Adhyaya 193

Verse 1

मार्कण्डेयेन युधिष्ठिरंप्रतिकलौ भविष्यल्लोकवृत्तान्तकथनम् ।। 1 ।। कलियगान्ते कल्कित्वेनावतरिष्यता हरिणा दुष्टजनसंहारः ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो मार्कण्डेयं महामुनिम्। पुन- पप्रच्छ सामात्यो भविष्यां जगतो गतिम् ।।

mārkaṇḍeyena yudhiṣṭhiraṃpratikalau bhaviṣyallokavṛttāntakathanam || 1 || kaliyagānte kalkitvenāvatariṣyatā hariṇā duṣṭajanasaṃhāraḥ || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| yudhiṣṭhirastu kaunteyo mārkaṇḍeyaṃ mahāmunim| puna- papraccha sāmātyo bhaviṣyāṃ jagato gatim ||

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच। आश्चर्यभूतं भवतः श्रुतं नो वदतांवर। मुने भार्गव यद्वृत्तं युगादौ प्रभवाप्ययौ ।।

yudhiṣṭhira uvāca| āścaryabhūtaṃ bhavataḥ śrutaṃ no vadatāṃvara| mune bhārgava yadvṛttaṃ yugādau prabhavāpyayau ||

Verse 3

अस्मिन्कलियुगे त्वस्ति पुनः कौतूहलं मम। समाकुलेषु धर्मेषु किंनु शेषं भविष्यति ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि त्रिनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

asminkaliyuge tvasti punaḥ kautūhalaṃ mama| samākuleṣu dharmeṣu kiṃnu śeṣaṃ bhaviṣyati || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi trinavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

किंवीर्या मानवास्तत्रकिमाहारविहारिणः। किमायुषः किंवसना भविष्यन्ति युगक्षये ।।

kiṃvīryā mānavāstatrakimāhāravihāriṇaḥ| kimāyuṣaḥ kiṃvasanā bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 5

कां च काष्ठां समासाद्य पुनः संपत्स्यते कृतम्। विस्तरेण मुने ब्रूहि विचित्राणीह भाषसे ।। शेषं जगद्भविष्यति उत्कर्षं प्राप्स्यति ।।

kāṃ ca kāṣṭhāṃ samāsādya punaḥ saṃpatsyate kṛtam| vistareṇa mune brūhi vicitrāṇīha bhāṣase || śeṣaṃ jagadbhaviṣyati utkarṣaṃ prāpsyati ||

Verse 6

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठः पुनरेवाभ्यभाषत। रमयन्वृष्णिशार्दूलं पाण्डवांस्च महानृषिः ।।

ityuktaḥ sa muniśreṣṭhaḥ punarevābhyabhāṣata| ramayanvṛṣṇiśārdūlaṃ pāṇḍavāṃsca mahānṛṣiḥ ||

Verse 7

शृणु राजन्मया दृष्टं यत्पुरा श्रुतमेव च। अनुभूतं च राजेनद्‌रदेवदेवप्रसादजम् ।।

śṛṇu rājanmayā dṛṣṭaṃ yatpurā śrutameva ca| anubhūtaṃ ca rājenad‌radevadevaprasādajam ||

Verse 8

भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ। कलुषं कालमासाद्य कथ्यमानं निबोध मे ।। काष्ठां अवधिम्। कृतंकृतयुगम् ।।

bhaviṣyaṃ sarvalokasya vṛttāntaṃ bharatarṣabha| kaluṣaṃ kālamāsādya kathyamānaṃ nibodha me || kāṣṭhāṃ avadhim| kṛtaṃkṛtayugam ||

Verse 9

कृते चतुष्पात्सकलो निर्व्याजोप्राधिवर्जितः। वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्ये भरतर्षभ ।। कलुषं कलिम् ।।

kṛte catuṣpātsakalo nirvyājoprādhivarjitaḥ| vṛṣaḥ pratiṣṭhito dharmo manuṣye bharatarṣabha || kaluṣaṃ kalim ||

Verse 10

अधर्मपादविद्धस्तु त्रिभिरंशैः प्रतिष्ठितः। त्रेतायां द्वापरेऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते ।। निर्व्याजश्छद्महीनः। उपाधिवर्जितः लोभादिहीनः। वृषइव चतुष्पात् ।।

adharmapādaviddhastu tribhiraṃśaiḥ pratiṣṭhitaḥ| tretāyāṃ dvāpare'rdhena vyāmiśro dharma ucyate || nirvyājaśchadmahīnaḥ| upādhivarjitaḥ lobhādihīnaḥ| vṛṣaiva catuṣpāt ||

