Adhyaya 165

Verse 1

इन्द्रादधिगतास्त्रेणार्जुनेन स्वर्गाद्गन्धमादननिवासिनो युधिष्ठिरादीन्प्रत्यागमनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। तस्मिन्नगेन्द्रे वसतां तु तेषां महात्मनां सद्व्रतमास्थितानाम्। रतिः प्रमोदश्च बभूव तेषा- माकाङ्क्षतां दर्शनमर्जुनस्य ।।

indrādadhigatāstreṇārjunena svargādgandhamādananivāsino yudhiṣṭhirādīnpratyāgamanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tasminnagendre vasatāṃ tu teṣāṃ mahātmanāṃ sadvratamāsthitānām| ratiḥ pramodaśca babhūva teṣā- mākāṅkṣatāṃ darśanamarjunasya ||

Verse 2

तान्वीर्ययुक्तान्सुविशुद्धसत्वां- स्तेजस्विनः सत्यधृतिप्रधानान्। संप्रीयमाणा बहवोऽबिजग्मु- र्गन्धर्वसङ्घाश्च महर्षयश्च ।।

tānvīryayuktānsuviśuddhasatvāṃ- stejasvinaḥ satyadhṛtipradhānān| saṃprīyamāṇā bahavo'bijagmu- rgandharvasaṅghāśca maharṣayaśca ||

Verse 3

तं पादपैः पुष्पफलैरुपेतं नगोत्तमं प्राप्य महारथानाम्। मनःप्रसादः परमो बभूव यथा दिवं प्राप्य मरुद्गणानाम् ।।

taṃ pādapaiḥ puṣpaphalairupetaṃ nagottamaṃ prāpya mahārathānām| manaḥprasādaḥ paramo babhūva yathā divaṃ prāpya marudgaṇānām ||

Verse 4

मयूरहंसस्वननादितानि पुष्पोपकीर्णानि महाचलस्य। शृङ्गाणि सानूनि च पश्यमाना गिरेः परं हर्षमवाप्य तस्थुः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि यक्षयुद्धपर्वणि पञ्चषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 165 ।।

mayūrahaṃsasvananāditāni puṣpopakīrṇāni mahācalasya| śṛṅgāṇi sānūni ca paśyamānā gireḥ paraṃ harṣamavāpya tasthuḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi yakṣayuddhaparvaṇi pañcaṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 165 ||

Verse 5

साक्षात्कुबेरेण कृताश्च तस्मि- न्नगोत्तमे संवृतकूटगुल्माः। कादम्बकारण्डवहंसजुष्टाः पद्माकुलाः पुष्करिणीरपश्यन् ।।

sākṣātkubereṇa kṛtāśca tasmi- nnagottame saṃvṛtakūṭagulmāḥ| kādambakāraṇḍavahaṃsajuṣṭāḥ padmākulāḥ puṣkariṇīrapaśyan ||

Verse 6

क्रीडाप्रदेशांस्च समृद्धरूपा- न्सवेदिकांस्ते न्यवसन्सुवेशान्। मणिप्रकीर्णांश्च मनोरमांश्च यथा भवेयुर्नदस्य राज्ञः ।।

krīḍāpradeśāṃsca samṛddharūpā- nsavedikāṃste nyavasansuveśān| maṇiprakīrṇāṃśca manoramāṃśca yathā bhaveyurnadasya rājñaḥ ||

Verse 7

अनेकवर्णैश् सुगन्धिभिश्च महाद्रुमैः संततमभ्रजालैः। तपःप्रधानाः सततं चरन्तः शृङ्गं गिरेश्चिन्तयितुं न शेकुः ।।

anekavarṇaiś sugandhibhiśca mahādrumaiḥ saṃtatamabhrajālaiḥ| tapaḥpradhānāḥ satataṃ carantaḥ śṛṅgaṃ gireścintayituṃ na śekuḥ ||

Verse 8

स्वतेजसा तस्य नगोत्तमस्य महौषधीनां च तथा प्रभावात्। विभक्तरूपः सविता बभूव निशामुखं प्राप्य नरर्षभाणाम् ।।

svatejasā tasya nagottamasya mahauṣadhīnāṃ ca tathā prabhāvāt| vibhaktarūpaḥ savitā babhūva niśāmukhaṃ prāpya nararṣabhāṇām ||

Verse 9

यमास्थितः स्थावरजङ्गमानां विभावसुर्भाविता हरीशः। तस्योदयं चास्तमनं च वीर- स्तत्रस्थितास्ते ददृशुर्नृसिंहाः ।। महती चला लक्ष्मीः शोभा यस् महाचलस्य। चला लम्यां पुमान् कम्पे इति मेदिनी। सानून्येव तीक्ष्णाग्राणि पुंसंयोग्यानि शृङ्गाणीत्युच्यन्ते ।।

yamāsthitaḥ sthāvarajaṅgamānāṃ vibhāvasurbhāvitā harīśaḥ| tasyodayaṃ cāstamanaṃ ca vīra- statrasthitāste dadṛśurnṛsiṃhāḥ || mahatī calā lakṣmīḥ śobhā yas mahācalasya| calā lamyāṃ pumān kampe iti medinī| sānūnyeva tīkṣṇāgrāṇi puṃsaṃyogyāni śṛṅgāṇītyucyante ||

