Adhyaya 155

Verse 1

भीमेन सौगन्धिकसरोरक्षकान्प्रति स्वचिकीर्षितकथनपूर्वकं सौगन्धिकाहरणए प्रवर्तनम् ।। 1 ।। तथा सप्रतिषेधं स्वजिघांसूनां तेषां गदया ताडनम् ।। 2 ।। भीमगदाप्रहारमशक्नुवद्भिस्तैर्बीमवृत्तं निवेदितेन कुबेरेण तदनुमोदनम् ।। 3 ।। भीम उवाच। पाण्डवो भीमसेनोऽहं धर्मराजादनन्तरः। विशालां बदरीं प्राप्तो भ्रातृभिः सह राक्षसाः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि पञ्चपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 155 ।।

bhīmena saugandhikasarorakṣakānprati svacikīrṣitakathanapūrvakaṃ saugandhikāharaṇae pravartanam || 1 || tathā sapratiṣedhaṃ svajighāṃsūnāṃ teṣāṃ gadayā tāḍanam || 2 || bhīmagadāprahāramaśaknuvadbhistairbīmavṛttaṃ niveditena kubereṇa tadanumodanam || 3 || bhīma uvāca| pāṇḍavo bhīmaseno'haṃ dharmarājādanantaraḥ| viśālāṃ badarīṃ prāpto bhrātṛbhiḥ saha rākṣasāḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi pañcapañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 155 ||

Verse 2

अपश्यत्तत्रपाञ्चाली सौगन्धिकमनुत्तमम्। अनिलोढमितो नूनं सा बहूनि परीप्सति ।। प्राप्तं मां निबोधत राक्षसाः इति ध. पाठः ।।

apaśyattatrapāñcālī saugandhikamanuttamam| aniloḍhamito nūnaṃ sā bahūni parīpsati || prāptaṃ māṃ nibodhata rākṣasāḥ iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 3

तस्या मामनवद्याङ्ग्या धर्मपत्न्याः प्रिये स्थितम्। पुष्पाहारमिह प्राप्तं निबोधत निशाचराः ।।

tasyā māmanavadyāṅgyā dharmapatnyāḥ priye sthitam| puṣpāhāramiha prāptaṃ nibodhata niśācarāḥ ||

Verse 4

राक्षसा ऊचुः। आक्रीडोऽयं कुबेरस्य दयितः पुरुषर्षभ। नेह शक्यं मनुष्येण विहर्तुं मर्त्यधर्मणा ।।

rākṣasā ūcuḥ| ākrīḍo'yaṃ kuberasya dayitaḥ puruṣarṣabha| neha śakyaṃ manuṣyeṇa vihartuṃ martyadharmaṇā ||

Verse 5

देवर्षयस्तथा यक्षा देवाश्चात्र वृकोदर। आमन्त्र्य यक्षप्रवरं पिबन्ति च हरन्ति च ।।

devarṣayastathā yakṣā devāścātra vṛkodara| āmantrya yakṣapravaraṃ pibanti ca haranti ca ||

Verse 6

गन्धर्वाप्सरसश्चैव विहरन्त्यत्र पाण्डव। यक्षाधिपस्यानुमते कुबेरस् महात्मनः ।।

gandharvāpsarasaścaiva viharantyatra pāṇḍava| yakṣādhipasyānumate kuberas mahātmanaḥ ||

Verse 7

अन्यायेनेह यः कश्चिदवमन्य धनेश्वरम्। विहर्तुमिच्छेद्दुर्वृत्तः स विनश्येन्न संशयः ।।

anyāyeneha yaḥ kaścidavamanya dhaneśvaram| vihartumiccheddurvṛttaḥ sa vinaśyenna saṃśayaḥ ||

Verse 8

तमनादृत्य पद्मानि जिहीर्षसि बलादिह। धर्मराजस्य चात्मानं ब्रवीषि भ्रातरं कथम् ।।

tamanādṛtya padmāni jihīrṣasi balādiha| dharmarājasya cātmānaṃ bravīṣi bhrātaraṃ katham ||