Verse 11

त्रिभिरंशैरधर्मस्तु लोकानाक्रम्य तिष्ठति। तामसं युगमासाद्य तदा भरतसत्तम ।।

tribhiraṃśairadharmastu lokānākramya tiṣṭhati| tāmasaṃ yugamāsādya tadā bharatasattama ||

Verse 12

चतुर्थांशेन धर्मस्तु मनुष्यानुपतिष्ठति। आयुर्वीर्यं मनो बुद्धिर्बलं तेजश्च पाण्डव ।।

caturthāṃśena dharmastu manuṣyānupatiṣṭhati| āyurvīryaṃ mano buddhirbalaṃ tejaśca pāṇḍava ||

Verse 13

मनुष्याणआमनुयुगं ह्रप्तन्तीति निबोध मे। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव युधिष्ठिर ।।

manuṣyāṇaāmanuyugaṃ hraptantīti nibodha me| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaiva yudhiṣṭhira ||

Verse 14

व्याजैर्धर्मं चरिष्यन्ति धर्मवैतंसिका नराः। सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः ।। अर्धेनाधर्मेण ।।

vyājairdharmaṃ cariṣyanti dharmavaitaṃsikā narāḥ| satyaṃ saṃkṣepsyate loke naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ || ardhenādharmeṇa ||

Verse 15

सत्यहान्या ततस्तेषामायुरल्पं भविष्यति। आयुषः प्रक्षयाद्विद्यां न शक्ष्यन्त्युपशिक्षितुम् ।।

satyahānyā tatasteṣāmāyuralpaṃ bhaviṣyati| āyuṣaḥ prakṣayādvidyāṃ na śakṣyantyupaśikṣitum ||

Verse 16

विद्याहीनानविज्ञानाल्लोभोप्यभिभविष्यति। लोभमोहपरा मूढाः कामासक्ताश् मानवाः ।।

vidyāhīnānavijñānāllobhopyabhibhaviṣyati| lobhamohaparā mūḍhāḥ kāmāsaktāś mānavāḥ ||

Verse 17

वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधैषिणः। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्ते परस्परम् ।।

vairabaddhā bhaviṣyanti parasparavadhaiṣiṇaḥ| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ saṃkīryante parasparam ||

Verse 18

शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः। अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याश्चान्त्या न संशयः ।। धर्मवैतंसिकाः धर्मजालिकाः धर्मजालं विस्तार्य लोकान्वञ्चयन्तीत्यर्थः ।।

śūdratulyā bhaviṣyanti tapaḥsatyavivarjitāḥ| antyā madhyā bhaviṣyanti madhyāścāntyā na saṃśayaḥ || dharmavaitaṃsikāḥ dharmajālikāḥ dharmajālaṃ vistārya lokānvañcayantītyarthaḥ ||

Verse 19

ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते। वस्त्राणां प्रवरा शाणी धान्यानां कोरदूपकः ।। अन्त्या इति। चाण्डालाः क्षत्रियादिकर्म क्षत्रियादयश्चाण्डालकर्म करिष्यन्तीत्य्रथः ।।

īdṛśo bhavitā loko yugānte paryupasthite| vastrāṇāṃ pravarā śāṇī dhānyānāṃ koradūpakaḥ || antyā iti| cāṇḍālāḥ kṣatriyādikarma kṣatriyādayaścāṇḍālakarma kariṣyantītyrathaḥ ||

Verse 20

भार्यामित्राश्च पुरुषा भविष्यन्ति युगक्षये। मत्स्यामिषेण जीवन्तो दुहन्तश्चाप्यजैडकम् ।।

bhāryāmitrāśca puruṣā bhaviṣyanti yugakṣaye| matsyāmiṣeṇa jīvanto duhantaścāpyajaiḍakam ||

Verse 21

गोषु नष्टासु पुरुषा येऽपि नित्यं धृतव्रताः। तेऽपिलोभसमायुक्ता भविष्यन्ति युगक्षये ।।

goṣu naṣṭāsu puruṣā ye'pi nityaṃ dhṛtavratāḥ| te'pilobhasamāyuktā bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 22

अन्योन्यं परिमुष्णन्तो हिंसयन्तश्च मानवाः। अजपा नास्तिकाः स्तेना भविष्यन्ति युगक्षये ।।

anyonyaṃ parimuṣṇanto hiṃsayantaśca mānavāḥ| ajapā nāstikāḥ stenā bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 23

सरित्तीरेषु कुद्दालैर्वापयिष्यनति चौपधीः। ताश्चाप्यल्पफलास्तेषां भविष्यन्ति युगक्षये ।।

sarittīreṣu kuddālairvāpayiṣyanati caupadhīḥ| tāścāpyalpaphalāsteṣāṃ bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 24

