Adhyaya 138

Verse 1

रैभ्याश्रमे तत्स्नुषायाः परावसुभार्याया दर्शनाज्जातकामेन यवक्रीतेन एकान्ते बलात्कारेण तदुपभोगः ।। 1 ।। रुदत्यातया निवेदितवृत्तान्तेन रौभ्येण यवक्रीतहननाय ज्जटाभ्यां कृत्यारक्षसोः सर्ज्जनम् ।। 2 ।। कृत्यया रूपसंपदा संमोह्य कमण्डलुहरणए रात्रसाभिद्रावितेन यवक्रीतेन स्वपितुरग्निहोत्रगृहप्रवेशः ।। 3 ।। तदाऽन्धेन द्वारकशूद्रेण निवारितस्य यवक्रीतस्य राक्षसेन हननम् ।। 4 ।। लोमश उवाच। चङ्क्रम्यमाणः स तदा यवक्रीरकुतोभयः। जगाम माधवे मासि रैभ्याश्रमपदं प्रति ।।

raibhyāśrame tatsnuṣāyāḥ parāvasubhāryāyā darśanājjātakāmena yavakrītena ekānte balātkāreṇa tadupabhogaḥ || 1 || rudatyātayā niveditavṛttāntena raubhyeṇa yavakrītahananāya jjaṭābhyāṃ kṛtyārakṣasoḥ sarjjanam || 2 || kṛtyayā rūpasaṃpadā saṃmohya kamaṇḍaluharaṇae rātrasābhidrāvitena yavakrītena svapituragnihotragṛhapraveśaḥ || 3 || tadā'ndhena dvārakaśūdreṇa nivāritasya yavakrītasya rākṣasena hananam || 4 || lomaśa uvāca| caṅkramyamāṇaḥ sa tadā yavakrīrakutobhayaḥ| jagāma mādhave māsi raibhyāśramapadaṃ prati ||

Verse 2

स ददर्शाश्रमे रम्ये पुष्पतद्रुमभूषिते। विचरन्तीं स्नुषां तस्य किन्नरीमिव भारत ।।

sa dadarśāśrame ramye puṣpatadrumabhūṣite| vicarantīṃ snuṣāṃ tasya kinnarīmiva bhārata ||

Verse 3

यवक्रीस्तामुवाचेदमुपतिष्ठस्व मामिनि। निर्लज्जो लज्जया युक्तां कामेन हृतचेतनः ।।

yavakrīstāmuvācedamupatiṣṭhasva māmini| nirlajjo lajjayā yuktāṃ kāmena hṛtacetanaḥ ||

Verse 4

सा तस्य शीलमाज्ञाय तस्माच्छापाच्च बिभ्यती। तेजस्वितां च रैभ्यस् तथेत्युक्त्वा जगाम ह ।।

sā tasya śīlamājñāya tasmācchāpācca bibhyatī| tejasvitāṃ ca raibhyas tathetyuktvā jagāma ha ||

Verse 5

तत एकान्तमानीय लज्जयामास भारत। आजगाम तदा रैभ्यः स्वमाश्रममरिंदम ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि अष्टत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 138 ।।

tata ekāntamānīya lajjayāmāsa bhārata| ājagāma tadā raibhyaḥ svamāśramamariṃdama || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi aṣṭatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 138 ||

Verse 6

रुदतीं च स्नुषां दृष्ट्वा भार्यामार्ता परावसोः। सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिर ।।

rudatīṃ ca snuṣāṃ dṛṣṭvā bhāryāmārtā parāvasoḥ| sāntvayañślakṣṇayā vācā paryapṛcchadyudhiṣṭhira ||

Verse 7

सा तस्मै सर्वमाचष्ट यवक्रीभाषितं शुभा। प्रत्युक्तं च यवक्रीतं प्रेक्षापूर्वं तथाऽऽत्मना ।। एकान्तमुन्नीय मज्जयामासेति झ. पाठः। तत्र एकान्तं उन्नीय एकान्ते कार्यं रतं समाप्य मज्जयामास संमुद्रे इत्यर्थः ।।

sā tasmai sarvamācaṣṭa yavakrībhāṣitaṃ śubhā| pratyuktaṃ ca yavakrītaṃ prekṣāpūrvaṃ tathā''tmanā || ekāntamunnīya majjayāmāseti jha. pāṭhaḥ| tatra ekāntaṃ unnīya ekānte kāryaṃ rataṃ samāpya majjayāmāsa saṃmudre ityarthaḥ ||

Verse 8

शृण्वानस्यैव रैभ्यस्य यवक्रेस्तद्विचेष्टनम्। दहन्निव तदा चेतः क्रोधः समभवन्महान् ।।

śṛṇvānasyaiva raibhyasya yavakrestadviceṣṭanam| dahanniva tadā cetaḥ krodhaḥ samabhavanmahān ||

