Adhyaya 200

Verse 1

मार्कण्डेयेन पाण्डवानप्रति श्येनात्कपोतरक्षणरूपशिबिचरितकथनम् ।। 1 ।। मार्कण्डेय उवाच। देवानां कथा संजाता महीतलं गत्वा महीपतिं शिबिमौशीनरं साध्वेनं शिबिं जिज्ञास्याम इति ।। एवं भो इत्युक्त्वा अग्नीन्द्रावुपतिष्ठेताम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि द्विशततमोऽध्यायः ।। 200 ।। मार्कण्डेय उवाच। देवानां कथा संजाता महीतलं गत्वा महीपतिं शिबिमौशीनरं साध्वेनं शिबिं जिज्ञास्याम इति ।। एवं भो इत्युक्त्वा अग्नीन्द्रावुपतिष्ठेताम् ।।

mārkaṇḍeyena pāṇḍavānaprati śyenātkapotarakṣaṇarūpaśibicaritakathanam || 1 || mārkaṇḍeya uvāca| devānāṃ kathā saṃjātā mahītalaṃ gatvā mahīpatiṃ śibimauśīnaraṃ sādhvenaṃ śibiṃ jijñāsyāma iti || evaṃ bho ityuktvā agnīndrāvupatiṣṭhetām || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi dviśatatamo'dhyāyaḥ || 200 || mārkaṇḍeya uvāca| devānāṃ kathā saṃjātā mahītalaṃ gatvā mahīpatiṃ śibimauśīnaraṃ sādhvenaṃ śibiṃ jijñāsyāma iti || evaṃ bho ityuktvā agnīndrāvupatiṣṭhetām ||

Verse 2

अग्निः कपोतरूपेण तमभ्यधावदामिषार्थमिन्द्रः श्येनरूपेण ।। अग्निः कपोतरूपेण तमभ्यधावदामिषार्थमिन्द्रः श्येनरूपेण ।।

agniḥ kapotarūpeṇa tamabhyadhāvadāmiṣārthamindraḥ śyenarūpeṇa || agniḥ kapotarūpeṇa tamabhyadhāvadāmiṣārthamindraḥ śyenarūpeṇa ||

Verse 3

अथ कपोतो राज्ञो दिव्यासनासीनस्योत्सङ्गं न्यपतत् ।। अथ कपोतो राज्ञो दिव्यासनासीनस्योत्सङ्गं न्यपतत् ।।

atha kapoto rājño divyāsanāsīnasyotsaṅgaṃ nyapatat || atha kapoto rājño divyāsanāsīnasyotsaṅgaṃ nyapatat ||

Verse 4

अथ पुरोहितो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्यते ।। अथ पुरोहितो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्यते ।।

atha purohito rājānamabravīt || prāṇarakṣārthaṃ śyenādbhīto bhavantaṃ prāṇārthī prapadyate || atha purohito rājānamabravīt || prāṇarakṣārthaṃ śyenādbhīto bhavantaṃ prāṇārthī prapadyate ||

Verse 5

वसु ददातु अन्तवान्पार्थिवोऽस्य निष्कृतिं कुर्यात् घोरं कपोतस्य निपातमाहुः ।। वसु ददातु अन्तवान्पार्थिवोऽस्य निष्कृतिं कुर्यात् घोरं कपोतस्य निपातमाहुः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि द्विशततमोऽध्यायः ।। 200 ।।

vasu dadātu antavānpārthivo'sya niṣkṛtiṃ kuryāt ghoraṃ kapotasya nipātamāhuḥ || vasu dadātu antavānpārthivo'sya niṣkṛtiṃ kuryāt ghoraṃ kapotasya nipātamāhuḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi dviśatatamo'dhyāyaḥ || 200 ||