श्राद्धे दैवे च पुरुषा येऽपि नित्यं धृव्रताः। तेऽपिलोभसमायुक्ता भोक्ष्यन्तीह परस्परम् ।।

śrāddhe daive ca puruṣā ye'pi nityaṃ dhṛvratāḥ| te'pilobhasamāyuktā bhokṣyantīha parasparam ||

Verse 25

पिता पुत्रस् भोक्ता च पितुः पुत्रस्तथैव च। अतिक्रान्तानि भोज्यानि भविष्यन्ति युगक्षये ।।

pitā putras bhoktā ca pituḥ putrastathaiva ca| atikrāntāni bhojyāni bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 26

न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः। न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादविमोहिताः। निम्नेष्वीहां करिष्यनति हेतुवादविमोहिताः ।। शाणी शणसूतर्जा प्रवराशाटीति ख. पाठः ।।

na vratāni cariṣyanti brāhmaṇā vedanindakāḥ| na yakṣyanti na hoṣyanti hetuvādavimohitāḥ| nimneṣvīhāṃ kariṣyanati hetuvādavimohitāḥ || śāṇī śaṇasūtarjā pravarāśāṭīti kha. pāṭhaḥ ||

Verse 27

निम्ने कृषिं करिष्यन्ति योक्ष्यन्ति धुरि धेनुक्राः। एकहायनवत्सांश्च वाहयिष्यन्ति मानवाः ।।

nimne kṛṣiṃ kariṣyanti yokṣyanti dhuri dhenukrāḥ| ekahāyanavatsāṃśca vāhayiṣyanti mānavāḥ ||

Verse 28

पुत्रः पितृवधं कृत्वा पिता पुत्रवधं तथा। स्त्रियोऽपि पतिपुत्रादीन्वधिष्यनति युगक्षये। निरुद्वेगो बृहद्बादी न निन्दामुपलप्स्यते ।।

putraḥ pitṛvadhaṃ kṛtvā pitā putravadhaṃ tathā| striyo'pi patiputrādīnvadhiṣyanati yugakṣaye| nirudvego bṛhadbādī na nindāmupalapsyate ||

Verse 29

म्लेच्छभूतं जगत्सर्वं निष्क्रियं दानवर्जितम्। भविष्यति निरानन्दमनुत्सवमथो तथा ।।

mlecchabhūtaṃ jagatsarvaṃ niṣkriyaṃ dānavarjitam| bhaviṣyati nirānandamanutsavamatho tathā ||

Verse 30

प्रायशः कृपणानां हि तथा बन्धुमतामपि। विधवानां च वित्तानि हरिष्यन्तीह मानवाः ।।

prāyaśaḥ kṛpaṇānāṃ hi tathā bandhumatāmapi| vidhavānāṃ ca vittāni hariṣyantīha mānavāḥ ||

Verse 31

स्वल्पवीर्यबलाः स्वाधा लोभमोहपरायणाः। तत्कथादानसंतुष्ट शिष्टानामपि बान्धवाः ।।

svalpavīryabalāḥ svādhā lobhamohaparāyaṇāḥ| tatkathādānasaṃtuṣṭa śiṣṭānāmapi bāndhavāḥ ||

Verse 32

परिग्रहंकरिष्यति मायाचारपरिग्रहाः। संघातयन्तः तय राजानः पापबुद्धयः ।। निम्नेषु हीनेषु कर्मसु ।।

parigrahaṃkariṣyati māyācāraparigrahāḥ| saṃghātayantaḥ taya rājānaḥ pāpabuddhayaḥ || nimneṣu hīneṣu karmasu ||

Verse 33

परस्परवधोयुक्ता मूर्खाः पण्डितमानिनः। भविष्यन्ति युगस्यान्ते क्षत्रिया लोककण्टकाः ।।

parasparavadhoyuktā mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ| bhaviṣyanti yugasyānte kṣatriyā lokakaṇṭakāḥ ||

Verse 34

अरक्षितारो लुब्धाश् मानाहंकारदर्पिताः। केवलं दण्डरुचयो भविष्यन्ति युगक्षये ।।

arakṣitāro lubdhāś mānāhaṃkāradarpitāḥ| kevalaṃ daṇḍarucayo bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 35

आक्रम्याक्रम्य साधूनां दारांश्चापि धनानि च। भोक्ष्यन्ते निरनुक्रोसा रुदतामपि भारत ।।

ākramyākramya sādhūnāṃ dārāṃścāpi dhanāni ca| bhokṣyante niranukrosā rudatāmapi bhārata ||

