Adhyaya 239

Verse 1

कर्णशकुन्यादिभिर्द्वैतवनगमने घोषयात्राया उपायत्वनिर्धारणम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्ततः। हृष्टो भूत्वापुनर्दीनो राधेयमिदमब्रवीत् ।।

karṇaśakunyādibhirdvaitavanagamane ghoṣayātrāyā upāyatvanirdhāraṇam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanastataḥ| hṛṣṭo bhūtvāpunardīno rādheyamidamabravīt ||

Verse 2

ब्रवीषि यदिदं कर्ण सर्वं मनसि मे स्थितम्। न त्वभ्यनुज्ञां लप्स्यामि गमने यत्रपाण्डवाः ।।

bravīṣi yadidaṃ karṇa sarvaṃ manasi me sthitam| na tvabhyanujñāṃ lapsyāmi gamane yatrapāṇḍavāḥ ||

Verse 3

परिदेवति तान्वीरान्धृतराष्ट्रो महीपतिः। मन्यतेऽभ्यधिकांश्चापि तपोयोगेन पाण्डवान् ।।

paridevati tānvīrāndhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ| manyate'bhyadhikāṃścāpi tapoyogena pāṇḍavān ||

Verse 4

अथवाऽप्यनुबुध्येत नृपोऽस्माकं चिकीर्षितम्। एतामप्यायतिं रक्षन्नाभ्यनुज्ञातुमर्हति ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि एकोनचत्वारिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।।

athavā'pyanubudhyeta nṛpo'smākaṃ cikīrṣitam| etāmapyāyatiṃ rakṣannābhyanujñātumarhati || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi ghoṣayātrāparvaṇi ekonacatvāriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 5

न हि द्वैतवने किंचिद्विद्यतेऽन्यत्प्रयोजनम्। उन्माथनमृते तेषां वनस्थानामपि द्विषाम् ।।

na hi dvaitavane kiṃcidvidyate'nyatprayojanam| unmāthanamṛte teṣāṃ vanasthānāmapi dviṣām ||

Verse 6

जानासिहि यथा क्षत्ता द्यूतकाल उपस्थिते। अब्रवीद्यच्च मां त्वां च सौबलं वचनं तदा ।।

jānāsihi yathā kṣattā dyūtakāla upasthite| abravīdyacca māṃ tvāṃ ca saubalaṃ vacanaṃ tadā ||

Verse 7

तानिसर्वाणि वाक्यानि यच्चान्यत्परिदेवितम्। विचिन्त्य निश्चय गच्छे गमनायेतराय वा ।। आयतिमुत्तरकालम् ।।

tānisarvāṇi vākyāni yaccānyatparidevitam| vicintya niścaya gacche gamanāyetarāya vā || āyatimuttarakālam ||

Verse 8

ममापि हिमहान्हर्षो यदहं भीमफल्गुनौ। क्लिष्टावरण्ये पश्येयं कृष्णया सहिताविति ।।

mamāpi himahānharṣo yadahaṃ bhīmaphalgunau| kliṣṭāvaraṇye paśyeyaṃ kṛṣṇayā sahitāviti ||

Verse 9

न तथा ह्याप्नुयां प्रीतिमवाप्य वसुधामिमाम्। दृष्ट्वा यथा पाण्डुसुतान्वल्कलाजिनवाससः ।।

na tathā hyāpnuyāṃ prītimavāpya vasudhāmimām| dṛṣṭvā yathā pāṇḍusutānvalkalājinavāsasaḥ ||

Verse 10

किंनु स्यादधिकं तस्माद्यदहं द्रुपदात्मजाम्। द्रौपदीं कर्ण पश्येयं काषायवसनां वने ।।

kiṃnu syādadhikaṃ tasmādyadahaṃ drupadātmajām| draupadīṃ karṇa paśyeyaṃ kāṣāyavasanāṃ vane ||

Verse 11

यदि मां दर्मराजश्च भीमसेनश्च पाण्डवः। युक्तं रपरमया लक्ष्म्या पश्येतां जीवितं भवेत् ।। इतरायावस्थानाय ।।

yadi māṃ darmarājaśca bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ| yuktaṃ raparamayā lakṣmyā paśyetāṃ jīvitaṃ bhavet || itarāyāvasthānāya ||

Verse 12

उपायं न तु पश्यामि येन गच्छेम तद्वनम्। यथाचाभ्यनुजानीयाद्गच्छन्तं मां महीपतिः ।।

upāyaṃ na tu paśyāmi yena gacchema tadvanam| yathācābhyanujānīyādgacchantaṃ māṃ mahīpatiḥ ||

