Adhyaya 173

Verse 1

अर्जुनेन दिव्यास्त्रैर्मायानिरसनपूर्वक् दैत्यहननम् ।। 1 ।। अर्जुन उवाच। ततोऽश्मवर्षं सुमहत्प्रादुरासीत्समन्ततः। नगमात्रैः शिलाखण्डैस्तन्मां दृढमपीडयत् ।।

arjunena divyāstrairmāyānirasanapūrvak daityahananam || 1 || arjuna uvāca| tato'śmavarṣaṃ sumahatprādurāsītsamantataḥ| nagamātraiḥ śilākhaṇḍaistanmāṃ dṛḍhamapīḍayat ||

Verse 2

तदहं वज्रसंकाशैः शरैरिनद्रास्त्रचोदितैः। अचूर्णयं वेगवद्भिः शतधैकैकमाहवे ।।

tadahaṃ vajrasaṃkāśaiḥ śarairinadrāstracoditaiḥ| acūrṇayaṃ vegavadbhiḥ śatadhaikaikamāhave ||

Verse 3

चूर्ण्यमानेऽश्मवर्षे तु यावकः समजायत। तत्राश्मचूर्णा न्यपतन्पावकप्रकरा इव ।। नगमात्रैः वृक्षप्रमाणैः ।।

cūrṇyamāne'śmavarṣe tu yāvakaḥ samajāyata| tatrāśmacūrṇā nyapatanpāvakaprakarā iva || nagamātraiḥ vṛkṣapramāṇaiḥ ||

Verse 4

ततोऽश्मवर्षे विहते जलवर्षं महत्तरम्। धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीनममान्तिके ।।

tato'śmavarṣe vihate jalavarṣaṃ mahattaram| dhārābhirakṣamātrābhiḥ prādurāsīnamamāntike ||

Verse 5

नभस प्रच्युता धारास्तिग्मवीर्याः सहस्रशः। आवृण्वन्सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा ।।

nabhasa pracyutā dhārāstigmavīryāḥ sahasraśaḥ| āvṛṇvansarvato vyoma diśaścopadiśastathā ||

Verse 6

धाराणां च निपातेन वायोर्विष्फूर्जितेन च। गर्जितेन च मेघानां न प्राज्ञायत किंचन ।।

dhārāṇāṃ ca nipātena vāyorviṣphūrjitena ca| garjitena ca meghānāṃ na prājñāyata kiṃcana ||

Verse 7

धारा दिवि च संबद्धा वसुधायां च सर्वशः। व्यामोहयन्त मां तत्रनिपतन्त्योऽनिशं भुवि ।।

dhārā divi ca saṃbaddhā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ| vyāmohayanta māṃ tatranipatantyo'niśaṃ bhuvi ||

Verse 8

तत्रोपदिष्टमिन्द्रेण दिव्यमस्त्रं विशोषणम्। दीप्तं प्राहिणवं घोरमशुप्यत्तेन तज्जलम् ।।

tatropadiṣṭamindreṇa divyamastraṃ viśoṣaṇam| dīptaṃ prāhiṇavaṃ ghoramaśupyattena tajjalam ||

Verse 9

हतेऽश्मवर्षे च मया जलवर्षे च शोषिते। मुमुचुर्दानवा मायामग्निं वायुं च भारत ।।

hate'śmavarṣe ca mayā jalavarṣe ca śoṣite| mumucurdānavā māyāmagniṃ vāyuṃ ca bhārata ||

Verse 10

ततोऽहमग्निं व्यधमं सलिलास्त्रेण सर्वशः। शैलेन च महास्त्रेण वायोरवेगमधारयम् ।।

tato'hamagniṃ vyadhamaṃ salilāstreṇa sarvaśaḥ| śailena ca mahāstreṇa vāyoravegamadhārayam ||

Verse 11

तस्यां प्रतिहतायां ते दानवा युद्धदुर्मदाः। प्राकुर्वन्विविधां मायां यौगपद्येन भारत ।।

tasyāṃ pratihatāyāṃ te dānavā yuddhadurmadāḥ| prākurvanvividhāṃ māyāṃ yaugapadyena bhārata ||

Verse 12

ततो वर्षं प्रादुरभूत्सुमहद्रोमहर्षणम्। अस्त्राणां घोररूपाणामग्नेर्वायोस्तथाऽश्मनाम् ।।

tato varṣaṃ prādurabhūtsumahadromaharṣaṇam| astrāṇāṃ ghorarūpāṇāmagnervāyostathā'śmanām ||

Verse 13

सा तु मायामयी वृष्टिः पीडयामास मां युधि। अथ घोरं तमस्तीव्रं प्रादुरासीत्समन्ततः ।।

sā tu māyāmayī vṛṣṭiḥ pīḍayāmāsa māṃ yudhi| atha ghoraṃ tamastīvraṃ prādurāsītsamantataḥ ||

Verse 14

तमसा संवृतेलोके घोरेण परुषेण च। हरयो विमुखाश्चासन्प्रास्खलच्चापि मातलिः ।।

tamasā saṃvṛteloke ghoreṇa paruṣeṇa ca| harayo vimukhāścāsanprāskhalaccāpi mātaliḥ ||

Verse 15

हस्ताद्धिरण्मयश्चास्य प्रतोदः प्रापतद्भुवि। असकृच्चाह मां भीतः किं करिष्याव इत्यपि ।।

hastāddhiraṇmayaścāsya pratodaḥ prāpatadbhuvi| asakṛccāha māṃ bhītaḥ kiṃ kariṣyāva ityapi ||