Verse 36

न कन्यां याचे कश्चिन्नापि कन्या प्रदीयते। स्वयंग्रहा भविष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते ।।

na kanyāṃ yāce kaścinnāpi kanyā pradīyate| svayaṃgrahā bhaviṣyanti yugānte samupasthite ||

Verse 37

राजानश्चाप्यसंतुष्टाः परार्तान्मूढचेतसः। सर्वोपायैर्हरिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।। पापाचारपरिग्रहा इति ध. पाठः ।।

rājānaścāpyasaṃtuṣṭāḥ parārtānmūḍhacetasaḥ| sarvopāyairhariṣyanti yugānte paryupasthite || pāpācāraparigrahā iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 38

म्लेच्छीभूतं जगत्सर्वं भविष्यति न संशयः। हस्तो हस्तं परिमुषेद्युगान्ते समुपस्थिते ।। परार्थान्परधनानि ।।

mlecchībhūtaṃ jagatsarvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ| hasto hastaṃ parimuṣedyugānte samupasthite || parārthānparadhanāni ||

Verse 39

सत्यं संक्षिप्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः। स्थविरा बालमतयो बालाः स्थविरबुद्धयः ।।

satyaṃ saṃkṣipyate loke naraiḥ paṇḍitamānibhiḥ| sthavirā bālamatayo bālāḥ sthavirabuddhayaḥ ||

Verse 40

भीरुस्था शूरमानी शूरा भीरुविषादिनः। न विश्वसन्ति चान्योन्यं युगान्ते पर्युपस्थिते ।।

bhīrusthā śūramānī śūrā bhīruviṣādinaḥ| na viśvasanti cānyonyaṃ yugānte paryupasthite ||

Verse 41

नैकभार्यं जगत्सर्वं लोभमोहव्यवस्थितम्। अधर्मो वर्धते तत्र न तु धर्मः प्रवर्तते ।। हस्तो हस्तं परिमुषेद्धस्तवदेकोदरजोपि भ्राता भ्रातरं वञ्चयेदेव ।।

naikabhāryaṃ jagatsarvaṃ lobhamohavyavasthitam| adharmo vardhate tatra na tu dharmaḥ pravartate || hasto hastaṃ parimuṣeddhastavadekodarajopi bhrātā bhrātaraṃ vañcayedeva ||

Verse 42

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या नशिष्यन्ति जनाधिप। एकवर्णस्तदा लोको भविष्यति युगक्षये ।। एकाहार्यं युगं सर्वमिति झ. पाठः। एकहार्यं एकविधमेव मांसशाकादिकमाहारमर्हतीति तथा। भक्ष्याभक्ष्यविभागो नास्तीत्यर्थः ।।

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā naśiṣyanti janādhipa| ekavarṇastadā loko bhaviṣyati yugakṣaye || ekāhāryaṃ yugaṃ sarvamiti jha. pāṭhaḥ| ekahāryaṃ ekavidhameva māṃsaśākādikamāhāramarhatīti tathā| bhakṣyābhakṣyavibhāgo nāstītyarthaḥ ||

Verse 43

न क्षंस्यति पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा। भार्याश्च पतिशुश्रूषां न करिष्यन्ति संक्षये ।। एकवर्णः वर्णविभागनाशनात् ।।

na kṣaṃsyati pitā putraṃ putraśca pitaraṃ tathā| bhāryāśca patiśuśrūṣāṃ na kariṣyanti saṃkṣaye || ekavarṇaḥ varṇavibhāganāśanāt ||

Verse 44

ये यवान्ना जनपदा गोधूमान्नास्तथैव च। तान्देशान्संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।।

ye yavānnā janapadā godhūmānnāstathaiva ca| tāndeśānsaṃśrayiṣyanti yugānte paryupasthite ||

Verse 45

स्वैराहाराश्च पुरुषा योषितश्च विशांपते। अन्योन्यं न सहिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।। न रक्षति पिता पुत्रमिति ध. पाठः ।।

svairāhārāśca puruṣā yoṣitaśca viśāṃpate| anyonyaṃ na sahiṣyanti yugānte paryupasthite || na rakṣati pitā putramiti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 46

म्लेच्छभूतं जगत्सर्वं भविष्यति युधिष्ठिर। श्राद्धे न देवान्न पितॄँस्तर्पयिष्यन्ति मानवाः ।।

mlecchabhūtaṃ jagatsarvaṃ bhaviṣyati yudhiṣṭhira| śrāddhe na devānna pitṝ~starpayiṣyanti mānavāḥ ||

Verse 47

न कश्चित्कस्यचिच्छ्रोता न कश्चित्कस्यचिद्गुरुः। तमोग्रस्तस्तदा लोको भविष्यति जनाधिप ।।

na kaścitkasyacicchrotā na kaścitkasyacidguruḥ| tamograstastadā loko bhaviṣyati janādhipa ||

