaṃ krodhādgadāśaktyṛṣṭivṛṣṭibhiḥ ||

Verse 13

गदाशक्त्यृष्टिवृष्टीस्ता निहत्य परमास्त्रवित्। गात्राणि चाहनद्भल्लैर्गन्धर्वाणां धनंजयः ।।

gadāśaktyṛṣṭivṛṣṭīstā nihatya paramāstravit| gātrāṇi cāhanadbhallairgandharvāṇāṃ dhanaṃjayaḥ ||

Verse 14

शिरोभिः प्रपतद्भिश्च चरणैर्बाहुभिस्तथा। अश्मवृष्टिरिवाभाति परेषामभवद्भयम् ।।

śirobhiḥ prapatadbhiśca caraṇairbāhubhistathā| aśmavṛṣṭirivābhāti pareṣāmabhavadbhayam ||

Verse 15

ते वध्यमाना गन्धर्वाः पाण्डवेन महात्मना। भूमिष्ठमन्तरिक्षस्थाः शरवर्षैरवाकिरन् ।।

te vadhyamānā gandharvāḥ pāṇḍavena mahātmanā| bhūmiṣṭhamantarikṣasthāḥ śaravarṣairavākiran ||

Verse 16

तेषां तु शरवर्षाणि सव्यसाची परंतपः। अस्त्रैः संवार्य तेजस्वी गन्धर्वान्प्रत्यविध्यत ।।

teṣāṃ tu śaravarṣāṇi savyasācī paraṃtapaḥ| astraiḥ saṃvārya tejasvī gandharvānpratyavidhyata ||

Verse 17

स्थूणाकर्णेन्द्रजालं च सौरं चापि तथाऽर्जुनः। आग्नेयं चापि सौम्यं च ससर्ज कुरुननदनः ।।

sthūṇākarṇendrajālaṃ ca sauraṃ cāpi tathā'rjunaḥ| āgneyaṃ cāpi saumyaṃ ca sasarja kurunanadanaḥ ||

Verse 18

ते दह्यमाना गन्धर्वाः कुन्तीपुत्रस्य सायकैः। दैतेया इव शक्रेण विषादमगमन्परम् ।।

te dahyamānā gandharvāḥ kuntīputrasya sāyakaiḥ| daiteyā iva śakreṇa viṣādamagamanparam ||

Verse 19

ऊर्ध्वमाक्रममाणाश्च शरजालेन वारिताः। विसर्पमाणा भल्लैश्च वार्यन्ते सव्यसाचिना ।।

ūrdhvamākramamāṇāśca śarajālena vāritāḥ| visarpamāṇā bhallaiśca vāryante savyasācinā ||

Verse 20

गन्धर्वांस्त्रासितान्दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रेण भारत। चित्रसेनो गदां गृह्य सव्यसाचिनमनाद्रवत् ।। तथा तेषां चतुर्णामपि रथान् छन्नान् प्रचक्रिरे गन्धर्वाः ।।

gandharvāṃstrāsitāndṛṣṭvā kuntīputreṇa bhārata| citraseno gadāṃ gṛhya savyasācinamanādravat || tathā teṣāṃ caturṇāmapi rathān channān pracakrire gandharvāḥ ||

Verse 21

तस्याभिपततस्तूर्णं गदाहस्तस्य संयुगे। गदां सर्वायसीं पार्थः शरैश्चिच्छेद सप्तधा ।।

tasyābhipatatastūrṇaṃ gadāhastasya saṃyuge| gadāṃ sarvāyasīṃ pārthaḥ śaraiściccheda saptadhā ||

Verse 22

स गदां बहुधा दृष्ट्वा कृत्तां बाणैस्तरस्विना। संवृत्य विद्ययाऽऽत्मानं योधयामास पाण्डवं ।। गृह्य गृहीत्वा ।।

sa gadāṃ bahudhā dṛṣṭvā kṛttāṃ bāṇaistarasvinā| saṃvṛtya vidyayā''tmānaṃ yodhayāmāsa pāṇḍavaṃ || gṛhya gṛhītvā ||

Verse 23

अस्त्राणइ तस्य दिव्यानि संप्रयुक्तानि सर्वशः। दिव्यैरस्त्रैस्तदा वीरः पर्यवारयदर्जुनः ।।

astrāṇai tasya divyāni saṃprayuktāni sarvaśaḥ| divyairastraistadā vīraḥ paryavārayadarjunaḥ ||

Verse 24

स वार्यमाणस्तैरस्त्रैरर्जुनेन महात्मना। गन्धर्वराजो बलवान्माययाऽन्तर्हितस्तदा ।।

sa vāryamāṇastairastrairarjunena mahātmanā| gandharvarājo balavānmāyayā'ntarhitastadā ||

Verse 25

अन्तर्हितं तमालक्ष्य प्रहरन्तमथार्जुनः। ताडयामास खचरैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ।।

antarhitaṃ tamālakṣya praharantamathārjunaḥ| tāḍayāmāsa khacarairdivyāstrapratimantritaiḥ ||

Verse 26

अन्तर्धानवधं चास्य चक्रे क्रुद्धोऽर्जुनस्तदा। शब्दवेषं समाश्रित्य बहुरूपो धनंजयः ।।

antardhānavadhaṃ cāsya cakre kruddho'rjunastadā| śabdaveṣaṃ samāśritya bahurūpo dhanaṃjayaḥ ||

Verse 27

रस वध्यमानस्तैरस्त्रैरर्जुनेन महात्मना। ततोऽस्य दर्शयामास तदाऽऽत्मानं प्रियः सखा ।।

rasa vadhyamānastairastrairarjunena mahātmanā| tato'sya darśayāmāsa tadā''tmānaṃ priyaḥ sakhā ||

Verse 28

चित्रसेनस्तथोवाच सखायं युधि विद्धि माम्। चित्रसेनमथालक्ष्य सखायमिति विस्मितः ।।

citrasenastathovāca sakhāyaṃ yudhi viddhi mām| citrasenamathālakṣya sakhāyamiti vismitaḥ ||

Verse 29

संजहारास्त्रमथं तत्प्रसृष्टं पाण्डवर्षभः ।।

saṃjahārāstramathaṃ tatprasṛṣṭaṃ pāṇḍavarṣabhaḥ ||

Verse 30

दृष्ट्वा तु पाण्डवाः सर्वे संहृतास्त्रं धनंजयम्। संजह्रुः प्रद्रुतानश्वाञ्शरवेगान्धनूंषि च ।।

dṛṣṭvā tu pāṇḍavāḥ sarve saṃhṛtāstraṃ dhanaṃjayam| saṃjahruḥ pradrutānaśvāñśaravegāndhanūṃṣi ca ||

Verse 31

चित्रसेनश्च भीमश्च सव्यसाची यमावपि। पृष्ट्वा कौशलमन्योन्यं रथेष्वेवावतस्थिरे ।।

citrasenaśca bhīmaśca savyasācī yamāvapi| pṛṣṭvā kauśalamanyonyaṃ ratheṣvevāvatasthire ||