Adhyaya 233

Verse 1

मार्कण्डेयेन युधिष्ठिराय स्कन्दनाम्नां कीर्तनम् ।। युधिष्ठिर उवाच। भगवञ्श्रोतुमिच्छामि नामानि च महात्मनः। तरिषु लोकेषु यान्यस्य विख्यातानि द्विजोत्तम ।।

mārkaṇḍeyena yudhiṣṭhirāya skandanāmnāṃ kīrtanam || yudhiṣṭhira uvāca| bhagavañśrotumicchāmi nāmāni ca mahātmanaḥ| tariṣu lokeṣu yānyasya vikhyātāni dvijottama ||

Verse 2

वैशंपायन उवाच। इत्युक्तः पाण्डवेयेन महात्मा ऋषिसन्निधौ। उवाच भगवांस्तत्र मार्कण्डेयो महातपाः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityuktaḥ pāṇḍaveyena mahātmā ṛṣisannidhau| uvāca bhagavāṃstatra mārkaṇḍeyo mahātapāḥ ||

Verse 3

आगेयश्चैव स्कनदश्च दीप्तकीर्तिरनामयः। मयूरकेतुर्धर्मात्मा भूतेशो महिषार्दनः ।।

āgeyaścaiva skanadaśca dīptakīrtiranāmayaḥ| mayūraketurdharmātmā bhūteśo mahiṣārdanaḥ ||

Verse 4

कामजित्कामदः कान्तः सत्यवाग्भुवनेश्वरः। शिशुः शीघ्रः शुचिश्चण्डो दीप्तवर्णः शुभाननः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 233 ।।

kāmajitkāmadaḥ kāntaḥ satyavāgbhuvaneśvaraḥ| śiśuḥ śīghraḥ śuciścaṇḍo dīptavarṇaḥ śubhānanaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi trayastriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 233 ||

Verse 5

अमोघस्त्वनघो रौद्रः प्रियश्चन्द्राननस्तथा। दीप्तशक्तिः प्रशान्तात्मा नद्रकुक्कुटमोहनः ।।

amoghastvanagho raudraḥ priyaścandrānanastathā| dīptaśaktiḥ praśāntātmā nadrakukkuṭamohanaḥ ||

Verse 6

षष्ठीप्रियश्च धर्मात्मा पवित्रो मातृवत्सलः। कन्याभर्ता विभक्तश्च स्वाहेयो रेवतीसुतः ।।

ṣaṣṭhīpriyaśca dharmātmā pavitro mātṛvatsalaḥ| kanyābhartā vibhaktaśca svāheyo revatīsutaḥ ||

Verse 7

प्रभुर्नेता विशाखश्च नैगमेयः सुदुश्चरः। सुव्रतो ललितश्चैवबालक्रीडनकप्रियः ।।

prabhurnetā viśākhaśca naigameyaḥ suduścaraḥ| suvrato lalitaścaivabālakrīḍanakapriyaḥ ||

Verse 8

खचारी ब्रह्मचारी च शूरः शरवणोद्भवः। विश्वामित्रप्रियश्चैव देवसेनाप्रियस्तथा। वासुदेवप्रियश्चैव प्रियः प्रियकृदेव तु ।।

khacārī brahmacārī ca śūraḥ śaravaṇodbhavaḥ| viśvāmitrapriyaścaiva devasenāpriyastathā| vāsudevapriyaścaiva priyaḥ priyakṛdeva tu ||

Verse 9

नामान्येतानि दिव्यानि कार्तिकेयस्य यः पठेत्। स्वर्गं कीर्तिं धनं चैव स लभेन्नात्र संशयः ।।

nāmānyetāni divyāni kārtikeyasya yaḥ paṭhet| svargaṃ kīrtiṃ dhanaṃ caiva sa labhennātra saṃśayaḥ ||

Verse 10

मार्कण्डेय उवाच। स्तोष्यामि देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टं शक्त्या गुहंनामभिरप्रमेयम्। षडाननं शक्तिधरं सुवीरं निबोध चैतानि कुरुप्रवीर ।। कामजित्पूणमनोरथः ।।

mārkaṇḍeya uvāca| stoṣyāmi devairṛṣibhiśca juṣṭaṃ śaktyā guhaṃnāmabhiraprameyam| ṣaḍānanaṃ śaktidharaṃ suvīraṃ nibodha caitāni kurupravīra || kāmajitpūṇamanorathaḥ ||

Verse 11

ब्रह्मण्यो वै ब्रहमजो ब्रह्मविच्च ब्रह्मेशयो ब्रह्मवतांवरिष्ठः। ब्रह्मप्रियो ब्राह्मणसर्वमन्त्री त्वं ब्रह्मणां ब्राह्मणानांच नेता ।। जुष्टं सेवितम् ।।

brahmaṇyo vai brahamajo brahmavicca brahmeśayo brahmavatāṃvariṣṭhaḥ| brahmapriyo brāhmaṇasarvamantrī tvaṃ brahmaṇāṃ brāhmaṇānāṃca netā || juṣṭaṃ sevitam ||