Verse 48

परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश। ततः प्राणान्विमोक्ष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते ।।

paramāyuśca bhavitā tadā varṣāṇi ṣoḍaśa| tataḥ prāṇānvimokṣyanti yugānte samupasthite ||

Verse 49

पञ्चमे वाऽथ षष्ठे वा वर्षे कन्या प्रसूयते। सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च प्रजास्यन्ति नरास्तदा ।। खैराचारश्चेति झ. पाठः ।।

pañcame vā'tha ṣaṣṭhe vā varṣe kanyā prasūyate| saptavarṣāṣṭavarṣāśca prajāsyanti narāstadā || khairācāraśceti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 50

पत्यौ स्त्री तु तदा राजन्पुरुषो वा स्त्रियं प्रति। युगान्ते राजशार्दूल न तोषमुपयास्यति ।।

patyau strī tu tadā rājanpuruṣo vā striyaṃ prati| yugānte rājaśārdūla na toṣamupayāsyati ||

Verse 51

अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा हिंसा च प्रभविष्यति। न कश्चित्कस्यचिद्दाता भविष्यति युगक्षये ।।

alpadravyā vṛthāliṅgā hiṃsā ca prabhaviṣyati| na kaścitkasyaciddātā bhaviṣyati yugakṣaye ||

Verse 52

अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः। केशशूलाः स्त्रियश्चापि भविष्यनति युगक्षये ।।

aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlāścatuṣpathāḥ| keśaśūlāḥ striyaścāpi bhaviṣyanati yugakṣaye ||

Verse 53

म्लेच्छाचाराः सर्वमभक्षा दारुणा सर्वकर्मसु। भाविन पश्चिमे काले मनुष्या नात्र संशयः ।।

mlecchācārāḥ sarvamabhakṣā dāruṇā sarvakarmasu| bhāvina paścime kāle manuṣyā nātra saṃśayaḥ ||

Verse 54

क्रयविक्रयकाले च सर्वः सर्वस्य वञ्चनम्। युगान्ते भरतश्रेष्ठ वित्तलोभात्करिष्यति ।।

krayavikrayakāle ca sarvaḥ sarvasya vañcanam| yugānte bharataśreṣṭha vittalobhātkariṣyati ||

Verse 55

ज्ञानानि चाप्यविज्ञाय करिष्यन्ति क्रियास्तथा। आत्मच्छन्देन वर्तन्ते युगान्ते समुपस्थिते ।। प्रजास्यन्ति प्रजाः जनयिष्यन्ति ।।

jñānāni cāpyavijñāya kariṣyanti kriyāstathā| ātmacchandena vartante yugānte samupasthite || prajāsyanti prajāḥ janayiṣyanti ||

Verse 56

स्वभावात्क्रूरकर्माणश्चान्योन्यमभिशंसिनः। भवितारो जनाः सर्वे संप्राप्ते तु युगक्षये ।। ज्ञानानि ज्ञेयस्वरूपाणि ।।

svabhāvātkrūrakarmāṇaścānyonyamabhiśaṃsinaḥ| bhavitāro janāḥ sarve saṃprāpte tu yugakṣaye || jñānāni jñeyasvarūpāṇi ||

Verse 57

आरामांश्चैव वृक्षांश्च नाशयिष्यन्ति निर्व्यथाः। भविता संशयो लोके जीवितस्य हि देहिनाम् ।। श्चान्योन्यमभिशङ्किता इति ध. पाठः ।।

ārāmāṃścaiva vṛkṣāṃśca nāśayiṣyanti nirvyathāḥ| bhavitā saṃśayo loke jīvitasya hi dehinām || ścānyonyamabhiśaṅkitā iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 58

तथा लोभाभिभूताश्च भविष्यन्ति नरा नृप। ब्राह्मणांश्च हनिष्यन्ति ब्राह्मणस्वोपभोगिनः ।।

tathā lobhābhibhūtāśca bhaviṣyanti narā nṛpa| brāhmaṇāṃśca haniṣyanti brāhmaṇasvopabhoginaḥ ||

Verse 59

हाहाकृता द्विजाश्चैव भयार्ता वृषलार्दिताः। त्रातारमलाभन्तो वै भ्रमिष्यनति महीमिमाम् ।। संक्षयो लोक इजि ध. पाठः ।।

hāhākṛtā dvijāścaiva bhayārtā vṛṣalārditāḥ| trātāramalābhanto vai bhramiṣyanati mahīmimām || saṃkṣayo loka iji dha. pāṭhaḥ ||

