Adhyaya 153

Verse 1

उपसंहृतपृथुरूपेण हनुमता सपरिष्वङ्गवरदानं विसृष्टेन भीमेन गन्धमादने सौरान्धिकसरोदर्शनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। ततः संहृत्य विपुलं तद्वपुः कामवर्धितम्। भीमसेनं पुनर्दोर्भ्यां पर्यष्वजत वानरः ।।

upasaṃhṛtapṛthurūpeṇa hanumatā sapariṣvaṅgavaradānaṃ visṛṣṭena bhīmena gandhamādane saurāndhikasarodarśanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ saṃhṛtya vipulaṃ tadvapuḥ kāmavardhitam| bhīmasenaṃ punardorbhyāṃ paryaṣvajata vānaraḥ ||

Verse 2

परिष्वक्तस्य तस्याशु भ्रात्रा भीमस्य भारत। श्रमो नाशमुपागच्छत्सर्वं चासीत्प्रदक्षिणम् ।।

pariṣvaktasya tasyāśu bhrātrā bhīmasya bhārata| śramo nāśamupāgacchatsarvaṃ cāsītpradakṣiṇam ||

Verse 3

[बलं चातिबलो मेने न मेऽस्ति सदृशो महान्।] ततः पुनरथोवाच पर्यश्रुनयनो हरिः ।।

[balaṃ cātibalo mene na me'sti sadṛśo mahān|] tataḥ punarathovāca paryaśrunayano hariḥ ||

Verse 4

भीममाभाष्य सौहार्दाद्बाष्पगद्गदया गिरा। गच्छ वीर स्वमावासं स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे ।।

bhīmamābhāṣya sauhārdādbāṣpagadgadayā girā| gaccha vīra svamāvāsaṃ smartavyo'smi kathāntare ||

Verse 5

इहस्थश्च कुरुश्रेष्ठ न निवेद्योस्मि कस्यचित्। धनदस्यालयाच्चापि विसृष्टानां महाबल ।।

ihasthaśca kuruśreṣṭha na nivedyosmi kasyacit| dhanadasyālayāccāpi visṛṣṭānāṃ mahābala ||

Verse 6

एष काल इहायातुं देवगन्धर्वयोषिताम्। ममापि सफलं च क्षुः स्मारितश्चास्मि राघवम् ।।

eṣa kāla ihāyātuṃ devagandharvayoṣitām| mamāpi saphalaṃ ca kṣuḥ smāritaścāsmi rāghavam ||

Verse 7

[रामाभिधानं विष्णुं हि जगद्धृदयनन्दनम्। सीतावक्रारविन्दार्कं दशास्यध्वान्तभास्करम् ।।]

[rāmābhidhānaṃ viṣṇuṃ hi jagaddhṛdayanandanam| sītāvakrāravindārkaṃ daśāsyadhvāntabhāskaram ||]

Verse 8

मानुषं गात्रसंस्पर्शं गत्वा भीम त्वया सह। तदस्मद्दर्शनं वीर कौन्तेयामाघमस्तु ते ।।

mānuṣaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatvā bhīma tvayā saha| tadasmaddarśanaṃ vīra kaunteyāmāghamastu te ||

Verse 9

भ्रातृत्वं त्वं पुरस्कृत्य वरं वरय भारत। यदि तावन्मया क्षुद्रा गत्वा वारणसाह्वयम् ।।

bhrātṛtvaṃ tvaṃ puraskṛtya varaṃ varaya bhārata| yadi tāvanmayā kṣudrā gatvā vāraṇasāhvayam ||

Verse 10

धार्तराष्ट्रा निहन्तव्या यावदेतत्करोम्यहम्। शिलया नगरं वा तन्मर्दितव्यं मया यदि ।।

dhārtarāṣṭrā nihantavyā yāvadetatkaromyaham| śilayā nagaraṃ vā tanmarditavyaṃ mayā yadi ||