Verse 9

स तदा मन्युनाऽऽविष्टस्तपस्वी कोपनो भृशम्। अवलुप्य जटामेकां जुहावाग्नौ सुसंस्कृते ।।

sa tadā manyunā''viṣṭastapasvī kopano bhṛśam| avalupya jaṭāmekāṃ juhāvāgnau susaṃskṛte ||

Verse 10

ततः समभवन्नारी तस्या रूपेण संमिता। अवलुप्यापरां चापि जुहावाग्नौ जटां पुनः ।। प्रत्युक्तं प्रत्याख्यातम्। मदुपरि बलात्कारं कृतवानित्युक्तवतीत्यर्थः ।।

tataḥ samabhavannārī tasyā rūpeṇa saṃmitā| avalupyāparāṃ cāpi juhāvāgnau jaṭāṃ punaḥ || pratyuktaṃ pratyākhyātam| madupari balātkāraṃ kṛtavānityuktavatītyarthaḥ ||

Verse 11

ततः समभवद्रक्षो दीप्तास्यं घोरदर्शनम्। अब्रूतां तौ तदा रैभ्यं किं कार्यं करवामहे ।।

tataḥ samabhavadrakṣo dīptāsyaṃ ghoradarśanam| abrūtāṃ tau tadā raibhyaṃ kiṃ kāryaṃ karavāmahe ||

Verse 12

तावब्रवीदृषिः क्रुद्धो यवक्रीर्वध्यतामिति। जग्मतृस्तौ तथेत्युक्त्वा यवक्रीतजिघांसया ।।

tāvabravīdṛṣiḥ kruddho yavakrīrvadhyatāmiti| jagmatṛstau tathetyuktvā yavakrītajighāṃsayā ||

Verse 13

ततस्तं समुपास्थाय कृत्या सृष्टा महात्मना। कमण्डलुं जहारास्य मोहयित्वा तु भारत ।।

tatastaṃ samupāsthāya kṛtyā sṛṣṭā mahātmanā| kamaṇḍaluṃ jahārāsya mohayitvā tu bhārata ||

Verse 14

उच्छिष्टं तु यवक्रीतमपकृष्टकमण्डलुम्। तत उद्यतशूलः स राक्षसः समुपाद्रवत् ।।

ucchiṣṭaṃ tu yavakrītamapakṛṣṭakamaṇḍalum| tata udyataśūlaḥ sa rākṣasaḥ samupādravat ||

Verse 15

तमाद्रवन्तं संप्रेक्ष्य शूलहस्तं जिघांसया। यवक्रीः सहसोत्थाय प्राद्रवद्यत्रवै सरः ।।

tamādravantaṃ saṃprekṣya śūlahastaṃ jighāṃsayā| yavakrīḥ sahasotthāya prādravadyatravai saraḥ ||

Verse 16

जलहीनं सरो दृष्ट्वा यवक्रीस्त्वरितः पुनः। जगाम सरितः सर्वास्ताश्चाप्यासन्विशोषिताः ।।

jalahīnaṃ saro dṛṣṭvā yavakrīstvaritaḥ punaḥ| jagāma saritaḥ sarvāstāścāpyāsanviśoṣitāḥ ||

Verse 17

स काल्यमानो घोरेण शूलहस्तेन रक्षसा। अग्निहोत्रे पितुर्भीतः सहसा प्रविवेश ह ।। नारी कृत्या ।।

sa kālyamāno ghoreṇa śūlahastena rakṣasā| agnihotre piturbhītaḥ sahasā praviveśa ha || nārī kṛtyā ||

Verse 18

स वै प्रविशमानस्तु शुद्रेणान्धेन रक्षिणा। निगृहीतो बलाद्द्वारि सोऽवातिष्ठत पार्थिव ।। काल्यमानः सर्वतो निषिध्यमानः अग्निहोत्रे अग्निहोत्रशालायाम् ।।

sa vai praviśamānastu śudreṇāndhena rakṣiṇā| nigṛhīto balāddvāri so'vātiṣṭhata pārthiva || kālyamānaḥ sarvato niṣidhyamānaḥ agnihotre agnihotraśālāyām ||

Verse 19

निगृहीतं तु शूद्रेण यवक्रीतं स राक्षसः। ताडयामास शूलेन स भिन्नहृदयोऽपतत् ।।

nigṛhītaṃ tu śūdreṇa yavakrītaṃ sa rākṣasaḥ| tāḍayāmāsa śūlena sa bhinnahṛdayo'patat ||

Verse 20

यवक्रीतं स हत्वा तु राक्षसो रैभ्यमागमत्। अनुज्ञातस्तु रैभ्येण तया नार्या सहावसत् ।।

yavakrītaṃ sa hatvā tu rākṣaso raibhyamāgamat| anujñātastu raibhyeṇa tayā nāryā sahāvasat ||