Verse 13

स सौबलेन सहितस्तथा दुःशासनेन च। उपायं पश्य रनिपुणं येन गच्छेम तद्वनम् ।।

sa saubalena sahitastathā duḥśāsanena ca| upāyaṃ paśya ranipuṇaṃ yena gacchema tadvanam ||

Verse 14

अहमप्यनुगच्छामि गमनायेतराय च। कल्यमेव गमिष्यामि समीपं पार्थिवस्य ह ।। लक्ष्म्या उपेतं पश्येतां चेज्जीवितं युक्तमिति संबन्धः ।।

ahamapyanugacchāmi gamanāyetarāya ca| kalyameva gamiṣyāmi samīpaṃ pārthivasya ha || lakṣmyā upetaṃ paśyetāṃ cejjīvitaṃ yuktamiti saṃbandhaḥ ||

Verse 15

मयि तत्रोपविष्टे तु भीष्मे च कुरुसत्तमे। उपायो यो भवेद्दृष्टस्तं ब्रूयाः सहसौबलः ।। अह्मप्यद्यनिश्चित्य इति झ. पाठः। कल्यं प्रातः ।।

mayi tatropaviṣṭe tu bhīṣme ca kurusattame| upāyo yo bhaveddṛṣṭastaṃ brūyāḥ sahasaubalaḥ || ahmapyadyaniścitya iti jha. pāṭhaḥ| kalyaṃ prātaḥ ||

Verse 16

ततो भीष्मस्य राज्ञश्च निशम्य रगमनं प्रति। व्यवसायं करिष्येऽहमनुनीय पितामहम् ।।

tato bhīṣmasya rājñaśca niśamya ragamanaṃ prati| vyavasāyaṃ kariṣye'hamanunīya pitāmaham ||

Verse 17

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वेग्मुरावसथान्प्रति। व्युषितायां रजन्यां तु कर्णो राजानमभ्ययात् ।।

tathetyuktvā tu te sarvegmurāvasathānprati| vyuṣitāyāṃ rajanyāṃ tu karṇo rājānamabhyayāt ||

Verse 18

ततो दुर्योधनं कर्णः प्रहसन्निदमब्रवीत्। उपायः परिदृष्टोऽयं तं निबोधजनेश्वर ।।

tato duryodhanaṃ karṇaḥ prahasannidamabravīt| upāyaḥ paridṛṣṭo'yaṃ taṃ nibodhajaneśvara ||

Verse 19

घोषा द्वैतवने सर्वेत्वत्प्रतीक्षा नराधिप। घोषयात्रापदेशेन गमिष्यामो न संशयः ।। वचो भीष्मस्य इति झ. पाठः ।।

ghoṣā dvaitavane sarvetvatpratīkṣā narādhipa| ghoṣayātrāpadeśena gamiṣyāmo na saṃśayaḥ || vaco bhīṣmasya iti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 20

उचितं हि सदा गन्तुं घोषयात्रां विशांपते। एवं चेत्त्वां पिता राजन्समनुज्ञातुमर्हति ।।

ucitaṃ hi sadā gantuṃ ghoṣayātrāṃ viśāṃpate| evaṃ cettvāṃ pitā rājansamanujñātumarhati ||

Verse 21

तथा कथयमानौ तु घोषयात्राविनिश्चयम्। गान्धारराजः शकुनिरित्युवाच हसन्निव ।।

tathā kathayamānau tu ghoṣayātrāviniścayam| gāndhārarājaḥ śakunirityuvāca hasanniva ||

Verse 22

उपायोऽयंमया दृष्टो गमनाय निरामयः। अनुज्ञास्यतिनो राजा चोदयिष्यति चाप्युत ।। घोषा गोव्रजाः ।।

upāyo'yaṃmayā dṛṣṭo gamanāya nirāmayaḥ| anujñāsyatino rājā codayiṣyati cāpyuta || ghoṣā govrajāḥ ||

Verse 23

घोषा द्वैतव्रने सर्वेत्वत्प्रतीक्षा नराधिप। घोषयात्रापदेशेन गमिष्यामः सरः प्रति ।।

ghoṣā dvaitavrane sarvetvatpratīkṣā narādhipa| ghoṣayātrāpadeśena gamiṣyāmaḥ saraḥ prati ||

Verse 24

ततः प्रहसिताः सर्वे तेऽन्योन्यस्य तलान्ददुः। तदेव च विनिश्चेत्य ददृशुः कुरुसत्तमम् ।। अयमुपायो घोषयात्रैव ।।

tataḥ prahasitāḥ sarve te'nyonyasya talāndaduḥ| tadeva ca viniścetya dadṛśuḥ kurusattamam || ayamupāyo ghoṣayātraiva ||