Verse 9

[आमन्त्र्य यक्षराजं वै ततः पिव हरस्व च। नातोऽन्यथा त्वया शक्यं किंचित्पुष्करमीक्षितुं ।।

[āmantrya yakṣarājaṃ vai tataḥ piva harasva ca| nāto'nyathā tvayā śakyaṃ kiṃcitpuṣkaramīkṣituṃ ||

Verse 10

भीमसेन उवाच। राक्षसास्तं न पश्यामि धनेश्वरमिहान्तिके। दृष्ट्वाऽपिच महाराजं नाहं याचितुमुत्सहे ।।

bhīmasena uvāca| rākṣasāstaṃ na paśyāmi dhaneśvaramihāntike| dṛṣṭvā'pica mahārājaṃ nāhaṃ yācitumutsahe ||

Verse 11

न हि याचन्ति राजान एष धर्मः सनातनः। न चाहं हातुमिच्छामि क्षात्रधर्मं कथंचन ।।

na hi yācanti rājāna eṣa dharmaḥ sanātanaḥ| na cāhaṃ hātumicchāmi kṣātradharmaṃ kathaṃcana ||

Verse 12

इयं च नलिनी रम्या जाता पर्वतनिर्झरे। नेयं भवनमासाद्यकुबेरस्य महात्मनः ।।

iyaṃ ca nalinī ramyā jātā parvatanirjhare| neyaṃ bhavanamāsādyakuberasya mahātmanaḥ ||

Verse 13

तुल्या हि सर्वभूतानामियं वैश्रवणस्य च। एवं गतेषु द्रव्येषु कः कं याचितुमर्हति ।।

tulyā hi sarvabhūtānāmiyaṃ vaiśravaṇasya ca| evaṃ gateṣu dravyeṣu kaḥ kaṃ yācitumarhati ||

Verse 14

इत्युक्त्वा राक्षसान्सर्वान्भीमसेनो व्यगाहत। तां तु पुष्करिणीं वीरः प्रभिन्न इव कुञ्जरः ।।

ityuktvā rākṣasānsarvānbhīmaseno vyagāhata| tāṃ tu puṣkariṇīṃ vīraḥ prabhinna iva kuñjaraḥ ||

Verse 15

ततः स राक्षसैर्वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान्। मा मैवमिति सक्रोधैर्भर्त्सयद्भिः समन्ततः ।।

tataḥ sa rākṣasairvācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān| mā maivamiti sakrodhairbhartsayadbhiḥ samantataḥ ||

Verse 16

कदर्थीकृत्यतु स तान्राक्षसान्भीमविक्रमः। व्यगाहत महातेजास्ते तं सर्वे न्यवारयन् ।।

kadarthīkṛtyatu sa tānrākṣasānbhīmavikramaḥ| vyagāhata mahātejāste taṃ sarve nyavārayan ||

Verse 17

गृह्णीत बध्नीत विकर्ततेमं पचाम खादाम च भीमसेनम्। क्रुद्धा ब्रुवन्तोऽभिययुर्द्रतं ते शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ।।

gṛhṇīta badhnīta vikartatemaṃ pacāma khādāma ca bhīmasenam| kruddhā bruvanto'bhiyayurdrataṃ te śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ ||

Verse 18

प्रगृह्यतानभ्यपतत्तरस्वी ततोऽब्रवीत्तिष्ठत तिष्ठतेति ।। ते तं तदा तोमरपट्टसाद्यै- र्व्याविद्धशस्त्रैः सहसा निपेतुः।

pragṛhyatānabhyapatattarasvī tato'bravīttiṣṭhata tiṣṭhateti || te taṃ tadā tomarapaṭṭasādyai- rvyāviddhaśastraiḥ sahasā nipetuḥ|

Verse 19

जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा भीमं समन्तात्परिवव्रुरुग्राः। जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा भीमं समन्तात्परिवब्रुरुग्राः ।।

jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā bhīmaṃ samantātparivavrurugrāḥ| jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā bhīmaṃ samantātparivabrurugrāḥ ||