Verse 11

[बद्ध्वा दुर्योधनं चाद्य आनयामि तवान्तिकम्।] यावदेतत्करोम्यद्यकामं तव महाबल ।।

[baddhvā duryodhanaṃ cādya ānayāmi tavāntikam|] yāvadetatkaromyadyakāmaṃ tava mahābala ||

Verse 12

भीमसेनस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा तस् महात्मनः। प्रत्युवाच हनून्तं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।।

bhīmasenastu tadvākyaṃ śrutvā tas mahātmanaḥ| pratyuvāca hanūntaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā ||

Verse 13

कृतमेव त्वया सर्वं मम वानरपुङ्गव। स्वस्ति तेऽस्तु महाबाहो कामये त्वां प्रसीदमे ।।

kṛtameva tvayā sarvaṃ mama vānarapuṅgava| svasti te'stu mahābāho kāmaye tvāṃ prasīdame ||

Verse 14

सनाथाः पाण्डवाः सर्वे त्वया नाथेन वीर्यवन्। तवैव तेजसा सर्वान्विजेष्यामो वयं परान् ।।

sanāthāḥ pāṇḍavāḥ sarve tvayā nāthena vīryavan| tavaiva tejasā sarvānvijeṣyāmo vayaṃ parān ||

Verse 15

एवमुक्तस्तु हनुमान्भीमसेनमभाषत। भ्रातृत्वात्सौहृदाच्चैव करिष्यामि प्रियं तव ।।

evamuktastu hanumānbhīmasenamabhāṣata| bhrātṛtvātsauhṛdāccaiva kariṣyāmi priyaṃ tava ||

Verse 16

चमूं विगाह्य शत्रूणां परशक्तिसमाकुलाम्। यदा सिंहरवं वीर करिष्यसि महाबल ।।

camūṃ vigāhya śatrūṇāṃ paraśaktisamākulām| yadā siṃharavaṃ vīra kariṣyasi mahābala ||

Verse 17

तदाहं बृंहयिष्यामि स्वरवेण रवं तव। यं श्रुत्वैव भविष्यन्ति व्यसवस्तेऽरयो रणे ।।

tadāhaṃ bṛṃhayiṣyāmi svaraveṇa ravaṃ tava| yaṃ śrutvaiva bhaviṣyanti vyasavaste'rayo raṇe ||

Verse 18

विजयस्य ध्वजस्थश्च नादान्मोक्ष्पामि दारुणान्। शत्रूणां ये प्राणहराः सुखं येन हनिष्यथ ।।

vijayasya dhvajasthaśca nādānmokṣpāmi dāruṇān| śatrūṇāṃ ye prāṇaharāḥ sukhaṃ yena haniṣyatha ||

Verse 19

एवमाभाष्य हनुमांस्तदा पाण्डवनन्दनम्। मार्गमाख्याय भीमाय तत्रैवान्तरधीयत ।।

evamābhāṣya hanumāṃstadā pāṇḍavanandanam| mārgamākhyāya bhīmāya tatraivāntaradhīyata ||

Verse 20

गते तस्मिन्हरिवरे भीमोपि बलिनांवरः। तेन मार्गेण विपुलं व्यचरद्गन्धमादनम् ।।

gate tasminharivare bhīmopi balināṃvaraḥ| tena mārgeṇa vipulaṃ vyacaradgandhamādanam ||

Verse 21

अनुस्मरन्वपुस्तस्य श्रियं चाप्रतिमां भुवि। माहात्म्यमनुभावं च स्मरन्दाशरथेर्ययौ ।।

anusmaranvapustasya śriyaṃ cāpratimāṃ bhuvi| māhātmyamanubhāvaṃ ca smarandāśaratheryayau ||

