Adhyaya 232

Verse 1

स्कन्दस्य देवसैनापत्येऽभिषेकानन्तरं महादेवस्य पार्वत्या सह भद्रवटंप्रति प्रस्थानम् ।। 1 ।। तदेन्द्रादिभिर्दिक्पालैः ससैन्यैस्तमनु प्रस्थानम् ।। 2 ।। तदा रुद्रेण स्कन्दस्य देवसैनापत्ये नियोजनम् ।। 3 ।। ततो देवासुराणां महायुद्धम्। तत्रस्कन्देन महिषासुरसंहारः ।। 4 ।। मार्कण्डेय उवाच। यदाऽभिषिक्तो भगवान्सैनापत्ये तु पावकिः। तदा संप्रस्थितः श्रीमान्हृष्टो भद्रवटं हरः ।।

skandasya devasaināpatye'bhiṣekānantaraṃ mahādevasya pārvatyā saha bhadravaṭaṃprati prasthānam || 1 || tadendrādibhirdikpālaiḥ sasainyaistamanu prasthānam || 2 || tadā rudreṇa skandasya devasaināpatye niyojanam || 3 || tato devāsurāṇāṃ mahāyuddham| tatraskandena mahiṣāsurasaṃhāraḥ || 4 || mārkaṇḍeya uvāca| yadā'bhiṣikto bhagavānsaināpatye tu pāvakiḥ| tadā saṃprasthitaḥ śrīmānhṛṣṭo bhadravaṭaṃ haraḥ ||

Verse 2

रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः। अनुयातः सुरैः सर्वैः सहस्राक्षपुरोगमैः ।।

rathenādityavarṇena pārvatyā sahitaḥ prabhuḥ| anuyātaḥ suraiḥ sarvaiḥ sahasrākṣapurogamaiḥ ||

Verse 3

सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन्युक्तं रथोत्तमे। उत्पपात दिवं शुभ्रं कालेनाभिप्रचोदितम् ।।

sahasraṃ tasya siṃhānāṃ tasminyuktaṃ rathottame| utpapāta divaṃ śubhraṃ kālenābhipracoditam ||

Verse 4

तेपिबन्त इवाकाशं त्रासयन्तक्षराचरान्। सिंहा नभस्यगच्छन्त नदन्तश्चारुकेसराः ।।

tepibanta ivākāśaṃ trāsayantakṣarācarān| siṃhā nabhasyagacchanta nadantaścārukesarāḥ ||

Verse 5

तस्मिन्रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह। विद्युता सहितः सूर्यः सेन्द्रचापे घने यथा ।।

tasminrathe paśupatiḥ sthito bhātyumayā saha| vidyutā sahitaḥ sūryaḥ sendracāpe ghane yathā ||

Verse 6

अग्रतस्तस्य भगवान्धनेशो गुह्यकैः सह। आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः ।।

agratastasya bhagavāndhaneśo guhyakaiḥ saha| āsthāya ruciraṃ yāti puṣpakaṃ naravāhanaḥ ||

Verse 7

ऐरावतं समास्थाय शक्रश्चापि सुरैः सह। पृष्ठतोऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम् ।।

airāvataṃ samāsthāya śakraścāpi suraiḥ saha| pṛṣṭhato'nuyayau yāntaṃ varadaṃ vṛṣabhadhvajam ||

Verse 8

जृम्भकैर्यक्षरक्षोभिः स्रग्विभिः समलंकृतः। यात्यमोघो महायक्षो दक्षिणं पक्षमास्थितः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि द्वात्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ।। 232 ।।

jṛmbhakairyakṣarakṣobhiḥ sragvibhiḥ samalaṃkṛtaḥ| yātyamogho mahāyakṣo dakṣiṇaṃ pakṣamāsthitaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi dvātriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 232 ||

Verse 9

तस्य दक्षिणतो देवा बहवश्चित्रयोधिनः। गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः ।।

tasya dakṣiṇato devā bahavaścitrayodhinaḥ| gacchanti vasubhiḥ sārdhaṃ rudraiśca saha saṃgatāḥ ||

