Adhyaya 156

Verse 1

दुर्निमित्तप्रदर्शिना भीमसेनानवलोकिना च युधिष्ठिरेण द्रौपदींप्रतिभीमाभिगतदेशप्रश्नः ।। 1 ।। द्रौपद्या भीमचिकीर्षितं निवेदितेन युधिष्ठिरेण घटोत्कचसाहाय्येन भीमसमीपगमनम् ।। 2 ।। कुबेरबहुमानितैस्तैरर्जुनदिदृक्षया तत्रैव सुखेन विहरणम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। ततस्तानि महार्हाणि दिव्यानि भरतर्षभ। बहूनि बहुरूपाणि विरजांसि समाददे ।।

durnimittapradarśinā bhīmasenānavalokinā ca yudhiṣṭhireṇa draupadīṃpratibhīmābhigatadeśapraśnaḥ || 1 || draupadyā bhīmacikīrṣitaṃ niveditena yudhiṣṭhireṇa ghaṭotkacasāhāyyena bhīmasamīpagamanam || 2 || kuberabahumānitaistairarjunadidṛkṣayā tatraiva sukhena viharaṇam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tatastāni mahārhāṇi divyāni bharatarṣabha| bahūni bahurūpāṇi virajāṃsi samādade ||

Verse 2

ततो वायुर्महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः। प्रादुरासीद्वरस्पर्शः संग्राममभिचोदयन् ।।

tato vāyurmahāñśīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ| prādurāsīdvarasparśaḥ saṃgrāmamabhicodayan ||

Verse 3

पपात महती चोल्का सनिर्घाता महाभया। निष्प्रभश्चाभवत्सूर्यंश्छन्नरश्मिस्तमोवृतः ।।

papāta mahatī colkā sanirghātā mahābhayā| niṣprabhaścābhavatsūryaṃśchannaraśmistamovṛtaḥ ||

Verse 4

निर्घातश्चाभवद्भीमो भीमे विक्रममास्थिते। चचाल पृथिवी चापि पांसुवर्षं पपात च ।।

nirghātaścābhavadbhīmo bhīme vikramamāsthite| cacāla pṛthivī cāpi pāṃsuvarṣaṃ papāta ca ||

Verse 5

सलोहिता दिशश्चासन्खरवाचो मृगद्विजाः। तमोवृतमभूत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन।

salohitā diśaścāsankharavāco mṛgadvijāḥ| tamovṛtamabhūtsarvaṃ na prājñāyata kiṃcana|

Verse 6

[अन्ये च बहवो भीमा उत्पातास्तत्र जज्ञिरे ।।] तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। उवाच वदतां श्रेष्ठः कोऽस्मानभिभविष्यति ।।

[anye ca bahavo bhīmā utpātāstatra jajñire ||] tadadbhutamabhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ| uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ ko'smānabhibhaviṣyati ||

Verse 7

सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः। यथा रूपाणि पश्यामि सुव्यक्तो नः पराक्रमः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽष्यायः ।। 156 ।।

sajjībhavata bhadraṃ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ| yathā rūpāṇi paśyāmi suvyakto naḥ parākramaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi pañcapañcāśadadhikaśatatamo'ṣyāyaḥ || 156 ||

Verse 8

एवमुक्त्वा ततो राजा वीक्षांचक्रे समन्ततः। अपश्यमानो भीमं तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

evamuktvā tato rājā vīkṣāṃcakre samantataḥ| apaśyamāno bhīmaṃ tu dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 9

ततः कृष्णां यमौ चापि समीपस्थानरिंदमः। पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणमाहवे ।।

tataḥ kṛṣṇāṃ yamau cāpi samīpasthānariṃdamaḥ| papraccha bhrātaraṃ bhīmaṃ bhīmakarmāṇamāhave ||

Verse 10

कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंच कृत्यं चिकीर्षति। कृतवानपि वा वीर साहसं साहसप्रियः ।।

kaccinna bhīmaḥ pāñcāli kiṃca kṛtyaṃ cikīrṣati| kṛtavānapi vā vīra sāhasaṃ sāhasapriyaḥ ||

Verse 11

इमे ह्यकस्मादुत्पाता महासमरशंसिनः। दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः ।।

ime hyakasmādutpātā mahāsamaraśaṃsinaḥ| darśayanto bhayaṃ tīvraṃ prādurbhūtāḥ samantataḥ ||

Verse 12

तं तथावादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी। प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी ।।

taṃ tathāvādinaṃ kṛṣṇā pratyuvāca manasvinī| priyā priyaṃ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī ||

Verse 13

यत्तत्सौगन्धिकं राजन्नाहृतं मातरिश्वना। तन्मया भीमसेनस्य प्रीतयाऽद्योपपादितम् ।।

yattatsaugandhikaṃ rājannāhṛtaṃ mātariśvanā| tanmayā bhīmasenasya prītayā'dyopapāditam ||

Verse 14

अपि चोक्तो मया वीरो यदिपश्येर्बहून्यपि। तानि सर्वाणअयुपादाय शीघ्रमागम्यतामिति ।।

api cokto mayā vīro yadipaśyerbahūnyapi| tāni sarvāṇaayupādāya śīghramāgamyatāmiti ||

