Adhyaya 184

Verse 1

वर्षाशरद्वर्णनम् ।। 1 ।। युधिष्ठिरादिभिर्द्वैतवनात्पुनः काम्यकवनप्रवेशः ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। निदाघान्तकरः कालः सर्वभूतसुखावहः। तत्रैव वसतां तेषां प्रावृट् समभिपद्यत ।।

varṣāśaradvarṇanam || 1 || yudhiṣṭhirādibhirdvaitavanātpunaḥ kāmyakavanapraveśaḥ || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| nidāghāntakaraḥ kālaḥ sarvabhūtasukhāvahaḥ| tatraiva vasatāṃ teṣāṃ prāvṛṭ samabhipadyata ||

Verse 2

छादयन्तो महाघोषाः स्वं दिशश्च बलाहकाः। प्रववर्षुर्दिवारात्रमसिताः सततं तदा ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि चतुरशीत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 184 ।।

chādayanto mahāghoṣāḥ svaṃ diśaśca balāhakāḥ| pravavarṣurdivārātramasitāḥ satataṃ tadā || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi mārkaṇḍeyasamāsyāparvaṇi caturaśītyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 184 ||

Verse 3

तपात्ययनिकेताश्च शतशोऽथ सहस्रशः। अपेतार्कप्रभाजालाः सविद्युन्मण्डप्रभाः ।। असिताः कृष्णवर्णाः ।।

tapātyayaniketāśca śataśo'tha sahasraśaḥ| apetārkaprabhājālāḥ savidyunmaṇḍaprabhāḥ || asitāḥ kṛṣṇavarṇāḥ ||

Verse 4

विरूढशष्पा धरणी मत्तदंशसरीसृपा। बभूव पयसा सिक्ता शान्तधूमरजोगणा ।।

virūḍhaśaṣpā dharaṇī mattadaṃśasarīsṛpā| babhūva payasā siktā śāntadhūmarajogaṇā ||

Verse 5

न स्म प्रज्ञायते किंचिदम्भसा समवस्तृते। समं वा विषमं वाऽपि नद्यो वा स्तावराणि वा ।। तपात्यये वर्षासु निकेता इव मण्डपीभूता इत्यर्थः ।।

na sma prajñāyate kiṃcidambhasā samavastṛte| samaṃ vā viṣamaṃ vā'pi nadyo vā stāvarāṇi vā || tapātyaye varṣāsu niketā iva maṇḍapībhūtā ityarthaḥ ||

Verse 6

क्षुब्धतोया महावेगाः श्वसमाना इवाशुगाः। सिन्धवः शोभयांचक्रुः काननानि तपात्यये ।। समवस्तृते आच्छादिते। स्थावराणि भूतलादीनि ।।

kṣubdhatoyā mahāvegāḥ śvasamānā ivāśugāḥ| sindhavaḥ śobhayāṃcakruḥ kānanāni tapātyaye || samavastṛte ācchādite| sthāvarāṇi bhūtalādīni ||

Verse 7

नदतां काननान्तेषु श्रूयन्ते विविधाः स्वनाः। वृष्टिभिस्ताड्यमानानां वराहमृगपक्षिणाम् ।।

nadatāṃ kānanānteṣu śrūyante vividhāḥ svanāḥ| vṛṣṭibhistāḍyamānānāṃ varāhamṛgapakṣiṇām ||

Verse 8

स्तोककाः शिखिनश्चैव पुंस्कोकिलगणैः सह। मत्ताः परिपतन्ति स्म दर्दुरश्चैव दर्पिताः ।। आशुगाः तीव्रवेगाः। सिंधवः नद्यः ।।

stokakāḥ śikhinaścaiva puṃskokilagaṇaiḥ saha| mattāḥ paripatanti sma darduraścaiva darpitāḥ || āśugāḥ tīvravegāḥ| siṃdhavaḥ nadyaḥ ||