Verse 10

रवेस्तमिस्रागमनिर्गमांस्ते तथोदयं चास्तमनं च वीराः। समावृताः प्रेक्ष्य तमोनुदस्य गभस्तिजालैः प्रदिशो दिशश्च ।।

ravestamisrāgamanirgamāṃste tathodayaṃ cāstamanaṃ ca vīrāḥ| samāvṛtāḥ prekṣya tamonudasya gabhastijālaiḥ pradiśo diśaśca ||

Verse 11

स्वाध्यायवन्तः सततक्रियाश्च धर्मप्रधानाश्च शुचिव्रताश्च। सत्ये स्थितास्तस्य महारथस्य सत्यव्रतस्यागमनप्रतीक्षाः ।।

svādhyāyavantaḥ satatakriyāśca dharmapradhānāśca śucivratāśca| satye sthitāstasya mahārathasya satyavratasyāgamanapratīkṣāḥ ||

Verse 12

इहैव हर्षोऽस्तु समागतानां क्षिप्रं कृतास्त्रेण धनंजयेन। इति ब्रुवन्तः परमाशिपस्ते पार्थास्तपोयोगपरा बभूवुः ।।

ihaiva harṣo'stu samāgatānāṃ kṣipraṃ kṛtāstreṇa dhanaṃjayena| iti bruvantaḥ paramāśipaste pārthāstapoyogaparā babhūvuḥ ||

Verse 13

दृष्ट्वा विचित्राणि गिरौ वनानि किरीटिनं चिन्तयतामभीक्ष्णम्। बभूव राविर्दिवसश्च तेषां संवत्सरेणैव समानरूपः ।।

dṛṣṭvā vicitrāṇi girau vanāni kirīṭinaṃ cintayatāmabhīkṣṇam| babhūva rāvirdivasaśca teṣāṃ saṃvatsareṇaiva samānarūpaḥ ||

Verse 14

यदैव धौम्यानुमते महात्मा कृत्वा जटां प्रव्रजितः स जिष्णुः। तदैव तेषां नबभूव हर्षः कुतो रतिस्तद्गतमानसानाम् ।।

yadaiva dhaumyānumate mahātmā kṛtvā jaṭāṃ pravrajitaḥ sa jiṣṇuḥ| tadaiva teṣāṃ nababhūva harṣaḥ kuto ratistadgatamānasānām ||

Verse 15

भ्रातुर्नियोगात्तु युधिष्ठिरस्य वनादसौ वारणमत्तगामी। यत्काम्यकात्प्रव्रजितः स जिष्णु- स्तदैव ते शोकहता बभूवुः ।।

bhrāturniyogāttu yudhiṣṭhirasya vanādasau vāraṇamattagāmī| yatkāmyakātpravrajitaḥ sa jiṣṇu- stadaiva te śokahatā babhūvuḥ ||

Verse 16

तथैव तं चिन्तयतां सिताश्व- मस्त्रार्थिनं वासवमभ्युपेतम्। कालः स कृच्छ्रेण महानतीत- स्तस्मिन्नगे भारत भारतानाम् ।।

tathaiva taṃ cintayatāṃ sitāśva- mastrārthinaṃ vāsavamabhyupetam| kālaḥ sa kṛcchreṇa mahānatīta- stasminnage bhārata bhāratānām ||

Verse 17

[उषित्वा पञ्चवर्षाणि सहस्राक्षनिवेशने। अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि विबुधेश्वरात् ।।

[uṣitvā pañcavarṣāṇi sahasrākṣaniveśane| avāpya divyānyastrāṇi sarvāṇi vibudheśvarāt ||

Verse 18

आग्नेयं वारुणं सौम्यं वायव्यमथ वैष्णवम्। ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं पारमेष्ठ्यं प्रजापतेः ।।

āgneyaṃ vāruṇaṃ saumyaṃ vāyavyamatha vaiṣṇavam| aindraṃ pāśupataṃ brāhmaṃ pārameṣṭhyaṃ prajāpateḥ ||

Verse 19

यमस्य धातुः सवितुस्त्वष्टुर्वैश्रवणस्य चं। तानि प्राप्य सहस्राक्षादभिवाद्य शतक्रतुम् ।।

yamasya dhātuḥ savitustvaṣṭurvaiśravaṇasya caṃ| tāni prāpya sahasrākṣādabhivādya śatakratum ||

Verse 20

अनुज्ञातस्तदा तेन कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। आगच्छदर्जुनः प्रीतः प्रहृष्टो गन्धपादनम् ।।

anujñātastadā tena kṛtvā cāpi pradakṣiṇam| āgacchadarjunaḥ prītaḥ prahṛṣṭo gandhapādanam ||