Verse 10

यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः। घोरैर्व्याधिशतैर्याति घोररूपवपुस्तथा ।।

yamaśca mṛtyunā sārdhaṃ sarvataḥ parivāritaḥ| ghorairvyādhiśatairyāti ghorarūpavapustathā ||

Verse 11

यमस्य पृष्ठतश्चैव रघोरस्त्रिशिखरः शितः। विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वलंकृतः ।।

yamasya pṛṣṭhataścaiva raghorastriśikharaḥ śitaḥ| vijayo nāma rudrasya yāti śūlaḥ svalaṃkṛtaḥ ||

Verse 12

तमुग्रपाशो वरुणो भगवान्सलिलेश्वरः। परिवार्य शनैर्याति यादोभिर्विविधैर्वृतः ।।

tamugrapāśo varuṇo bhagavānsalileśvaraḥ| parivārya śanairyāti yādobhirvividhairvṛtaḥ ||

Verse 13

पृष्ठतोविजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टसः। गदामुसलशक्त्याद्यैर्वृतः प्रहरणोत्तमैः ।।

pṛṣṭhatovijayasyāpi yāti rudrasya paṭṭasaḥ| gadāmusalaśaktyādyairvṛtaḥ praharaṇottamaiḥ ||

Verse 14

पट्टसं त्वन्वगाद्राजंश्छत्रं रौद्रं महाप्रभम्। कमण्डलुश्चाप्यनु तं महर्षिगणसेवितः ।।

paṭṭasaṃ tvanvagādrājaṃśchatraṃ raudraṃ mahāprabham| kamaṇḍaluścāpyanu taṃ maharṣigaṇasevitaḥ ||

Verse 15

तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्श्रिया वृतः। भृग्वङ्गिरोभिः सहितो दैधतैश्चानुपूजितः ।।

tasya dakṣiṇato bhāti daṇḍo gacchañśriyā vṛtaḥ| bhṛgvaṅgirobhiḥ sahito daidhataiścānupūjitaḥ ||

Verse 16

एषां तु पृष्ठतो रुद्रो विमले स्यन्दने स्थितः। याति संहर्षयन्सर्वांस्तेजसा त्रिदिवौकसः ।।

eṣāṃ tu pṛṣṭhato rudro vimale syandane sthitaḥ| yāti saṃharṣayansarvāṃstejasā tridivaukasaḥ ||

Verse 17

ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा। नद्यो ह्रदाःसमुद्राश्चतथैवाप्सरसां गणाः ।।

ṛṣayaścāpi devāśca gandharvā bhujagāstathā| nadyo hradāḥsamudrāścatathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

Verse 18

नक्षत्राणि ग्रहाश्चैवदेवानां शिशवश्च ये। स्त्रियश्च विविधाकारा यान्ति रुद्रस्य पृष्ठतः ।।

nakṣatrāṇi grahāścaivadevānāṃ śiśavaśca ye| striyaśca vividhākārā yānti rudrasya pṛṣṭhataḥ ||

Verse 19

सृजन्त्यः पुष्पवर्षाणि चारुरूपा वराङ्गनाः। पर्जन्यश्चाप्यनुययौ नमस्कृत्य पिनाकिनम् ।।

sṛjantyaḥ puṣpavarṣāṇi cārurūpā varāṅganāḥ| parjanyaścāpyanuyayau namaskṛtya pinākinam ||

Verse 20

छत्रं च पाण्डुरं सोमस्तस्य मूर्धन्यधारयत्। चामरे चापि वायुश्च गृहीत्वाऽग्निश्च धिष्ठितौ ।।

chatraṃ ca pāṇḍuraṃ somastasya mūrdhanyadhārayat| cāmare cāpi vāyuśca gṛhītvā'gniśca dhiṣṭhitau ||

Verse 21

शक्रश्च पृष्ठतस्तस्य याति राजञ्छ्रिया वृतः। सहराजर्षिभिः सर्वैः स्तुवानो वृषकेतनम् ।।

śakraśca pṛṣṭhatastasya yāti rājañchriyā vṛtaḥ| saharājarṣibhiḥ sarvaiḥ stuvāno vṛṣaketanam ||