Verse 60

जीवितान्तकराः क्रूरा रौद्राः प्राणिविहिंसकाः। यदा भविष्यन्ति नरास्तदा संक्षेप्स्यते युगम् ।। वृषलार्दिताः शूद्रपीडिताः ।।

jīvitāntakarāḥ krūrā raudrāḥ prāṇivihiṃsakāḥ| yadā bhaviṣyanti narāstadā saṃkṣepsyate yugam || vṛṣalārditāḥ śūdrapīḍitāḥ ||

Verse 61

आश्रयिष्यन्ति च नदी पर्वतान्विषमाणि च। प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह ।।

āśrayiṣyanti ca nadī parvatānviṣamāṇi ca| pradhāvamānā vitrastā dvijāḥ kurukulodvaha ||

Verse 62

दस्युभिः पीडिता राजन्काका इव द्विजोत्तमाः। कुराजभिश्च सततं करभारप्रपीडिताः ।। संक्षेप्स्यते नाशं गमिष्यति ।।

dasyubhiḥ pīḍitā rājankākā iva dvijottamāḥ| kurājabhiśca satataṃ karabhāraprapīḍitāḥ || saṃkṣepsyate nāśaṃ gamiṣyati ||

Verse 63

धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये। विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः ।।

dhairyaṃ tyaktvā mahīpāla dāruṇe yugasaṃkṣaye| vikarmāṇi kariṣyanti śūdrāṇāṃ paricārakāḥ ||

Verse 64

शूद्रा धर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः। श्रोतारश्च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः ।।

śūdrā dharmaṃ pravakṣyanti brāhmaṇāḥ paryupāsakāḥ| śrotāraśca bhaviṣyanti prāmāṇyena vyavasthitāḥ ||

Verse 65

विपरीतश्च लोकोऽयं भविष्यत्यधरोत्तरः। एडूकान्पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः। शूद्राश्च प्रभविष्यन्ति न द्विजा युगसंक्षये ।। काका इव सर्वतः शङ्किनः नीचवृत्त्युपजीविनो वा ।।

viparītaśca loko'yaṃ bhaviṣyatyadharottaraḥ| eḍūkānpūjayiṣyanti varjayiṣyanti devatāḥ| śūdrāśca prabhaviṣyanti na dvijā yugasaṃkṣaye || kākā iva sarvataḥ śaṅkinaḥ nīcavṛttyupajīvino vā ||

Verse 66

आश्रमेषुमहर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च। देवस्थानेषु चैत्येषु नागानामालयेषु च ।।

āśrameṣumaharṣīṇāṃ brāhmaṇāvasatheṣu ca| devasthāneṣu caityeṣu nāgānāmālayeṣu ca ||

Verse 67

एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता। भविष्यति युगे क्षीणे तद्युगान्तस्य लक्षणम् ।।

eḍūkacihnā pṛthivī na devagṛhabhūṣitā| bhaviṣyati yuge kṣīṇe tadyugāntasya lakṣaṇam ||

Verse 68

दा रौद्रा धर्महीना मांसादाः पानपास्तथा। भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम् ।।

dā raudrā dharmahīnā māṃsādāḥ pānapāstathā| bhaviṣyanti narā nityaṃ tadā saṃkṣepsyate yugam ||

Verse 69

पुष्पं पुष्पे यदा राजन्फले वा फलमाश्रितम्। प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम् ।।

puṣpaṃ puṣpe yadā rājanphale vā phalamāśritam| prajāsyati mahārāja tadā saṃkṣepsyate yugam ||

Verse 70

अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे। अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यनति तदा क्रियाः ।।

akālavarṣī parjanyo bhaviṣyati gate yuge| akrameṇa manuṣyāṇāṃ bhaviṣyanati tadā kriyāḥ ||

Verse 71

विरोधमथ यास्यनति वृषला ब्राह्मणैः सह। मही म्लेच्छजनाकीर्णा भविष्यति ततोऽचिरात् ।।

virodhamatha yāsyanati vṛṣalā brāhmaṇaiḥ saha| mahī mlecchajanākīrṇā bhaviṣyati tato'cirāt ||

Verse 72

करभारभयाद्विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश। अन्यायवर्तिनश्चापि भविष्यनति नराधिपाः ।।

karabhārabhayādviprā bhajiṣyanti diśo daśa| anyāyavartinaścāpi bhaviṣyanati narādhipāḥ ||

Verse 73

निर्विशेषा जनपदास्तथा विष्टिकरार्दिताः। आश्रमानुपलप्स्यन्ति फलमूलोपजीविनः ।। एडूकान् अस्थ्यङ्कितनानि कुड्यानि। जालूकान्पूजयिष्यन्तीति क. ध. पाठः ।।

nirviśeṣā janapadāstathā viṣṭikarārditāḥ| āśramānupalapsyanti phalamūlopajīvinaḥ || eḍūkān asthyaṅkitanāni kuḍyāni| jālūkānpūjayiṣyantīti ka. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 74

एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति। ब्राह्मणःक्षत्रियावैश्याः परित्यक्ष्यन्ति सत्क्रियाम् न स्थास्यन्त्युपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः ।।

evaṃ paryākule loke maryādā na bhaviṣyati| brāhmaṇaḥkṣatriyāvaiśyāḥ parityakṣyanti satkriyām na sthāsyantyupadeśe ca śiṣyā vipriyakāriṇaḥ ||

Verse 75

आचार्योपनिधिश्चैव भर्त्स्यते तदनन्तरम्। अर्थयुक्त्या प्रवात्स्यन्ति मित्रसंबन्धिबान्धवाः ।। निर्विशेषाः तुल्याचारवेषाः। विष्टिकराः मृतिमदत्त्वाकारयन्ति ते ।।

ācāryopanidhiścaiva bhartsyate tadanantaram| arthayuktyā pravātsyanti mitrasaṃbandhibāndhavāḥ || nirviśeṣāḥ tulyācāraveṣāḥ| viṣṭikarāḥ mṛtimadattvākārayanti te ||

Verse 76

अभावः सर्वभूतानां युगान्ते संभविष्यति। दिशः प्रज्वलिता सर्वा नक्षत्राण्यप्रभाणि च ।।

abhāvaḥ sarvabhūtānāṃ yugānte saṃbhaviṣyati| diśaḥ prajvalitā sarvā nakṣatrāṇyaprabhāṇi ca ||

Verse 77

प्रधूपितानि ज्योतींषि वाताः पर्याकुलास्तथा। उल्कापाताश्च बहवो महाभयनिदर्शकाः ।।

pradhūpitāni jyotīṃṣi vātāḥ paryākulāstathā| ulkāpātāśca bahavo mahābhayanidarśakāḥ ||

Verse 78

षङ्भिरन्यैश्च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति। तुमुलाश्चापि निर्ह्रादा दिग्दाहाश्चापि सर्वशः। कबन्धान्तर्हितो भानुरुदयास्तमने तदा ।। आचार्योपि अपनिधिः निर्धनः भर्त्स्यते धिकूक्रिते। अर्थयुक्त्या धनयोगेन नतु स्नेहेन धर्मेण वा ।।

ṣaṅbhiranyaiśca sahito bhāskaraḥ pratapiṣyati| tumulāścāpi nirhrādā digdāhāścāpi sarvaśaḥ| kabandhāntarhito bhānurudayāstamane tadā || ācāryopi apanidhiḥ nirdhanaḥ bhartsyate dhikūkrite| arthayuktyā dhanayogena natu snehena dharmeṇa vā ||

Verse 79

अकालवर्षी भगवान्भविष्यति सहस्रदृक्। सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।।

akālavarṣī bhagavānbhaviṣyati sahasradṛk| sasyāni ca na rokṣyanti yugānte paryupasthite ||

Verse 80

अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रदितप्रियाः। भर्तॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति ततः स्त्रियः ।।

abhīkṣṇaṃ krūravādinyaḥ paruṣā raditapriyāḥ| bhartṝṇāṃ vacane caiva na sthāsyanti tataḥ striyaḥ ||

Verse 81

पुत्राश्च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये। सूदयिष्यन्ति च पतीन्स्त्रियः पुत्रानपाश्रिताः ।।

putrāśca mātāpitarau haniṣyanti yugakṣaye| sūdayiṣyanti ca patīnstriyaḥ putrānapāśritāḥ ||

Verse 82

अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुरुपैष्यति। युगान्ते हुतभुक्वापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति ।।

aparvaṇi mahārāja sūryaṃ rāhurupaiṣyati| yugānte hutabhukvāpi sarvataḥ prajvaliṣyati ||

Verse 83

पानीयं भोजनं चापि याचमानास्तदाऽध्वगाः। न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते ।।

pānīyaṃ bhojanaṃ cāpi yācamānāstadā'dhvagāḥ| na lapsyante nivāsaṃ ca nirastāḥ pathi śerate ||

Verse 84

निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्विजाः। रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।।

nirghātavāyasā nāgāḥ śakunāḥ samṛgadvijāḥ| rūkṣā vāco vimokṣyanti yugānte paryupasthite ||

Verse 85

मित्रसंबन्धिनश्चापि संत्यक्ष्यनति नरास्तदा। जनं परिजनं चापि यागान्ते पर्युपस्थिते ।।

mitrasaṃbandhinaścāpi saṃtyakṣyanati narāstadā| janaṃ parijanaṃ cāpi yāgānte paryupasthite ||