Verse 6

अथ कपोतो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षणार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्ये अङ्गैरङ्गानि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्राणांस्त्वां प्रपद्ये ।। अथ कपोतो राजानमब्रवीत् ।। प्राणरक्षणार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्ये अङ्गैरङ्गानि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्राणांस्त्वां प्रपद्ये ।। घोरं निन्दितं अनिष्टसूचकमित्यर्थः। अन्तवान् दिगन्तानामीश्वरः ।।

atha kapoto rājānamabravīt || prāṇarakṣaṇārthaṃ śyenādbhīto bhavantaṃ prāṇārthī prapadye aṅgairaṅgāni prāpyārthī munirbhūtvā prāṇāṃstvāṃ prapadye || atha kapoto rājānamabravīt || prāṇarakṣaṇārthaṃ śyenādbhīto bhavantaṃ prāṇārthī prapadye aṅgairaṅgāni prāpyārthī munirbhūtvā prāṇāṃstvāṃ prapadye || ghoraṃ ninditaṃ aniṣṭasūcakamityarthaḥ| antavān digantānāmīśvaraḥ ||

Verse 7

स्वाध्यायेन कर्शितं ब्रह्मचारिणं मां विद्धि ।। तपसा दमेन युक्तमाचार्यस्याप्रतिकूलभाषिणम् ।। एवंयुक्तमपापं मां विद्धि ।। स्वाध्यायेन कर्शितं ब्रह्मचारिणं मां विद्धि ।। तपसा दमेन युक्तमाचार्यस्याप्रतिकूलभाषिणम् ।। एवंयुक्तमपापं मां विद्धि ।।

svādhyāyena karśitaṃ brahmacāriṇaṃ māṃ viddhi || tapasā damena yuktamācāryasyāpratikūlabhāṣiṇam || evaṃyuktamapāpaṃ māṃ viddhi || svādhyāyena karśitaṃ brahmacāriṇaṃ māṃ viddhi || tapasā damena yuktamācāryasyāpratikūlabhāṣiṇam || evaṃyuktamapāpaṃ māṃ viddhi ||

Verse 8

गदामि वेदानविचिनोमि छन्दः सर्वेवेदा अक्षरशो मे अधीताः। न साधु दानं श्रोत्रियस्य प्रदानं मा प्रादाः श्येनाय न कपोतोऽस्मि ।। गदामि वेदानविचिनोमि छन्दः सर्वेवेदा अक्षरशो मे अधीताः। न साधु दानं श्रोत्रियस्य प्रदानं मा प्रादाः श्येनाय न कपोतोऽस्मि ।। अङ्गैरिति। मुनिरहं स्वशरीरेण कपोतशरीरं प्रविष्टोऽस्मीत्यर्थः। प्राणान्प्राणरक्षकत्वेन त्वमेव मम प्राणा इत्यर्थः ।।

gadāmi vedānavicinomi chandaḥ sarvevedā akṣaraśo me adhītāḥ| na sādhu dānaṃ śrotriyasya pradānaṃ mā prādāḥ śyenāya na kapoto'smi || gadāmi vedānavicinomi chandaḥ sarvevedā akṣaraśo me adhītāḥ| na sādhu dānaṃ śrotriyasya pradānaṃ mā prādāḥ śyenāya na kapoto'smi || aṅgairiti| munirahaṃ svaśarīreṇa kapotaśarīraṃ praviṣṭo'smītyarthaḥ| prāṇānprāṇarakṣakatvena tvameva mama prāṇā ityarthaḥ ||

Verse 9

अथ श्येनो राजानमब्रवीत् ।। अथ श्येनो राजानमब्रवीत् ।।

atha śyeno rājānamabravīt || atha śyeno rājānamabravīt ||

Verse 10

पर्यायेण वसतिर्वा भवेषु सर्गे जातः पूर्वमस्मात्कपोतात्। त्वमाददानोऽथ कपोतमेनं मा त्वं राजन्विघ्नकर्ता भवेथाः ।। पर्यायेण वसतिर्वा भवेषु सर्गे जातः पूर्वमस्मात्कपोतात्। त्वमाददानोऽथ कपोतमेनं मा त्वं राजन्विघ्नकर्ता भवेथाः ।। श्रोत्रियस्य मे श्येनाय त्वत्कर्तृकं प्रदानं न साधुदानम् ।।