Verse 22

गौरी विद्याऽथ गान्धारी केशिनी मित्रसाह्वया। सावित्र्या सह सर्वास्ताः पार्वत्या यान्ति पृष्ठतः ।।

gaurī vidyā'tha gāndhārī keśinī mitrasāhvayā| sāvitryā saha sarvāstāḥ pārvatyā yānti pṛṣṭhataḥ ||

Verse 23

तत्र विद्यागणाः सर्वेये केचित्कविभिः स्मृताः। तस्य कुर्वन्ति वचनं सेन्द्रा देवाश्चमूमुखे ।। जृम्भकैर्ग्रहविशेषैः भास्करैर्यक्षरक्षोभिः इति ध.पाठः ।।

tatra vidyāgaṇāḥ sarveye kecitkavibhiḥ smṛtāḥ| tasya kurvanti vacanaṃ sendrā devāścamūmukhe || jṛmbhakairgrahaviśeṣaiḥ bhāskarairyakṣarakṣobhiḥ iti dha.pāṭhaḥ ||

Verse 24

गृहीत्वा तु पताकां वै यात्यग्रे राक्षसो ग्रहः। व्यापृतस्तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस् वै सखा। पिङ्गलो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायकः ।।

gṛhītvā tu patākāṃ vai yātyagre rākṣaso grahaḥ| vyāpṛtastu śmaśāne yo nityaṃ rudras vai sakhā| piṅgalo nāma yakṣendro lokasyānandadāyakaḥ ||

Verse 25

एबिश्च सहितो देवस्तत्रयाति यथासुखम्। अग्रतः पृष्ठतस्चैवं न हि तस्य गतिर्ध्रुवा ।। मार्कण्डेय उवाच।

ebiśca sahito devastatrayāti yathāsukham| agrataḥ pṛṣṭhatascaivaṃ na hi tasya gatirdhruvā || mārkaṇḍeya uvāca|

Verse 26

रुद्रं सत्कर्मभिर्मर्त्याः पूजयन्तीह दैवतम्। शिवमित्येव यं प्राहुरीशं रुद्रं पिनाकिनम् ।।

rudraṃ satkarmabhirmartyāḥ pūjayantīha daivatam| śivamityeva yaṃ prāhurīśaṃ rudraṃ pinākinam ||

Verse 27

एवं सर्वे सुरगणास्तदा वै प्रीतमानसाः। भावैस्तु विविधाकारैः पूजयन्ति महेश्वरम् ।।

evaṃ sarve suragaṇāstadā vai prītamānasāḥ| bhāvaistu vividhākāraiḥ pūjayanti maheśvaram ||

Verse 28

कदेवसेनापतिस्त्वं देवसेनाभिरावृतः। अनुदच्छति देवेशं ब्रह्मण्यः कृत्तिकासुतः ।।

kadevasenāpatistvaṃ devasenābhirāvṛtaḥ| anudacchati deveśaṃ brahmaṇyaḥ kṛttikāsutaḥ ||

Verse 29

अथाब्रवीन्महासेनं महादेवो बृहद्वचः। सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यमतन्द्रितः ।।

athābravīnmahāsenaṃ mahādevo bṛhadvacaḥ| saptamaṃ mārutaskandhaṃ rakṣa nityamatandritaḥ ||

Verse 30

स्कन्द उवाच। सप्तमं मारुतस्कन्धं पालयिष्याम्यहं प्रभो। यदन्यदपि मे कार्यं देव तद्वद माचिरम् ।।

skanda uvāca| saptamaṃ mārutaskandhaṃ pālayiṣyāmyahaṃ prabho| yadanyadapi me kāryaṃ deva tadvada māciram ||

Verse 31

रुद्र उवाच। कार्येष्वहं त्वया पुत्र संद्रष्टव्यः सदैव हि। दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि ।।

rudra uvāca| kāryeṣvahaṃ tvayā putra saṃdraṣṭavyaḥ sadaiva hi| darśanānmama bhaktyā ca śreyaḥ paramavāpsyasi ||