Verse 12

स्वाहा स्वधा त्वंपरमं पवित्रं मन्त्रस्तुतस्त्वंप्रथितः षडर्चिः। संवत्सरस्त्वमृतवश्च षड्वै मासार्धमासाश्चदिनं दिशश्च ।। ब्रह्मण्यो ब्राह्मणेषु साधुः। ब्रह्मजोवेदोक्तेन गर्भाधानादिकर्मणाजातः। ब्रह्मविद्वेदार्थज्ञाता। ब्रह्मे ब्रह्मणि कर्मब्रह्मरूपे शेते इति ब्रह्मेशयः। अदन्तत्वमार्षम्। कर्मब्रह्मनिष्ठावानित्यर्थः। ब्राह्मणसव्रतीति पाठे ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तेन सह समानं व्रतमद्वेष्टृत्वादिरूपं यस्य स ब्राह्मणसव्रती ।।

svāhā svadhā tvaṃparamaṃ pavitraṃ mantrastutastvaṃprathitaḥ ṣaḍarciḥ| saṃvatsarastvamṛtavaśca ṣaḍvai māsārdhamāsāścadinaṃ diśaśca || brahmaṇyo brāhmaṇeṣu sādhuḥ| brahmajovedoktena garbhādhānādikarmaṇājātaḥ| brahmavidvedārthajñātā| brahme brahmaṇi karmabrahmarūpe śete iti brahmeśayaḥ| adantatvamārṣam| karmabrahmaniṣṭhāvānityarthaḥ| brāhmaṇasavratīti pāṭhe brāhmaṇo brahmavittena saha samānaṃ vratamadveṣṭṛtvādirūpaṃ yasya sa brāhmaṇasavratī ||

Verse 13

त्वंपुष्कराक्षस्त्वरविन्दवक्रः सहस्रचक्षोसि सहस्रबाहुः। त्वं लोकपालः परमं हविश्च त्वं भावनः सर्वसुरासुराणाम् ।।

tvaṃpuṣkarākṣastvaravindavakraḥ sahasracakṣosi sahasrabāhuḥ| tvaṃ lokapālaḥ paramaṃ haviśca tvaṃ bhāvanaḥ sarvasurāsurāṇām ||

Verse 14

त्वमेव सेनाधिपतिः प्रचण्डः प्रभुर्विभुश्चाप्यथ शक्रजेता। सहस्रपात्त्वं धरणी त्वमेव सहस्रतुष्टिश्च सहस्रभुक्व ।।

tvameva senādhipatiḥ pracaṇḍaḥ prabhurvibhuścāpyatha śakrajetā| sahasrapāttvaṃ dharaṇī tvameva sahasratuṣṭiśca sahasrabhukva ||

Verse 15

सहस्रशीर्षस्त्वमनन्तरूपः। सहस्रपात्त्वंदशशक्तिधारी। गङ्गासुतस्त्वं स्वमतेन देव स्वाहामहीकृत्तिकानां तथैव ।।

sahasraśīrṣastvamanantarūpaḥ| sahasrapāttvaṃdaśaśaktidhārī| gaṅgāsutastvaṃ svamatena deva svāhāmahīkṛttikānāṃ tathaiva ||

Verse 16

त्वं क्रीडसे षण्मुख कुक्कुटेन यथेष्टनानाविधकामरूपी। दीक्षाऽसि सोमो मरुतः सदैव धर्मोऽसि वायुरचलेन्द्र इन्द्रः ।।

tvaṃ krīḍase ṣaṇmukha kukkuṭena yatheṣṭanānāvidhakāmarūpī| dīkṣā'si somo marutaḥ sadaiva dharmo'si vāyuracalendra indraḥ ||

Verse 17

सनातनानामपि शाश्वतस्त्वं प्रभुः प्रभूणामपि चोग्रधन्वा। ऋतस्य कर्ता दितिजान्तकस्त्वं जता रिपूणां प्रवरः सुराणाम् ।।

sanātanānāmapi śāśvatastvaṃ prabhuḥ prabhūṇāmapi cogradhanvā| ṛtasya kartā ditijāntakastvaṃ jatā ripūṇāṃ pravaraḥ surāṇām ||

Verse 18

सूक्ष्मं तपस्तत्परमं त्वमेव परावरज्ञोसि परावरस्त्वम्। धर्मस्य कामस्य परस्य चैव त्वत्तेजसा कत्स्नमिदं महात्मन् ।।

sūkṣmaṃ tapastatparamaṃ tvameva parāvarajñosi parāvarastvam| dharmasya kāmasya parasya caiva tvattejasā katsnamidaṃ mahātman ||

Verse 19

व्याप्तं जगत्सर्वसुरप्रवीर शक्त्या मया संस्तुत लोकनाथ। नमोस्तु ते द्वादशनेत्रबाहो अतः परं वेद्मि गतिं न तेऽहम् ।।

vyāptaṃ jagatsarvasurapravīra śaktyā mayā saṃstuta lokanātha| namostu te dvādaśanetrabāho ataḥ paraṃ vedmi gatiṃ na te'ham ||

Verse 20

स्कन्दस्य य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः। श्रावयेद्ब्राह्मणेभ्यो यः शृणुयाद्वा द्विजेरितम् ।।

skandasya ya idaṃ vipraḥ paṭhejjanma samāhitaḥ| śrāvayedbrāhmaṇebhyo yaḥ śṛṇuyādvā dvijeritam ||

Verse 21

धनमायुर्यशो दीप्तं पुत्राञ्शत्रुजयं तथा। स पुष्टितुष्टी संप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात् ।।

dhanamāyuryaśo dīptaṃ putrāñśatrujayaṃ tathā| sa puṣṭituṣṭī saṃprāpya skandasālokyamāpnuyāt ||