paryāyeṇa vasatirvā bhaveṣu sarge jātaḥ pūrvamasmātkapotāt| tvamādadāno'tha kapotamenaṃ mā tvaṃ rājanvighnakartā bhavethāḥ || paryāyeṇa vasatirvā bhaveṣu sarge jātaḥ pūrvamasmātkapotāt| tvamādadāno'tha kapotamenaṃ mā tvaṃ rājanvighnakartā bhavethāḥ || śrotriyasya me śyenāya tvatkartṛkaṃ pradānaṃ na sādhudānam ||

Verse 11

राजोवाच। केनेदृशी जातु परा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकनेन संस्कृता। यां वै कपोतो वदते यां च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु ।। राजोवाच। केनेदृशी जातु परा हि दृष्टा वागुच्यमाना शकनेन संस्कृता। यां वै कपोतो वदते यां च श्येन उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु ।। भवेषु जन्मसु पर्यायेण वसतिः स्थितिर्भवति अतस्त्वं सर्गे सृष्टौ अस्मात्कपोतात् जातोसि। अतस्त्वं तव जन्मान्तरीयं पितरं कपोतं आददानो रक्षन् मम आहारे विघ्नं माकुर्वित्यर्थः ।।

rājovāca| kenedṛśī jātu parā hi dṛṣṭā vāgucyamānā śakanena saṃskṛtā| yāṃ vai kapoto vadate yāṃ ca śyena ubhau viditvā kathamastu sādhu || rājovāca| kenedṛśī jātu parā hi dṛṣṭā vāgucyamānā śakanena saṃskṛtā| yāṃ vai kapoto vadate yāṃ ca śyena ubhau viditvā kathamastu sādhu || bhaveṣu janmasu paryāyeṇa vasatiḥ sthitirbhavati atastvaṃ sarge sṛṣṭau asmātkapotāt jātosi| atastvaṃ tava janmāntarīyaṃ pitaraṃ kapotaṃ ādadāno rakṣan mama āhāre vighnaṃ mākurvityarthaḥ ||

Verse 12

नास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले नास्य बीजं रोहति काल उप्तम्। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे न त्राणं लभेत्राणमिच्छन्स काले ।। नास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले नास्य बीजं रोहति काल उप्तम्। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे न त्राणं लभेत्राणमिच्छन्स काले ।।

nāsya varṣaṃ varṣati varṣakāle nāsya bījaṃ rohati kāla uptam| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave na trāṇaṃ labhetrāṇamicchansa kāle || nāsya varṣaṃ varṣati varṣakāle nāsya bījaṃ rohati kāla uptam| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave na trāṇaṃ labhetrāṇamicchansa kāle ||

Verse 13

जाता ह्रस्वा प्रजा प्रमीयते सदा न वासं पितरोऽस्य कुर्वते। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे नास्य देवाः प्रतिगृह्णन्ति हव्यम् ।। जाता ह्रस्वा प्रजा प्रमीयते सदा न वासं पितरोऽस्य कुर्वते। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे नास्य देवाः प्रतिगृह्णन्ति हव्यम् ।। एतयोः स्वरूपं ज्ञात्वा साधुकर्म कथं कुर्यामिति विमृशतीत्यर्थः ।।

jātā hrasvā prajā pramīyate sadā na vāsaṃ pitaro'sya kurvate| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave nāsya devāḥ pratigṛhṇanti havyam || jātā hrasvā prajā pramīyate sadā na vāsaṃ pitaro'sya kurvate| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave nāsya devāḥ pratigṛhṇanti havyam || etayoḥ svarūpaṃ jñātvā sādhukarma kathaṃ kuryāmiti vimṛśatītyarthaḥ ||