Verse 32

इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्यज्य महेश्वरः। स्कन्दं सहोमया प्रीतो ज्वलन्तमिव तेजसा ।।

ityuktvā visasarjainaṃ pariṣyajya maheśvaraḥ| skandaṃ sahomayā prīto jvalantamiva tejasā ||

Verse 33

विसर्जिते ततः स्कन्दे बभूवौत्पातिकं महत्। सहसैव महाराजदेवान्सर्वान्प्रमोहयत् ।।

visarjite tataḥ skande babhūvautpātikaṃ mahat| sahasaiva mahārājadevānsarvānpramohayat ||

Verse 34

जज्वाल स्वं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम्। चचाल व्यनदच्चोर्वी तमोभूतं जगत्प्रभो ।।

jajvāla svaṃ sanakṣatraṃ pramūḍhaṃ bhuvanaṃ bhṛśam| cacāla vyanadaccorvī tamobhūtaṃ jagatprabho ||

Verse 35

ततस्तद्दारुणं दृष्ट्वा क्षुभितः शंकरस्तदा। उमा चैवमहाभाग देवाश्च समहर्षयः ।।

tatastaddāruṇaṃ dṛṣṭvā kṣubhitaḥ śaṃkarastadā| umā caivamahābhāga devāśca samaharṣayaḥ ||

Verse 36

ततस्तेषु प्रमूढेषु पर्वताम्बुदसन्निभम्। नानाप्रहरणं घोरमदृश्यत महद्बलम् ।।

tatasteṣu pramūḍheṣu parvatāmbudasannibham| nānāpraharaṇaṃ ghoramadṛśyata mahadbalam ||

Verse 37

तद्वै घोरमसङ्ख्येयं गर्जच्च विविधा गिरः। अभ्यद्रवद्रणए देवान्भगवन्तं च शंकरम् ।।

tadvai ghoramasaṅkhyeyaṃ garjacca vividhā giraḥ| abhyadravadraṇae devānbhagavantaṃ ca śaṃkaram ||

Verse 38

तैर्विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकशः। पर्वताश्च शतघ्न्यश्च प्रासासिपरिघा गदाः ।।

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu bāṇajālānyanekaśaḥ| parvatāśca śataghnyaśca prāsāsiparighā gadāḥ ||

Verse 39

निपतद्भिश्च तैर्घोरैर्देवानीकं महायुधैः। क्षणेन व्यद्रवत्सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत ।।

nipatadbhiśca tairghorairdevānīkaṃ mahāyudhaiḥ| kṣaṇena vyadravatsarvaṃ vimukhaṃ cāpyadṛśyata ||

Verse 40

निकृत्तयोधनागाश्वं कृत्तायुधमहारथम्। दानवैरर्दितं सैन्यं देवानां विमुखं बभौ ।।

nikṛttayodhanāgāśvaṃ kṛttāyudhamahāratham| dānavairarditaṃ sainyaṃ devānāṃ vimukhaṃ babhau ||

Verse 41

असुरैर्वध्यमानं तत्पावकैरिव काननम्। अपतद्दग्धभूयिष्ठं महाद्रुमवनं तथा ।।

asurairvadhyamānaṃ tatpāvakairiva kānanam| apataddagdhabhūyiṣṭhaṃ mahādrumavanaṃ tathā ||

Verse 42

ते विभिन्नशिरोदेहाः प्राद्रवन्तो दिवौकसः। न नाथमधिगच्छन्ति वध्यमाना महारणे ।।

te vibhinnaśirodehāḥ prādravanto divaukasaḥ| na nāthamadhigacchanti vadhyamānā mahāraṇe ||

Verse 43

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा देवः पुरंदरः। आश्वासयन्नुवाचेदं बलभिद्दानवार्दितम् ।।

atha tadvidrutaṃ sainyaṃ dṛṣṭvā devaḥ puraṃdaraḥ| āśvāsayannuvācedaṃ balabhiddānavārditam ||

Verse 44

भयं त्यजत भद्रं व शूराः शस्त्राणि गृह्णत। कुरुध्वंविक्रमे बुद्धिं मा वः काचिद्व्यथा भवेत् ।।

bhayaṃ tyajata bhadraṃ va śūrāḥ śastrāṇi gṛhṇata| kurudhvaṃvikrame buddhiṃ mā vaḥ kācidvyathā bhavet ||