Verse 15

स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः। प्रागुदीचीं दिशं राजंस्तान्याहर्तुमितो गतः ।।

sa tu nūnaṃ mahābāhuḥ priyārthaṃ mama pāṇḍavaḥ| prāgudīcīṃ diśaṃ rājaṃstānyāhartumito gataḥ ||

Verse 16

उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदमथाब्रवीत्। गच्छाम सहितास्तूर्णं येन यातो वृकोदरः ।।

uktastvevaṃ tayā rājā yamāvidamathābravīt| gacchāma sahitāstūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ ||

Verse 17

वहन्तु राक्षसा विप्रान्यथाश्रान्तान्यथाकृशान्। त्वमप्यमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच ।।

vahantu rākṣasā viprānyathāśrāntānyathākṛśān| tvamapyamarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca ||

Verse 18

व्यक्तं दूरमितो भीमः प्रविष्ट इतिमे मतिः। चिरं चतस्य कालोऽयं स च वायुसमो जवे ।।

vyaktaṃ dūramito bhīmaḥ praviṣṭa itime matiḥ| ciraṃ catasya kālo'yaṃ sa ca vāyusamo jave ||

Verse 19

तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने। उत्पतेदपिचाकाशं निपतेच्चयथेच्छकम् ।।

tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane| utpatedapicākāśaṃ nipateccayathecchakam ||

Verse 20

तमन्वियाम भवतां प्रभावाद्रजनीचराः। पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम् ।।

tamanviyāma bhavatāṃ prabhāvādrajanīcarāḥ| purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām ||

Verse 21

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वेहैडिम्बप्रमुखास्तदा। उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ ।। पराक्रमः पराक्रमकालः ।।

tathetyuktvā tu te sarvehaiḍimbapramukhāstadā| uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha || parākramaḥ parākramakālaḥ ||

Verse 22

आदाय पाण्डवांश्चैव तांश्च विप्राननेकशः। लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः ।।

ādāya pāṇḍavāṃścaiva tāṃśca viprānanekaśaḥ| lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ ||

Verse 23

ते सर्वे त्वरिता गत्वा ददृशुस्तत्र कानने। पद्मसौगन्धिकवतींनलिनीं सुमनोरमाम् ।।

te sarve tvaritā gatvā dadṛśustatra kānane| padmasaugandhikavatīṃnalinīṃ sumanoramām ||

Verse 24

तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम्। ददृशुर्निहतांश्चैव यक्षांश्च विपुलेक्षणान् ।।

taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyāstīre vyavasthitam| dadṛśurnihatāṃścaiva yakṣāṃśca vipulekṣaṇān ||

Verse 25

भिन्नकायाक्षिबाहूरुन्संचूर्णितशिरोधरान्। तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम् ।।

bhinnakāyākṣibāhūrunsaṃcūrṇitaśirodharān| taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyāstīre vyavasthitam ||

Verse 26

सक्रोधं स्तव्धनयनं संदष्टदशनच्छदम्। उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम् ।।

sakrodhaṃ stavdhanayanaṃ saṃdaṣṭadaśanacchadam| udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam ||

Verse 27

प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तमिवान्तकम्। तं दृष्ट्वा धर्मराजस्तु परिष्वज्याथ भारत ।।

prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastamivāntakam| taṃ dṛṣṭvā dharmarājastu pariṣvajyātha bhārata ||

Verse 28

उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किमिदं कृतम्। साहसं वत भद्रं ते देवानामपि चाप्रियम्। पुनरेवं न कर्तव्यं मम चेदिच्छसि प्रियम् ।।

uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kimidaṃ kṛtam| sāhasaṃ vata bhadraṃ te devānāmapi cāpriyam| punarevaṃ na kartavyaṃ mama cedicchasi priyam ||

Verse 29

अनुशिष्य तु कौन्तेयं पद्मानि परिगृह्य च। तस्यामेव नलिन्यां तु विजह्ररमरोपमाः ।।

anuśiṣya tu kaunteyaṃ padmāni parigṛhya ca| tasyāmeva nalinyāṃ tu vijahraramaropamāḥ ||

Verse 30

एतस्मिन्नैव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः। प्रादुरासन्महाकायास्तस्योद्यानस्य रक्षिणः ।।

etasminnaiva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ| prādurāsanmahākāyāstasyodyānasya rakṣiṇaḥ ||

Verse 31

ते दृष्ट्वाधर्मराजानं महर्षिं चापि लोमशम्। नकुलं सहदेवं च तथाऽन्यान्ब्राह्मणर्षभान् ।।

te dṛṣṭvādharmarājānaṃ maharṣiṃ cāpi lomaśam| nakulaṃ sahadevaṃ ca tathā'nyānbrāhmaṇarṣabhān ||

Verse 32

विनयेन नताः सर्वेप्रणिपत्य च भारत। सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः ।।

vinayena natāḥ sarvepraṇipatya ca bhārata| sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ ||

Verse 33

विदिताश्चकुबेरस्य तत्रते कुरुपुङ्गवाः। ऊषुर्नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः। प्रतीक्षमाणआ बीभत्सुं गन्धमादनसानुषु ।।

viditāścakuberasya tatrate kurupuṅgavāḥ| ūṣurnāticiraṃ kālaṃ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ| pratīkṣamāṇaā bībhatsuṃ gandhamādanasānuṣu ||