Adhyaya 222

Verse 1

मारक्ण्डेयेन युधिष्ठिरंप्रत्यग्न्युत्पत्तिकथनम् ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। काश्यपो ह्यथ वासिष्ठः प्राणश्च प्राणपुत्रकः। अग्निराङ्गिरसश्चैव च्यवनस्तीव्रवर्चकः ।।

mārakṇḍeyena yudhiṣṭhiraṃpratyagnyutpattikathanam || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| kāśyapo hyatha vāsiṣṭhaḥ prāṇaśca prāṇaputrakaḥ| agnirāṅgirasaścaiva cyavanastīvravarcakaḥ ||

Verse 2

अचरत्स तपस्तीव्रं पुत्रार्थे बहुवार्षिकम्। पुत्रं लभेयं धर्मिष्ठं यशसा ब्रह्मणा समम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि द्वाविंशत्यधिरकद्विरतितमोऽध्यायः ।। 222 ।।

acaratsa tapastīvraṃ putrārthe bahuvārṣikam| putraṃ labheyaṃ dharmiṣṭhaṃ yaśasā brahmaṇā samam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi dvāviṃśatyadhirakadviratitamo'dhyāyaḥ || 222 ||

Verse 3

महाव्याहृतिभिर्ध्यातः पञ्चभिस्तैस्तदा त्वथ। जज्ञे तेजोमयार्चिष्मान्पञ्चवर्णः प्राकरः ।।

mahāvyāhṛtibhirdhyātaḥ pañcabhistaistadā tvatha| jajñe tejomayārciṣmānpañcavarṇaḥ prākaraḥ ||

Verse 4

समिद्धोऽग्निः शिरस्तस्य बाहू सूर्यनिभौ तथा। त्वङ्नेत्रे च सुवर्णाभे कृष्णे जङ्घे च भारत ।।

samiddho'gniḥ śirastasya bāhū sūryanibhau tathā| tvaṅnetre ca suvarṇābhe kṛṣṇe jaṅghe ca bhārata ||

Verse 5

पञ्चवर्षः स तपसा कृतस्तैः पञ्चभिर्जनैः। पाञ्चजन्यः श्रुतो देवः पञ्चवंशकरस्तु सः ।।

pañcavarṣaḥ sa tapasā kṛtastaiḥ pañcabhirjanaiḥ| pāñcajanyaḥ śruto devaḥ pañcavaṃśakarastu saḥ ||

Verse 6

दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महातपाः। जनयत्पावकं घोरं पितॄणां स प्रजाः सृजन् ।।

daśavarṣasahasrāṇi tapastaptvā mahātapāḥ| janayatpāvakaṃ ghoraṃ pitṝṇāṃ sa prajāḥ sṛjan ||

Verse 7

बृहद्रथंतरौ मूर्ध्ना वक्राच्च तपसा हरिम्। शिवं नाभ्यां बलादिन्द्रं प्राणाद्वायुं च भारत ।।

bṛhadrathaṃtarau mūrdhnā vakrācca tapasā harim| śivaṃ nābhyāṃ balādindraṃ prāṇādvāyuṃ ca bhārata ||

Verse 8

बाहुभ्यामनुदात्तौ च विश्वे भूतानि चैव ह। एतान्सृष्ट्वा ततः पञ्च पितॄणामसृजत्सुतान् ।।

bāhubhyāmanudāttau ca viśve bhūtāni caiva ha| etānsṛṣṭvā tataḥ pañca pitṝṇāmasṛjatsutān ||

Verse 9

बृहद्रथस्य प्रणिधिः काश्यपश्य महत्तरः। भानुरङ्गिरसो धीरः पुत्रो वर्चस्य सौरभः ।।

bṛhadrathasya praṇidhiḥ kāśyapaśya mahattaraḥ| bhānuraṅgiraso dhīraḥ putro varcasya saurabhaḥ ||