Verse 45

जयतैनाम्सुदुर्वृत्तान्दानवान्घोरदर्शनान्। अभिद्रवत भद्रं वो मया सह महासुरान् ।।

jayataināmsudurvṛttāndānavānghoradarśanān| abhidravata bhadraṃ vo mayā saha mahāsurān ||

Verse 46

शक्रस् वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवौकसः। दानवान्प्रत्ययुध्यन्त शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम् ।।

śakras vacanaṃ śrutvā samāśvastā divaukasaḥ| dānavānpratyayudhyanta śakraṃ kṛtvā vyapāśrayam ||

Verse 47

ततस्ते त्रिदशाः सर्वेमरुतश्च महाबलाः। प्रत्युद्ययुर्महाभागाः साध्याश्च वसुभिः सह ।।

tataste tridaśāḥ sarvemarutaśca mahābalāḥ| pratyudyayurmahābhāgāḥ sādhyāśca vasubhiḥ saha ||

Verse 48

तैर्विसृष्टान्यनीकेषु क्रुद्धैः शस्त्राणि संयुगे। शराश्च दैत्यकायेषु पिबन्ति रुधिरं बहु ।।

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu kruddhaiḥ śastrāṇi saṃyuge| śarāśca daityakāyeṣu pibanti rudhiraṃ bahu ||

Verse 49

तेषां देहान्विनिर्भिद्य शरास्ते निशितास्तदा। निपतन्तोऽभ्यदृश्यन्त नगेभ्य इव पन्नगाः ।।

teṣāṃ dehānvinirbhidya śarāste niśitāstadā| nipatanto'bhyadṛśyanta nagebhya iva pannagāḥ ||

Verse 50

तानि दैत्यशरीराणि निर्भिन्नानिस्म सायकैः। अपतन्भूतलेराजंश्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः ।।

tāni daityaśarīrāṇi nirbhinnānisma sāyakaiḥ| apatanbhūtalerājaṃśchinnābhrāṇīva sarvaśaḥ ||

Verse 51

ततस्तद्दानवं सैन्यं सर्वैर्देवगणैर्युधि। त्रासितं विविधैर्बाणैः कृतंचैव पराङ्युखम् ।।

tatastaddānavaṃ sainyaṃ sarvairdevagaṇairyudhi| trāsitaṃ vividhairbāṇaiḥ kṛtaṃcaiva parāṅyukham ||

Verse 52

अथोत्क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैरुदायुधैः। संहतानि च तूर्याणि प्रावाद्यन्त ह्यनेकशः ।।

athotkruṣṭaṃ tadā hṛṣṭaiḥ sarvairdevairudāyudhaiḥ| saṃhatāni ca tūryāṇi prāvādyanta hyanekaśaḥ ||

Verse 53

एवमन्योन्रसंयुक्तं युद्धमासीत्सुदारुणम्। देवानां दानवानां च मांसशोणितकर्दमम् ।।

evamanyonrasaṃyuktaṃ yuddhamāsītsudāruṇam| devānāṃ dānavānāṃ ca māṃsaśoṇitakardamam ||

Verse 54

अनयो देवलोकस्य सहसैवाभ्यदृश्यत। तथहि दानवा घोरा विनिघ्नन्ति दिवौकसः ।।

anayo devalokasya sahasaivābhyadṛśyata| tathahi dānavā ghorā vinighnanti divaukasaḥ ||

Verse 55

ततस्तूर्यप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः। बभूवुर्दानवेन्द्राणां सिंहनादाश्च दारुणाः ।।

tatastūryapraṇādāśca bherīṇāṃ ca mahāsvanāḥ| babhūvurdānavendrāṇāṃ siṃhanādāśca dāruṇāḥ ||

Verse 56

अथ दैत्यबलाद्घोरान्निष्पपात महाबलः। दानवो महिषो नाम प्रगृह्य विपुलं गिरिम् ।।

atha daityabalādghorānniṣpapāta mahābalaḥ| dānavo mahiṣo nāma pragṛhya vipulaṃ girim ||