Verse 16

मां च भीराविशत्तीव्रा तस्मिन्विगतचेतसि। स च मां विगतज्ञानः संत्रस्तमिदमब्रवीत् ।।

māṃ ca bhīrāviśattīvrā tasminvigatacetasi| sa ca māṃ vigatajñānaḥ saṃtrastamidamabravīt ||

Verse 17

सुराणामसुराणां च संग्रामः सुमहानभूत्। अमृतार्थं पुरा पार्त स च दृष्टो मयाऽनघ ।।

surāṇāmasurāṇāṃ ca saṃgrāmaḥ sumahānabhūt| amṛtārthaṃ purā pārta sa ca dṛṣṭo mayā'nagha ||

Verse 18

शम्बरस्य वधे घोरः संग्रामः सुमहानभूत्। सारथ्यं देवराजस्य तत्रापि कृतवानहम् ।।

śambarasya vadhe ghoraḥ saṃgrāmaḥ sumahānabhūt| sārathyaṃ devarājasya tatrāpi kṛtavānaham ||

Verse 19

तथैव वृत्रस्य वधे संगृहीता हया मया। वैरोचनेर्मया युद्धं दृष्टं चापि सुदारुणम् ।। पावकप्रकराः वह्निराशयः ।।

tathaiva vṛtrasya vadhe saṃgṛhītā hayā mayā| vairocanermayā yuddhaṃ dṛṣṭaṃ cāpi sudāruṇam || pāvakaprakarāḥ vahnirāśayaḥ ||

Verse 20

एते मया महाघोरः संग्रामाः पर्युपासिताः। न चापि विगतज्ञानो भूतपूर्वोस्मि पाण्डव ।।

ete mayā mahāghoraḥ saṃgrāmāḥ paryupāsitāḥ| na cāpi vigatajñāno bhūtapūrvosmi pāṇḍava ||

Verse 21

पितामहेन संहारः प्रजानां विहितो ध्रुवम्। न हि युद्धमिदं युक्तमन्यत्र जगतः क्षयात् ।।

pitāmahena saṃhāraḥ prajānāṃ vihito dhruvam| na hi yuddhamidaṃ yuktamanyatra jagataḥ kṣayāt ||

Verse 22

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना। मोहयिष्यन्दानवानामहं मायाबलं महत् ।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā saṃstabhyātmānamātmanā| mohayiṣyandānavānāmahaṃ māyābalaṃ mahat ||

Verse 23

अब्रुवं मातलिं भीतं पश्य मे बुजयोर्बलम्। अस्त्राणां च प्रभावं वै धनुषो गाण्डिवस्य च ।।

abruvaṃ mātaliṃ bhītaṃ paśya me bujayorbalam| astrāṇāṃ ca prabhāvaṃ vai dhanuṣo gāṇḍivasya ca ||

Verse 24

अद्यास्त्रमाययैतैषां मायामेतां सुदारुणाम्। विनिहन्मि तमश्चोग्रं मा भैः सूत स्तिरो भव ।।

adyāstramāyayaitaiṣāṃ māyāmetāṃ sudāruṇām| vinihanmi tamaścograṃ mā bhaiḥ sūta stiro bhava ||

Verse 25

एवमुक्त्वाहमसृजमस्त्रमायां नराधिप। मोहनीं सर्वभूतानां हिताय त्रिदिवौकसाम् ।।

evamuktvāhamasṛjamastramāyāṃ narādhipa| mohanīṃ sarvabhūtānāṃ hitāya tridivaukasām ||

Verse 26

पीड्यमानासु मायासु तासु तास्वसुरोत्तमाः। पुनर्बहुविधा मायाः प्राकुर्वन्नमितौजसः ।। वैरोचनेः बलेः ।।

pīḍyamānāsu māyāsu tāsu tāsvasurottamāḥ| punarbahuvidhā māyāḥ prākurvannamitaujasaḥ || vairocaneḥ baleḥ ||

Verse 27

पुनः प्रकाशमभवत्तमसा ग्रस्यते पुनः। भवत्यदर्शनो लोकः पुनरप्सु निमज्जति ।।

punaḥ prakāśamabhavattamasā grasyate punaḥ| bhavatyadarśano lokaḥ punarapsu nimajjati ||

Verse 28

सुसंगृहीतैर्हरिभिः प्रकाशे सति मातलिः। व्यचरत्स्यन्दनाग्र्येण संग्रामे रोमहर्षणे ।।

susaṃgṛhītairharibhiḥ prakāśe sati mātaliḥ| vyacaratsyandanāgryeṇa saṃgrāme romaharṣaṇe ||

Verse 29

ततः पर्यपतन्नुग्रा निवातकवचा मयि। तानहं विवरं दृष्ट्वा प्राहण्वं यमसादनम् ।।

tataḥ paryapatannugrā nivātakavacā mayi| tānahaṃ vivaraṃ dṛṣṭvā prāhaṇvaṃ yamasādanam ||

Verse 30

वर्तमाने तथा युद्धे निवातकवचान्तके। नापश्यं सहसा सर्वान्दानवान्मायया वृतान् ।।

vartamāne tathā yuddhe nivātakavacāntake| nāpaśyaṃ sahasā sarvāndānavānmāyayā vṛtān ||