Adhyaya 145

Verse 1

गन्धमादनं प्रस्थितेषु पाण्डवेषु मध्येमार्गं महावृष्टेः प्रादुर्भावः ।। 1 ।। तदा पादपाद्यन्तरितैस्तैर्वृष्ट्युपरमे पुनः प्रस्थानम् ।। 2 ।। वैशंपायन उवाच। ते शूरा सज्जधन्वानस्तूणवन्तः समार्गणाः। बद्धगोधाङ्गुलित्राणाः खङ्गवन्तोऽमितौजसः ।।

gandhamādanaṃ prasthiteṣu pāṇḍaveṣu madhyemārgaṃ mahāvṛṣṭeḥ prādurbhāvaḥ || 1 || tadā pādapādyantaritaistairvṛṣṭyuparame punaḥ prasthānam || 2 || vaiśaṃpāyana uvāca| te śūrā sajjadhanvānastūṇavantaḥ samārgaṇāḥ| baddhagodhāṅgulitrāṇāḥ khaṅgavanto'mitaujasaḥ ||

Verse 2

परिगृह्य द्विजश्रेष्ठाञ्ज्येष्ठाः सर्वधनुष्मताम्। पञ्चालीसहिता राजन्प्रययुर्गन्धमादनम् ।।

parigṛhya dvijaśreṣṭhāñjyeṣṭhāḥ sarvadhanuṣmatām| pañcālīsahitā rājanprayayurgandhamādanam ||

Verse 3

सरांसि सरितश्चैव पर्वतांश्च वनानि च। वृक्षांश्च बहुलच्छायान्ददृशुर्गिरिमूर्धनि ।।

sarāṃsi saritaścaiva parvatāṃśca vanāni ca| vṛkṣāṃśca bahulacchāyāndadṛśurgirimūrdhani ||

Verse 4

नित्यपुष्पफलान्देशान्देवर्षिगणसेवितान्। आत्मन्यात्मानमाधाय वीरा मूलफलाशिनः ।।

nityapuṣpaphalāndeśāndevarṣigaṇasevitān| ātmanyātmānamādhāya vīrā mūlaphalāśinaḥ ||

Verse 5

चेरुरुच्चावचाकारान्देशान्विषमसंकटान्। पश्यन्तो मृगजातानि बहूनि विविधानि च ।।

ceruruccāvacākārāndeśānviṣamasaṃkaṭān| paśyanto mṛgajātāni bahūni vividhāni ca ||

Verse 6

ऋषिसिद्धामरयुतं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम्। विविशुस्ते महात्मानः किन्नराचरितं गिरिम् ।।

ṛṣisiddhāmarayutaṃ gandharvāpsarasāṃ priyam| viviśuste mahātmānaḥ kinnarācaritaṃ girim ||

Verse 7

प्रविशत्स्वथ वीरेषु पर्वतं गन्धमादनम्। चणअडवातं महद्वर्षं प्रादुरासीद्विशांपते ।।

praviśatsvatha vīreṣu parvataṃ gandhamādanam| caṇaaḍavātaṃ mahadvarṣaṃ prādurāsīdviśāṃpate ||

Verse 8

ततो रेणुः समुद्भूतः सपत्रबहुलो महान्। पृथिवीं चान्तरिक्षं च द्यां चैव सहसाऽवृणोत् ।।

tato reṇuḥ samudbhūtaḥ sapatrabahulo mahān| pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca dyāṃ caiva sahasā'vṛṇot ||

Verse 9

न स्म प्रज्ञायते किंचिदावृते व्योम्नि रेणुना। न चापि शेकुस्तत्कर्तुमन्योन्यस्याभिभाषणम् ।।

na sma prajñāyate kiṃcidāvṛte vyomni reṇunā| na cāpi śekustatkartumanyonyasyābhibhāṣaṇam ||

Verse 10

न चापश्यंस्ततोऽन्योन्यं तमसाऽऽवृतचक्षुषः। आकृष्यमाणा वातेन साश्मचूर्णेन भारत ।।

na cāpaśyaṃstato'nyonyaṃ tamasā''vṛtacakṣuṣaḥ| ākṛṣyamāṇā vātena sāśmacūrṇena bhārata ||

Verse 11

द्रुमाणां वातरुग्णआनां पततां भूतलेऽनिशम्। अन्येषां च महीजानां शब्दः समभवन्महान् ।।

drumāṇāṃ vātarugṇaānāṃ patatāṃ bhūtale'niśam| anyeṣāṃ ca mahījānāṃ śabdaḥ samabhavanmahān ||