Verse 57

ते तं धनैरिवादित्यं दृष्ट्वासंपरिवारितम्। तमुद्यतगिरिं राजन्व्यद्रवन्त दिवौकसः ।।

te taṃ dhanairivādityaṃ dṛṣṭvāsaṃparivāritam| tamudyatagiriṃ rājanvyadravanta divaukasaḥ ||

Verse 58

अथाभिद्रुत्य महिषो देवांश्चिक्षेप तं गिरिम्। महाकायं महाराज सतोयमिव तोयदम् ।।

athābhidrutya mahiṣo devāṃścikṣepa taṃ girim| mahākāyaṃ mahārāja satoyamiva toyadam ||

Verse 59

पतता तेन गिरिणा देवसैन्यस् पार्थिव। भीमरूपेण निहतमयुतं प्रापतद्भुवि ।।

patatā tena giriṇā devasainyas pārthiva| bhīmarūpeṇa nihatamayutaṃ prāpatadbhuvi ||

Verse 60

अथ तैर्दानवैः सार्धं महिषस्त्रासयन्सुरान्। अभ्यद्रवद्रणे तूर्णं सिंहः क्षुद्रमृगानिव ।।

atha tairdānavaiḥ sārdhaṃ mahiṣastrāsayansurān| abhyadravadraṇe tūrṇaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgāniva ||

Verse 61

तमापतन्तं महिषं दृष्ट्वा सेन्द्रा दिवौकसः। व्यद्रवन्तरणे बीता विकीर्णायुधकेतनाः ।।

tamāpatantaṃ mahiṣaṃ dṛṣṭvā sendrā divaukasaḥ| vyadravantaraṇe bītā vikīrṇāyudhaketanāḥ ||

Verse 62

ततःस महिषः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ। अभिद्रुत्य च जग्राह रुद्रस् रथकूवरम् ।। विद्यागणाः स्तुतिपद्यसमूह्यः ।।

tataḥsa mahiṣaḥ kruddhastūrṇaṃ rudrarathaṃ yayau| abhidrutya ca jagrāha rudras rathakūvaram || vidyāgaṇāḥ stutipadyasamūhyaḥ ||

Verse 63

यदा रुद्ररथं क्रुद्धो महिषः सहसा गतः। रेसतू रोदसी गाढं मुमुहुश् महर्षयः ।। कूवरं धूःप्रदेशम् ।।

yadā rudrarathaṃ kruddho mahiṣaḥ sahasā gataḥ| resatū rodasī gāḍhaṃ mumuhuś maharṣayaḥ || kūvaraṃ dhūḥpradeśam ||

Verse 64

अनदंश्चमहाकाया दैत्या जलधरोपमाः। आसीच्चनिश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत ।।

anadaṃścamahākāyā daityā jaladharopamāḥ| āsīccaniścitaṃ teṣāṃ jitamasmābhirityuta ||

Verse 65

तथाभूते तु भगवानाहूय गुहमात्मजम्। दौरात्म्यं पश्य पुतर् त्वं दानवस्य दुरात्मनः। जहि शीघ्रं दुराचारं द्रष्टुमिच्छामि ते बलम् ।।

tathābhūte tu bhagavānāhūya guhamātmajam| daurātmyaṃ paśya putar tvaṃ dānavasya durātmanaḥ| jahi śīghraṃ durācāraṃ draṣṭumicchāmi te balam ||

Verse 66

इत्युक्ताव भगवान्स्कन्दं परिपूज्य महेश्वरः। अयोजयन्निग्रहार्थं महिषस् गतायुषः। सस्मार च तदा स्कन्दं मृत्युं तस्य दुरात्मनः ।।

ityuktāva bhagavānskandaṃ paripūjya maheśvaraḥ| ayojayannigrahārthaṃ mahiṣas gatāyuṣaḥ| sasmāra ca tadā skandaṃ mṛtyuṃ tasya durātmanaḥ ||

Verse 67

महिषोऽपि रथं दृष्ट्वा रौद्रं रुद्रस् चानदत्। देवान्संत्रासयंश्चापि दैत्यांस्चापिप्रहर्षयत् ।।

mahiṣo'pi rathaṃ dṛṣṭvā raudraṃ rudras cānadat| devānsaṃtrāsayaṃścāpi daityāṃscāpipraharṣayat ||