Verse 10

प्राणस्य चानुदात्तस्तु व्याख्याताः पञ्च वंशजाः। देवान्यज्ञमुषश्चान्यान्सृजन्पञ्चदशोत्तरान् ।।

prāṇasya cānudāttastu vyākhyātāḥ pañca vaṃśajāḥ| devānyajñamuṣaścānyānsṛjanpañcadaśottarān ||

Verse 11

सुभीममतिभीमं च भीमं भीमबलाबलम्। एतान्यज्ञमुषः पञ्च देवानप्यसृजत्ततः ।।

subhīmamatibhīmaṃ ca bhīmaṃ bhīmabalābalam| etānyajñamuṣaḥ pañca devānapyasṛjattataḥ ||

Verse 12

सुमित्रं मित्रवन्तं च मित्रज्ञं मित्रवर्धनम्। मित्रधर्माणमित्येतान्देवानभ्यसृजत्ततः ।।

sumitraṃ mitravantaṃ ca mitrajñaṃ mitravardhanam| mitradharmāṇamityetāndevānabhyasṛjattataḥ ||

Verse 13

सुरप्रवीरं वीरं च सुरेशं च सुवर्चसम्। सुराणामपि भर्तारं पञ्चैतानसृजत्ततः ।।

surapravīraṃ vīraṃ ca sureśaṃ ca suvarcasam| surāṇāmapi bhartāraṃ pañcaitānasṛjattataḥ ||

Verse 14

त्रिविधं संस्थिता ह्येते पञ्चपञ्च पृथक्पृथक्। मुष्णन्त्यत्र स्थिता ह्येते स्वर्गतान्यज्ञयाजिनः ।।

trividhaṃ saṃsthitā hyete pañcapañca pṛthakpṛthak| muṣṇantyatra sthitā hyete svargatānyajñayājinaḥ ||

Verse 15

तेषामिष्टं हरन्त्येते निघ्नन्ति च महद्धविः। स्पर्धयाहव्यवाहानां निघ्नन्त्येते हरन्ति च ।।

teṣāmiṣṭaṃ harantyete nighnanti ca mahaddhaviḥ| spardhayāhavyavāhānāṃ nighnantyete haranti ca ||

Verse 16

बहिर्वेद्यां तदादानं कुशलैः संप्रवर्तितम्। तत्रैते नोपसर्पन्ति यत्र चाग्निः स्थितो भवेत् ।।

bahirvedyāṃ tadādānaṃ kuśalaiḥ saṃpravartitam| tatraite nopasarpanti yatra cāgniḥ sthito bhavet ||

Verse 17

चितोऽग्निरुद्वहन्यज्ञं पक्षाभ्यां तान्प्रबाधते। मन्त्रै प्रशमिताह्येते नेष्टं मुष्णन्ति यज्ञियम् ।।

cito'gnirudvahanyajñaṃ pakṣābhyāṃ tānprabādhate| mantrai praśamitāhyete neṣṭaṃ muṣṇanti yajñiyam ||

Verse 18

तपस्ये बृदुक्थस्य पुत्रो भूमिमुपाश्रितः। अग्निहोत्रे हूयमाने पृथिव्यां सद्भिरीड्यते ।।

tapasye bṛdukthasya putro bhūmimupāśritaḥ| agnihotre hūyamāne pṛthivyāṃ sadbhirīḍyate ||

Verse 19

रथन्तरश्चतपसः पुत्रोऽग्निः परिपठ्यते। मित्रविन्दा तथा भार्या हविरध्वर्यवो विदुः ।।*

rathantaraścatapasaḥ putro'gniḥ paripaṭhyate| mitravindā tathā bhāryā haviradhvaryavo viduḥ ||*

Verse 20

एतैः सह महाभाग तपस्तेजस्विभिर्नृप। मुमुदे परमप्रीतः सह पुत्रैर्महायशाः ।।

etaiḥ saha mahābhāga tapastejasvibhirnṛpa| mumude paramaprītaḥ saha putrairmahāyaśāḥ ||