Verse 14

मोघमन्नं विन्दति चाप्रचेताः स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति शीघ्रमेव। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ।। मोघमन्नं विन्दति चाप्रचेताः स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति शीघ्रमेव। भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ।। ह्रस्वा शैशवे एव प्रजा प्रमीयते म्रियते ।।

moghamannaṃ vindati cāpracetāḥ svargāllokāddhaśyati śīghrameva| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave sendrā devāḥ praharantyasya vajram || moghamannaṃ vindati cāpracetāḥ svargāllokāddhaśyati śīghrameva| bhītaṃ prapannaṃ yo hi dadāti śatrave sendrā devāḥ praharantyasya vajram || hrasvā śaiśave eva prajā pramīyate mriyate ||

Verse 15

उक्षाणं पक्त्वा सह ओदनेन अस्मात्कपोतात्प्रति ते नयन्तु। यस्मिन्देशे रमसेऽतीव श्येन तत्रमांसं शिवयस्ते वहन्तु ।। उक्षाणं पक्त्वा सह ओदनेन अस्मात्कपोतात्प्रति ते नयन्तु। यस्मिन्देशे रमसेऽतीव श्येन तत्रमांसं शिवयस्ते वहन्तु ।। मोघं निष्फलं सोऽन्नं विन्दंति लभते। अप्रचेताः अनुदारः ।।

ukṣāṇaṃ paktvā saha odanena asmātkapotātprati te nayantu| yasmindeśe ramase'tīva śyena tatramāṃsaṃ śivayaste vahantu || ukṣāṇaṃ paktvā saha odanena asmātkapotātprati te nayantu| yasmindeśe ramase'tīva śyena tatramāṃsaṃ śivayaste vahantu || moghaṃ niṣphalaṃ so'nnaṃ vindaṃti labhate| apracetāḥ anudāraḥ ||

Verse 16

श्येन उवाच। नोक्षाणो राजन्प्रार्थयेयं न चान्य दस्मान्मांसमधिकं वा कपोतात्। देवैर्दत्तः सोऽद्य ममैष भक्ष- स्तन्मे ददस्व शकुनानामभावात् ।। श्येन उवाच। नोक्षाणो राजन्प्रार्थयेयं न चान्य दस्मान्मांसमधिकं वा कपोतात्। देवैर्दत्तः सोऽद्य ममैष भक्ष- स्तन्मे ददस्व शकुनानामभावात् ।। अस्मात्कपोतात्। एनं कपोतं मोचयित्वा ते तुभ्यं प्रतिनयन्तु प्रतिनिधित्वेन समर्पयन्तु ।।

śyena uvāca| nokṣāṇo rājanprārthayeyaṃ na cānya dasmānmāṃsamadhikaṃ vā kapotāt| devairdattaḥ so'dya mamaiṣa bhakṣa- stanme dadasva śakunānāmabhāvāt || śyena uvāca| nokṣāṇo rājanprārthayeyaṃ na cānya dasmānmāṃsamadhikaṃ vā kapotāt| devairdattaḥ so'dya mamaiṣa bhakṣa- stanme dadasva śakunānāmabhāvāt || asmātkapotāt| enaṃ kapotaṃ mocayitvā te tubhyaṃ pratinayantu pratinidhitvena samarpayantu ||

Verse 17

राजोवाच। उक्षाणं वेहतमनूनं नयन्तु ते पश्यन्तु पुरुषा ममैव। भयाहितस् दायं ममान्तिकात्त्वां प्रत्याम्नायं तु त्वं ह्येनं मा हिंसीः ।। राजोवाच। उक्षाणं वेहतमनूनं नयन्तु ते पश्यन्तु पुरुषा ममैव। भयाहितस् दायं ममान्तिकात्त्वां प्रत्याम्नायं तु त्वं ह्येनं मा हिंसीः ।। शकुनानां एकस्मिन्नेव बहुत्वम्। अभावात् नाशेन ।।

rājovāca| ukṣāṇaṃ vehatamanūnaṃ nayantu te paśyantu puruṣā mamaiva| bhayāhitas dāyaṃ mamāntikāttvāṃ pratyāmnāyaṃ tu tvaṃ hyenaṃ mā hiṃsīḥ || rājovāca| ukṣāṇaṃ vehatamanūnaṃ nayantu te paśyantu puruṣā mamaiva| bhayāhitas dāyaṃ mamāntikāttvāṃ pratyāmnāyaṃ tu tvaṃ hyenaṃ mā hiṃsīḥ || śakunānāṃ ekasminneva bahutvam| abhāvāt nāśena ||