Verse 68

ततस्तस्मिनभये घोरे देवानां समुपस्थिते। आजगाम महासेनः क्रोधात्सूर्य इव ज्वलन् ।।

tatastasminabhaye ghore devānāṃ samupasthite| ājagāma mahāsenaḥ krodhātsūrya iva jvalan ||

Verse 69

लोहिताम्बरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः। लोहिताश्वो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः ।।

lohitāmbarasaṃvīto lohitasragvibhūṣaṇaḥ| lohitāśvo mahābāhurhiraṇyakavacaḥ prabhuḥ ||

Verse 70

रथमादित्यसंकाशमास्थितः कनकप्रभम्। तं दृष्ट्वा दैत्यसेना सा व्यद्रवत्सहसा रणे ।।

rathamādityasaṃkāśamāsthitaḥ kanakaprabham| taṃ dṛṣṭvā daityasenā sā vyadravatsahasā raṇe ||

Verse 71

स चापि तां प्रज्वलितां महिषस् विदारिणीम्। मुमोच शक्तिं राजेनद्‌र महासेनो महाबलः ।।

sa cāpi tāṃ prajvalitāṃ mahiṣas vidāriṇīm| mumoca śaktiṃ rājenad‌ra mahāseno mahābalaḥ ||

Verse 72

सा मुक्ताऽभ्यहरत्तस्य महिषस्य शिरो महत्। पपात भिन्ने शिरसि महिषस्त्यक्तजीवितः ।।

sā muktā'bhyaharattasya mahiṣasya śiro mahat| papāta bhinne śirasi mahiṣastyaktajīvitaḥ ||

Verse 73

पतता शिरसा तेन द्वारं षोडशयोजनम्। पर्वताभेन पिहितं तदाऽगम्यं ततोऽभवत्। उत्तराः कुरवस्तेन गच्छन्त्यद्य यथासुम् ।।

patatā śirasā tena dvāraṃ ṣoḍaśayojanam| parvatābhena pihitaṃ tadā'gamyaṃ tato'bhavat| uttarāḥ kuravastena gacchantyadya yathāsum ||

Verse 74

क्षिप्ताक्षिप्ता तु सा शक्तिर्हत्वा शत्रून्सहस्रशः। स्कन्दहस्तमनुप्राप्ता दृश्यते देवदानवैः ।।

kṣiptākṣiptā tu sā śaktirhatvā śatrūnsahasraśaḥ| skandahastamanuprāptā dṛśyate devadānavaiḥ ||

Verse 75

प्रायः शरैर्विनिहता महासेनेन धीमता। शेषा दैत्यगणा घोरा भीतास्त्रस्ता दुरासदैः। स्कन्दपारिषदैर्हत्वा भक्षिताश्च सहस्रशः ।।

prāyaḥ śarairvinihatā mahāsenena dhīmatā| śeṣā daityagaṇā ghorā bhītāstrastā durāsadaiḥ| skandapāriṣadairhatvā bhakṣitāśca sahasraśaḥ ||

Verse 76

दनवान्भक्षयन्तस्ते प्रपिबन्तश्च शोणितम्। क्षणान्निर्दानवं सर्वमकार्षुर्भृशहर्षिताः ।।

danavānbhakṣayantaste prapibantaśca śoṇitam| kṣaṇānnirdānavaṃ sarvamakārṣurbhṛśaharṣitāḥ ||

Verse 77

तमांसीवयथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः। तथास्कन्दोऽजयच्छत्रून्स्वेन वीर्येण कीर्तिमान् ।।

tamāṃsīvayathā sūryo vṛkṣānagnirghanānkhagaḥ| tathāskando'jayacchatrūnsvena vīryeṇa kīrtimān ||

Verse 78

संपूज्यमानस्त्रिदशैरभिवाद्य महेश्वरम्। शुशुभे कृतिकापुत्रः प्रकीरणांशुरिवांशुमान् ।।

saṃpūjyamānastridaśairabhivādya maheśvaram| śuśubhe kṛtikāputraḥ prakīraṇāṃśurivāṃśumān ||