Verse 9

तदा बहुविधाकारा प्रावृण्मेघानुनादिता। अभ्यतीता शिवा तेषां चरतां मरुधन्वसु ।। स्तोककाश्चाकाः। दुर्दराः मण्डूकाः ।।

tadā bahuvidhākārā prāvṛṇmeghānunāditā| abhyatītā śivā teṣāṃ caratāṃ marudhanvasu || stokakāścākāḥ| durdarāḥ maṇḍūkāḥ ||

Verse 10

क्रौञ्चहंससमाकीर्णा शरत्प्रमुदीताऽभवत्। रूढकक्षवनप्रस्था प्रसन्नजलनिम्नगा ।। मरुधन्वसु गिरेः शुष्कस्थानेषु ।।

krauñcahaṃsasamākīrṇā śaratpramudītā'bhavat| rūḍhakakṣavanaprasthā prasannajalanimnagā || marudhanvasu gireḥ śuṣkasthāneṣu ||

Verse 11

विमलाकाशनक्षत्रा शरत्तेषां शिवाऽभषत्। मृगद्विजसमाकीर्णा पाण्डवानां महात्मनाम् ।।

vimalākāśanakṣatrā śaratteṣāṃ śivā'bhaṣat| mṛgadvijasamākīrṇā pāṇḍavānāṃ mahātmanām ||

Verse 12

दृश्यन्ते शान्तरजसः क्षपाजलदशीतलाः। ग्रहनक्षत्रसङ्घैश्च सोमेन च विराजिताः ।।

dṛśyante śāntarajasaḥ kṣapājaladaśītalāḥ| grahanakṣatrasaṅghaiśca somena ca virājitāḥ ||

Verse 13

कुमुदैः पुण्डरीकैश्च शीतवारिधराः शिवाः। नदीः पुष्करिणीश्चैव ददृशुः समलंकृताः ।।

kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca śītavāridharāḥ śivāḥ| nadīḥ puṣkariṇīścaiva dadṛśuḥ samalaṃkṛtāḥ ||

Verse 15

ते वै मुमुदिरे वीराः प्रसन्नसलिलां शिवाम्। पश्यन्तो दृढधन्वानः परिपूर्णां सरस्वतीम् ।।

te vai mumudire vīrāḥ prasannasalilāṃ śivām| paśyanto dṛḍhadhanvānaḥ paripūrṇāṃ sarasvatīm ||

Verse 16

तेषां पुण्यतमा रात्रिः पर्वसन्धौ स्म शारदी। तत्रैव वसतामासीत्कार्तिकी जनमेजय ।। रूढकक्षाणि बहुतृणानि वनानि प्रस्थशब्देदितानि सानूनि च यस्यां सा तथा ।।

teṣāṃ puṇyatamā rātriḥ parvasandhau sma śāradī| tatraiva vasatāmāsītkārtikī janamejaya || rūḍhakakṣāṇi bahutṛṇāni vanāni prasthaśabdeditāni sānūni ca yasyāṃ sā tathā ||

Verse 17

पुण्यकृद्भिर्महासत्वैस्तापसैः सह पाण्डवाः। तत्सर्वं भरतश्रेष्ठ समूहुर्योगमुत्तमम् ।। कार्तिकी कृत्तिकायुक्ता पौर्णमासी ।।

puṇyakṛdbhirmahāsatvaistāpasaiḥ saha pāṇḍavāḥ| tatsarvaṃ bharataśreṣṭha samūhuryogamuttamam || kārtikī kṛttikāyuktā paurṇamāsī ||

Verse 18

तमिस्राभ्युदये तस्मिन्धौम्येन सह पाण्डवाः। सूतैः पौरोगवैः साकं काम्यकं प्रययुर्वनम् ।।

tamisrābhyudaye tasmindhaumyena saha pāṇḍavāḥ| sūtaiḥ paurogavaiḥ sākaṃ kāmyakaṃ prayayurvanam ||