Verse 18

त्यजे प्राणाननैव दद्यां कपोतं सौम्यो ह्ययं किं न जानासि श्येन। यथा क्लेशं मा कुरुष्वेह सौम्य नाहं कपोतमर्पयिष्ये कथंचित् ।। त्यजे प्राणाननैव दद्यां कपोतं सौम्यो ह्ययं किं न जानासि श्येन। यथा क्लेशं मा कुरुष्वेह सौम्य नाहं कपोतमर्पयिष्ये कथंचित् ।। उक्षाणं बलीवर्दनम्। वेहतं वन्ध्यां गां वा अनूनं सर्वाङ्गसंपूर्णं यथा स्यात्तथा। भयाहितस्य भीप्रस्तस्य कपोतस्य। दायं प्रतिधनं प्रत्याम्नायं नयन्तु प्रापयन्तु। पश्यन्तु आलोचयन्तु च सन्तः। एनं कपोतं मा हिंसीरिति ।।

tyaje prāṇānanaiva dadyāṃ kapotaṃ saumyo hyayaṃ kiṃ na jānāsi śyena| yathā kleśaṃ mā kuruṣveha saumya nāhaṃ kapotamarpayiṣye kathaṃcit || tyaje prāṇānanaiva dadyāṃ kapotaṃ saumyo hyayaṃ kiṃ na jānāsi śyena| yathā kleśaṃ mā kuruṣveha saumya nāhaṃ kapotamarpayiṣye kathaṃcit || ukṣāṇaṃ balīvardanam| vehataṃ vandhyāṃ gāṃ vā anūnaṃ sarvāṅgasaṃpūrṇaṃ yathā syāttathā| bhayāhitasya bhīprastasya kapotasya| dāyaṃ pratidhanaṃ pratyāmnāyaṃ nayantu prāpayantu| paśyantu ālocayantu ca santaḥ| enaṃ kapotaṃ mā hiṃsīriti ||

Verse 19

यथा मां वै साधुवादैः प्रसन्नाः प्रशंसेयुः शिबयः कर्मणा तु। यथा श्येन प्रियमेव कुर्यां प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि ।। यथा मां वै साधुवादैः प्रसन्नाः प्रशंसेयुः शिबयः कर्मणा तु। यथा श्येन प्रियमेव कुर्यां प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि ।।

yathā māṃ vai sādhuvādaiḥ prasannāḥ praśaṃseyuḥ śibayaḥ karmaṇā tu| yathā śyena priyameva kuryāṃ praśādhi māṃ yadvadestatkaromi || yathā māṃ vai sādhuvādaiḥ prasannāḥ praśaṃseyuḥ śibayaḥ karmaṇā tu| yathā śyena priyameva kuryāṃ praśādhi māṃ yadvadestatkaromi ||

Verse 20

श्येन उवाच। ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपिशितं तावद्राजन्यावन्मांसं कपोतेन समम् ।। तथा तस्मात्साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुश्च शिबय कृतं च प्रियं स्यान्ममेति ।। श्येन उवाच। ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपिशितं तावद्राजन्यावन्मांसं कपोतेन समम् ।। तथा तस्मात्साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुश्च शिबय कृतं च प्रियं स्यान्ममेति ।।