Verse 22

स तानि रमणीयानि वनान्युपवनानि च। विलोलयामास तदा सौगन्धिकवनेप्सया ।।

sa tāni ramaṇīyāni vanānyupavanāni ca| vilolayāmāsa tadā saugandhikavanepsayā ||

Verse 23

फुल्लपद्मविचित्राणि सरांसि सरितस्तथा। नानाकुसुमचित्राणि पुष्पितानि वनानि च ।।

phullapadmavicitrāṇi sarāṃsi saritastathā| nānākusumacitrāṇi puṣpitāni vanāni ca ||

Verse 24

मत्तवारणयुथानि पङ्कक्लिन्नानि भारत। वर्षतामिव मेघानां वृन्दानि ददृशे तदा ।।

mattavāraṇayuthāni paṅkaklinnāni bhārata| varṣatāmiva meghānāṃ vṛndāni dadṛśe tadā ||

Verse 25

हरिणैश्चपलापाङ्गैर्हरिणीसहितैर्वनम्। सशष्पकवलैः श्रीमान्पथि दृष्ट्वा द्रुतं ययौ ।।

hariṇaiścapalāpāṅgairhariṇīsahitairvanam| saśaṣpakavalaiḥ śrīmānpathi dṛṣṭvā drutaṃ yayau ||

Verse 26

महिषैश्च वराहैश्च शार्दूलैश्च निषेवितम्। व्यपेतभीर्गिरिं शौर्याद्भीमसेनो व्यगाहत ।।

mahiṣaiśca varāhaiśca śārdūlaiśca niṣevitam| vyapetabhīrgiriṃ śauryādbhīmaseno vyagāhata ||

Verse 27

कुसुमानतशाखैश्च ताम्रपल्लवकोमलैः। याच्यमान इवारण्ये द्रुमैर्मारुतकम्पितैः ।।

kusumānataśākhaiśca tāmrapallavakomalaiḥ| yācyamāna ivāraṇye drumairmārutakampitaiḥ ||

Verse 28

कृतपद्माञ्जलिपुटा मत्तषट्पदसेविताः। प्रियतीर्थवना मार्गे पद्मिनीः समतिक्रमन् ।।

kṛtapadmāñjalipuṭā mattaṣaṭpadasevitāḥ| priyatīrthavanā mārge padminīḥ samatikraman ||

Verse 29

सज्जमानमनोदृष्टिः फुल्लेषु गिरिसानुषु। द्रौपदीवाक्यपाथेयो भीमो भीमपराक्रमः ।।

sajjamānamanodṛṣṭiḥ phulleṣu girisānuṣu| draupadīvākyapātheyo bhīmo bhīmaparākramaḥ ||

Verse 30

परिवृत्तेऽहनि ततः प्रकीर्णहरिणे वने। काञ्चनैर्विलैः पद्मैर्ददर्श विपुलां नदीम् ।।

parivṛtte'hani tataḥ prakīrṇahariṇe vane| kāñcanairvilaiḥ padmairdadarśa vipulāṃ nadīm ||

Verse 31

हंसकारण्डवयुतां चक्रवाकोपशोभिताम्। रचितामिव तस्याद्रेर्भालां विमलपङ्कजाम् ।।

haṃsakāraṇḍavayutāṃ cakravākopaśobhitām| racitāmiva tasyādrerbhālāṃ vimalapaṅkajām ||

Verse 32

तस्यां नद्यां महासत्वः सौगन्धिकवनं महत्। अपश्यत्प्रीतिजननं बालार्कसदृशद्युति ।।

tasyāṃ nadyāṃ mahāsatvaḥ saugandhikavanaṃ mahat| apaśyatprītijananaṃ bālārkasadṛśadyuti ||

Verse 33

तद्दृष्ट्वा लब्धकामः स मनसा पाण्डुनन्दनः। वनवासपरिक्लिष्टां जगाम मनसा प्रियाम् ।।

taddṛṣṭvā labdhakāmaḥ sa manasā pāṇḍunandanaḥ| vanavāsaparikliṣṭāṃ jagāma manasā priyām ||