Verse 20

वातेन कुन्त्यां बलवान्सुजातः शूरस्तरस्वी द्विषतां निहन्ता। सत्ये च धर्मे च रतः सदैव पराक्रमे शत्रुभिरप्रधृष्यः ।।

vātena kuntyāṃ balavānsujātaḥ śūrastarasvī dviṣatāṃ nihantā| satye ca dharme ca rataḥ sadaiva parākrame śatrubhirapradhṛṣyaḥ ||

Verse 21

तेषां स मार्गान्विविधान्महात्मा निहत्य शस्त्राणि च शास्त्रवाणाम्। यथा प्रवीरान्निजघान भीमः परश्शतान्पुष्करिणीसमीपे ।।

teṣāṃ sa mārgānvividhānmahātmā nihatya śastrāṇi ca śāstravāṇām| yathā pravīrānnijaghāna bhīmaḥ paraśśatānpuṣkariṇīsamīpe ||

Verse 22

ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा विद्याबलंबाहुबलं तथैव। अशक्नुवन्तः सहितं समन्ता- द्द्रुतं प्रवीरा सहसा निवृत्ताः ।। अनिलोढं वायुना आनीतम् ।।

te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā vidyābalaṃbāhubalaṃ tathaiva| aśaknuvantaḥ sahitaṃ samantā- ddrutaṃ pravīrā sahasā nivṛttāḥ || aniloḍhaṃ vāyunā ānītam ||

Verse 23

विदीर्यमाणास्तत एव तूर्ण- माकाशमास्थाय विमूढसंज्ञाः। कैलासशृङ्गाण्यभिदुद्रुवुस्ते भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ।।

vidīryamāṇāstata eva tūrṇa- mākāśamāsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ| kailāsaśṛṅgāṇyabhidudruvuste bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ ||

Verse 24

स शक्रवद्दानवदैत्यसङ्घान् विक्रम्य जित्वा च रणेऽरिसङ्घान्। विगाह्यतां पुष्करीणीं जितारिः कामं स जग्राह ततोऽम्बुजानि ।।

sa śakravaddānavadaityasaṅghān vikramya jitvā ca raṇe'risaṅghān| vigāhyatāṃ puṣkarīṇīṃ jitāriḥ kāmaṃ sa jagrāha tato'mbujāni ||

Verse 25

ततः स पीत्वाऽमृतकल्पमम्भो भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः। उत्पाट्य जग्राह ततोऽम्बुजानि सौगन्धिकान्युत्तमगन्धवन्ति ।।

tataḥ sa pītvā'mṛtakalpamambho bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ| utpāṭya jagrāha tato'mbujāni saugandhikānyuttamagandhavanti ||

Verse 26

ततस्तु ते क्रोधवशाः समेत्य धनेश्वरं भीमबलप्रणुन्नाः। भीमस्य वीर्यं च बलं च संख्ये यथावदाचख्युरतीव दीनाः ।।

tatastu te krodhavaśāḥ sametya dhaneśvaraṃ bhīmabalapraṇunnāḥ| bhīmasya vīryaṃ ca balaṃ ca saṃkhye yathāvadācakhyuratīva dīnāḥ ||

Verse 27

तेषां वचस्तत्तु निशाम्य देवः प्रहस्य रक्षांसि ततोऽभ्युवाच। गृह्णातु भीमो जलजानि कामं कृष्णानिमित्तं विदितं ममैतत् ।।

teṣāṃ vacastattu niśāmya devaḥ prahasya rakṣāṃsi tato'bhyuvāca| gṛhṇātu bhīmo jalajāni kāmaṃ kṛṣṇānimittaṃ viditaṃ mamaitat ||

Verse 28

ततोऽभ्यनुज्ञाय धनेश्वरं ते जग्मुः कुरूणां प्रवरं विरोषाः। भीमं च तस्यां ददृशुर्नलिन्यां यथोपजोषं विहरन्तमेकम् ।।

tato'bhyanujñāya dhaneśvaraṃ te jagmuḥ kurūṇāṃ pravaraṃ viroṣāḥ| bhīmaṃ ca tasyāṃ dadṛśurnalinyāṃ yathopajoṣaṃ viharantamekam ||