śyena uvāca| ūrordakṣiṇādutkṛtya svapiśitaṃ tāvadrājanyāvanmāṃsaṃ kapotena samam || tathā tasmātsādhu trātaḥ kapotaḥ praśaṃseyuśca śibaya kṛtaṃ ca priyaṃ syānmameti || śyena uvāca| ūrordakṣiṇādutkṛtya svapiśitaṃ tāvadrājanyāvanmāṃsaṃ kapotena samam || tathā tasmātsādhu trātaḥ kapotaḥ praśaṃseyuśca śibaya kṛtaṃ ca priyaṃ syānmameti ||

Verse 21

अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशीं तुलयाधारयत् ।। गुरुतर एव कपोत आसीत् ।। अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशीं तुलयाधारयत् ।। गुरुतर एव कपोत आसीत् ।।

atha sa dakṣiṇādūrorutkṛtya svamāṃsapeśīṃ tulayādhārayat || gurutara eva kapota āsīt || atha sa dakṣiṇādūrorutkṛtya svamāṃsapeśīṃ tulayādhārayat || gurutara eva kapota āsīt ||

Verse 22

पुनरन्यमुच्चकर्त गुरुतर एव कपोतः ।। एवं सर्वं समधिकृत्य शरीरं तुलायामारोपयामास रतत्तथापि गुरुतर एव कपोत आसीत् ।। पुनरन्यमुच्चकर्त गुरुतर एव कपोतः ।। एवं सर्वं समधिकृत्य शरीरं तुलायामारोपयामास रतत्तथापि गुरुतर एव कपोत आसीत् ।। सौम्यो ह्ययं सोमसंयुक्तक्रतुवन्नित्यं परिपाल्यो ह्ययम्। हे सौम्य सोमवत्प्रियदर्शन ।।

punaranyamuccakarta gurutara eva kapotaḥ || evaṃ sarvaṃ samadhikṛtya śarīraṃ tulāyāmāropayāmāsa ratattathāpi gurutara eva kapota āsīt || punaranyamuccakarta gurutara eva kapotaḥ || evaṃ sarvaṃ samadhikṛtya śarīraṃ tulāyāmāropayāmāsa ratattathāpi gurutara eva kapota āsīt || saumyo hyayaṃ somasaṃyuktakratuvannityaṃ paripālyo hyayam| he saumya somavatpriyadarśana ||

Verse 23

अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह ।। न च व्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्टाव त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयत श्येनः अथ राजा अब्रवीत् ।। अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह ।। न च व्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्टाव त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयत श्येनः अथ राजा अब्रवीत् ।। अधिकृत्य छित्त्वा ।।

atha rājā svayameva tulāmāruroha || na ca vyalīkamāsīdrājña etadvṛttāntaṃ dṛṣṭāva trāta ityuktvā prālīyata śyenaḥ atha rājā abravīt || atha rājā svayameva tulāmāruroha || na ca vyalīkamāsīdrājña etadvṛttāntaṃ dṛṣṭāva trāta ityuktvā prālīyata śyenaḥ atha rājā abravīt || adhikṛtya chittvā ||

Verse 24

कपोतं विद्युः शिवयस्त्वां कपोत पृच्छामि ते शकुने को नु श्येनः। नानीश्वर ईदृशं जातु कुर्यादेतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व ।। कपोतं विद्युः शिवयस्त्वां कपोत पृच्छामि ते शकुने को नु श्येनः। नानीश्वर ईदृशं जातु कुर्या- देतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व ।।

kapotaṃ vidyuḥ śivayastvāṃ kapota pṛcchāmi te śakune ko nu śyenaḥ| nānīśvara īdṛśaṃ jātu kuryādetaṃ praśnaṃ bhagavanme vicakṣva || kapotaṃ vidyuḥ śivayastvāṃ kapota pṛcchāmi te śakune ko nu śyenaḥ| nānīśvara īdṛśaṃ jātu kuryā- detaṃ praśnaṃ bhagavanme vicakṣva ||