Verse 79

नष्टशत्रुर्यदा स्कन्दः प्रयातस्तु महेश्वरम्। तदाऽब्रवीन्महासेनं परिष्वज्य पुरंदरः ।।

naṣṭaśatruryadā skandaḥ prayātastu maheśvaram| tadā'bravīnmahāsenaṃ pariṣvajya puraṃdaraḥ ||

Verse 80

ब्रह्मदत्तवरः स्कन्द त्वयाऽयं महिषो हतः। हजय्यो युधि देवानां दानवः स महाबलः ।।

brahmadattavaraḥ skanda tvayā'yaṃ mahiṣo hataḥ| hajayyo yudhi devānāṃ dānavaḥ sa mahābalaḥ ||

Verse 81

देवास्तृणसमा यस्य वबूवुर्जयतांवर। सोऽयं त्वया महाबाहो शमितो देवकण्टकः ।।

devāstṛṇasamā yasya vabūvurjayatāṃvara| so'yaṃ tvayā mahābāho śamito devakaṇṭakaḥ ||

Verse 82

शतं महिषतुल्यानां दानवानां त्वय रणे। निहतंदेवशत्रूणां यैर्वयं पूर्वतापिताः ।।

śataṃ mahiṣatulyānāṃ dānavānāṃ tvaya raṇe| nihataṃdevaśatrūṇāṃ yairvayaṃ pūrvatāpitāḥ ||

Verse 83

तावकैर्भक्षिताश्चान्ये दानवाः शतसङ्घशः। अजेयस्त्वं रणेऽरीणामुमापतिरिव प्रभुः ।।

tāvakairbhakṣitāścānye dānavāḥ śatasaṅghaśaḥ| ajeyastvaṃ raṇe'rīṇāmumāpatiriva prabhuḥ ||

Verse 84

एतत्ते प्रथमं देव ख्यातं कर्म भविष्यति। त्रिषु लोकेषु कीर्तिश्च तवाक्षय्या भविष्यति। वशगाश्च भविष्यनति सुरास्तव महाभुज ।।

etatte prathamaṃ deva khyātaṃ karma bhaviṣyati| triṣu lokeṣu kīrtiśca tavākṣayyā bhaviṣyati| vaśagāśca bhaviṣyanati surāstava mahābhuja ||

Verse 85

महासेनमेवमुक्त्वा निवृत्तः सह दैवतैः। अनुज्ञातो भगवता त्र्यम्बकेण शचीपतिः ।।

mahāsenamevamuktvā nivṛttaḥ saha daivataiḥ| anujñāto bhagavatā tryambakeṇa śacīpatiḥ ||

Verse 86

गतो भद्रवटंरुद्रो निवृत्ताश्च दिवौकसः। उक्ताश्च देवा रुद्रेण स्कन्दं पश्यत मामिव ।।

gato bhadravaṭaṃrudro nivṛttāśca divaukasaḥ| uktāśca devā rudreṇa skandaṃ paśyata māmiva ||

Verse 87

स हत्वा दानवगणान्पूज्यमानो महर्षिभिः। एकाह्नैवाजयत्सर्वं त्रैलोक्यं वह्निनन्दनः ।।

sa hatvā dānavagaṇānpūjyamāno maharṣibhiḥ| ekāhnaivājayatsarvaṃ trailokyaṃ vahninandanaḥ ||

Verse 88

स्कन्दस् य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः। शृणुयाद्ब्राह्मणेभ्यो यः श्रावयेद्वाविचेतनम् ।।

skandas ya idaṃ vipraḥ paṭhejjanma samāhitaḥ| śṛṇuyādbrāhmaṇebhyo yaḥ śrāvayedvāvicetanam ||

Verse 89

धनमायुर्यशो दीप्तिं पुत्राञ्शत्रुजयंतथा। सपुष्टिमिहसंप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात् ।।

dhanamāyuryaśo dīptiṃ putrāñśatrujayaṃtathā| sapuṣṭimihasaṃprāpya skandasālokyamāpnuyāt ||