Verse 12

द्यौः स्वित्पतति किं भूमिर्दीर्यते पर्वतोनु किम्। इति ते मेनिरे सर्वेपवनेन विमोहिताः ।।

dyauḥ svitpatati kiṃ bhūmirdīryate parvatonu kim| iti te menire sarvepavanena vimohitāḥ ||

Verse 13

ते पथाऽनन्तरांन्वृक्षान्वल्मीकान्विषमाणि च। पाणिभिः परिमार्गन्तो भीता वायोर्निलिल्यिरे ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 145 ।।

te pathā'nantarāṃnvṛkṣānvalmīkānviṣamāṇi ca| pāṇibhiḥ parimārganto bhītā vāyornililyire || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi pañcacatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 145 ||

Verse 14

ततः कार्मुकमादाय भीमसेनो महाबलः। कृष्णामादाय संगम्य तस्थावाश्रित्य पादपम् ।। पथा मार्गेण। अनन्तरान्सन्निहितान्। निलिल्यिरे निलीनाः ।।

tataḥ kārmukamādāya bhīmaseno mahābalaḥ| kṛṣṇāmādāya saṃgamya tasthāvāśritya pādapam || pathā mārgeṇa| anantarānsannihitān| nililyire nilīnāḥ ||

Verse 15

धर्मराजश्च धौम्यश् निलिल्याते महावने। अग्निहोत्राण्युपादाय सहदेवस्तु पर्वते ।।

dharmarājaśca dhaumyaś nililyāte mahāvane| agnihotrāṇyupādāya sahadevastu parvate ||

Verse 16

नकुलो ब्राह्मणाश्चान्ये लोमशश्च महातपाः। वृक्षानासाद्य संत्रस्तास्तत्रतत्र निलिल्यिरे ।।

nakulo brāhmaṇāścānye lomaśaśca mahātapāḥ| vṛkṣānāsādya saṃtrastāstatratatra nililyire ||

Verse 17

मन्दीभूते तु पवने तस्मिन्रजसि शाम्यति। महद्भिर्जलधारौर्घर्वर्षमभ्याजगाम ह ।।

mandībhūte tu pavane tasminrajasi śāmyati| mahadbhirjaladhāraurgharvarṣamabhyājagāma ha ||

Verse 18

भृशं चटचटाशब्दो वज्राणां क्षिप्यतामिव। ततस्ताश्चञ्चलाभासश्चेरुरभ्रेषु विद्युतः ।।

bhṛśaṃ caṭacaṭāśabdo vajrāṇāṃ kṣipyatāmiva| tatastāścañcalābhāsaścerurabhreṣu vidyutaḥ ||

Verse 19

ततोऽश्मसहिता धाराः संवृण्वन्त्यः समन्ततः। प्रपेतुरनिशं तत्र शीघ्रवातसमीरिताः ।। संगम्यादायेत्यन्वयः। गत्वा गृहीत्वेत्यर्थः ।।

tato'śmasahitā dhārāḥ saṃvṛṇvantyaḥ samantataḥ| prapeturaniśaṃ tatra śīghravātasamīritāḥ || saṃgamyādāyetyanvayaḥ| gatvā gṛhītvetyarthaḥ ||

Verse 20

तत्र सागरगा ह्यापः कीर्यमाणाः समन्ततः। प्रादुरासन्सकलुषाः फेनवत्यो विशांपते ।।

tatra sāgaragā hyāpaḥ kīryamāṇāḥ samantataḥ| prādurāsansakaluṣāḥ phenavatyo viśāṃpate ||

Verse 21

वहन्त्यो वारि बहुलं फेनोडुपपरिप्लुतम्। परिसमस्रुर्महाशब्दाः प्रकर्षन्त्यो महीरुहान् ।। अश्मसहिता_ करकासहिताः ।।

vahantyo vāri bahulaṃ phenoḍupapariplutam| parisamasrurmahāśabdāḥ prakarṣantyo mahīruhān || aśmasahitā_ karakāsahitāḥ ||

Verse 22

तस्मिन्नुपरते शब्देबाते च समतां गते। गते ह्यम्भसि निम्नानि प्रादुर्भूते दिवाकरे ।।

tasminnuparate śabdebāte ca samatāṃ gate| gate hyambhasi nimnāni prādurbhūte divākare ||

Verse 23

निर्जग्मुस्ते शनैः सर्वे समाजग्मुश्च भारत। प्रतस्थिरे पुनर्वीराः पर्वतं गन्धमादनम् ।।

nirjagmuste śanaiḥ sarve samājagmuśca bhārata| pratasthire punarvīrāḥ parvataṃ gandhamādanam ||