Verse 25

कपोत उवाच। वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतु- रथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः। साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेय नौ जिज्ञासया त्वत्सकाशंप्रपन्नौ ।। कपोत उवाच। वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतु- रथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः। साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेय नौ जिज्ञासया त्वत्सकाशंप्रपन्नौ ।। अपर्याप्तौ स्वयमेव तुलामाविवेश। व्यलीकं अप्रियम्। त्रातस्त्वया कपोत इत्युक्त्वा ।।

kapota uvāca| vaiśvānaro'haṃ jvalano dhūmaketu- rathaiva śyeno vajrahastaḥ śacīpatiḥ| sādhu jñātuṃ tvāmṛṣabhaṃ sauratheya nau jijñāsayā tvatsakāśaṃprapannau || kapota uvāca| vaiśvānaro'haṃ jvalano dhūmaketu- rathaiva śyeno vajrahastaḥ śacīpatiḥ| sādhu jñātuṃ tvāmṛṣabhaṃ sauratheya nau jijñāsayā tvatsakāśaṃprapannau || aparyāptau svayameva tulāmāviveśa| vyalīkaṃ apriyam| trātastvayā kapota ityuktvā ||

Verse 26

यामेतां पेशीं मम निष्क्रयाय प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्। एतद्वो लक्ष्म शिवं करोमि हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम् ।। यामेतां पेशीं मम निष्क्रयाय प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्। एतद्वो लक्ष्म शिवं करोमि हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम् ।। हे सौरथेय सुरथायाः पुत्र। नौ आवाम्। विद्धीति शेषः ।।

yāmetāṃ peśīṃ mama niṣkrayāya prādādbhavānasinotkṛtya rājan| etadvo lakṣma śivaṃ karomi hiraṇyavarṇaṃ ruciraṃ puṇyagandham || yāmetāṃ peśīṃ mama niṣkrayāya prādādbhavānasinotkṛtya rājan| etadvo lakṣma śivaṃ karomi hiraṇyavarṇaṃ ruciraṃ puṇyagandham || he sauratheya surathāyāḥ putra| nau āvām| viddhīti śeṣaḥ ||

Verse 27

एतासां प्रजानां पालयिता यशस्वी सुरर्षीणामथ संमतो भृशम्। एतस्मात्पार्श्वात्पुरुषो जनिष्यति कपोतरोमेति च तस्य नाम ।। एतासां प्रजानां पालयिता यशस्वी सुरर्षीणामथ संमतो भृशम्। एतस्मात्पार्श्वात्पुरुषो जनिष्यति कपोतरोमेति च तस्य नाम ।।

etāsāṃ prajānāṃ pālayitā yaśasvī surarṣīṇāmatha saṃmato bhṛśam| etasmātpārśvātpuruṣo janiṣyati kapotarometi ca tasya nāma || etāsāṃ prajānāṃ pālayitā yaśasvī surarṣīṇāmatha saṃmato bhṛśam| etasmātpārśvātpuruṣo janiṣyati kapotarometi ca tasya nāma ||

Verse 28

कपोतरोमाणं शिबिनौद्भिदं पुत्रं प्राप्स्यसि नृपवृषसंहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौरथानाम् ।। कपोतरोमाणं शिबिनौद्भिदं पुत्रं प्राप्स्यसि नृपवृषसंहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौरथानाम् ।। असिना स्वङ्गेन। एतन्मांसम्। वः गृपाणां लक्ष्म चिह्निं करोमि ।।

kapotaromāṇaṃ śibinaudbhidaṃ putraṃ prāpsyasi nṛpavṛṣasaṃhananaṃ yaśodīpyamānaṃ draṣṭāsi śūramṛṣabhaṃ saurathānām || kapotaromāṇaṃ śibinaudbhidaṃ putraṃ prāpsyasi nṛpavṛṣasaṃhananaṃ yaśodīpyamānaṃ draṣṭāsi śūramṛṣabhaṃ saurathānām || asinā svaṅgena| etanmāṃsam| vaḥ gṛpāṇāṃ lakṣma cihniṃ karomi ||