Verse 86

अथ देशान्दिशश्चापि पत्तनान्यापणानि च। क्रमशः संलयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ।।

atha deśāndiśaścāpi pattanānyāpaṇāni ca| kramaśaḥ saṃlayiṣyanti yugānte paryupasthite ||

Verse 87

हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाच सुदारुणाः। विक्रोशमानश्चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति ।।

hā tāta hā sutetyevaṃ tadā vāca sudāruṇāḥ| vikrośamānaścānyonyaṃ jano gāṃ paryaṭiṣyati ||

Verse 88

मोवादिनस्तथा शूद्रा ब्राह्मणाः प्राकृतप्रियाः। पाषण्डजनसंकीर्णा भविष्यन्ति युगक्षये ।।

movādinastathā śūdrā brāhmaṇāḥ prākṛtapriyāḥ| pāṣaṇḍajanasaṃkīrṇā bhaviṣyanti yugakṣaye ||

Verse 89

ततस्तुमुलसंघाते वर्तमाने युगक्षये। द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति ।।

tatastumulasaṃghāte vartamāne yugakṣaye| dvijātipūrvako lokaḥ krameṇa prabhaviṣyati ||

Verse 90

ततः कालान्तरेऽन्यस्मिन्पुनर्लोकविवृद्धये। भविष्यति पुनर्दैवमनुकूलं यदृच्छया ।।

tataḥ kālāntare'nyasminpunarlokavivṛddhaye| bhaviṣyati punardaivamanukūlaṃ yadṛcchayā ||

Verse 91

यदा सूर्यश्च चन्द्रश्च तथा तिष्यबृहस्पती। एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम् ।। कबन्धान्तर्हितः राह्वन्तर्हितः ।।

yadā sūryaśca candraśca tathā tiṣyabṛhaspatī| ekarāśau sameṣyanti prapatsyati tadā kṛtam || kabandhāntarhitaḥ rāhvantarhitaḥ ||

Verse 92

कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च। प्रदक्षिणा ग्रहाश्चापि भविष्यन्त्यनुलोमगाः। क्षेमं सुभिक्षमारोग्यं भविष्यति निरामयम् ।।

kālavarṣī ca parjanyo nakṣatrāṇi śubhāni ca| pradakṣiṇā grahāścāpi bhaviṣyantyanulomagāḥ| kṣemaṃ subhikṣamārogyaṃ bhaviṣyati nirāmayam ||

Verse 93

कल्की विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः। उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः ।।

kalkī viṣṇuyaśā nāma dvijaḥ kālapracoditaḥ| utpatsyate mahāvīryo mahābuddhiparākramaḥ ||

Verse 94

संभूतः संभलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे। महात्मा वृत्तसंपन्नः प्रजानां हितकृन्नृप ।। यदेति। गुरुसूर्यचन्द्राः यदा युगपत्पुष्यक्षत्रमेष्यन्ति तदा कृतयुगप्रवृत्तिरितित्यर्तः ।।

saṃbhūtaḥ saṃbhalagrāme brāhmaṇāvasathe śubhe| mahātmā vṛttasaṃpannaḥ prajānāṃ hitakṛnnṛpa || yadeti| gurusūryacandrāḥ yadā yugapatpuṣyakṣatrameṣyanti tadā kṛtayugapravṛttiritityartaḥ ||

Verse 95

मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्यायुधानि च। उपस्तास्यन्ति योधाश्च शस्त्राणि कवचानि च ।।

manasā tasya sarvāṇi vāhanānyāyudhāni ca| upastāsyanti yodhāśca śastrāṇi kavacāni ca ||

Verse 96

स धर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति। सचेमं संकुलं लोकं प्रसादमुपनेष्यति ।।

sa dharmavijayī rājā cakravartī bhaviṣyati| sacemaṃ saṃkulaṃ lokaṃ prasādamupaneṣyati ||

Verse 97

उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृदुदारधीः। संक्षेपको हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः ।।

utthito brāhmaṇo dīptaḥ kṣayāntakṛdudāradhīḥ| saṃkṣepako hi sarvasya yugasya parivartakaḥ ||

Verse 98

स सर्वत्र गतान्क्षुद्रान्ब्राह्मणैः परिवारितः। उत्सादयिष्यति तदा सर्वम्लेच्छगणान्द्विजः ।।

sa sarvatra gatānkṣudrānbrāhmaṇaiḥ parivāritaḥ| utsādayiṣyati tadā sarvamlecchagaṇāndvijaḥ ||