Adhyaya 137

Verse 1

लोमशेन रैभ्याश्रमंगतं युधिष्ठिरंप्रति यवक्रीतोपाख्यानकथनारम्भः ।। 1 ।। भरद्वाजपुत्रेण यवक्रीतेन स्वपितृमित्रे रैभ्ये तत्पुत्रयोरर्वावसुपरावस्वोश्चासूयया निवैवोपदेशं वेदाधिगमाय इन्द्रंप्रति तपश्चरणम् ।। 2 ।। इन्द्रनिवारितेनापि यवक्रीतेन बलात्कारेण तस्माद्वरग्रहणम् ।। 3 ।। भरद्वाजेन लब्धवरं यवक्रीतंप्रति गर्वेण रैभ्यपीडाप्रतिषेधाय बालध्युपाख्यानकथनम् ।। 4 ।। लोमश उवाच। एषा मधुविला नाम समङ्गा संप्रकाशते। एतत्कर्दमिलं नाम भरतस्याभिषेचनम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि सप्तत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः ।। 137 ।।

lomaśena raibhyāśramaṃgataṃ yudhiṣṭhiraṃprati yavakrītopākhyānakathanārambhaḥ || 1 || bharadvājaputreṇa yavakrītena svapitṛmitre raibhye tatputrayorarvāvasuparāvasvoścāsūyayā nivaivopadeśaṃ vedādhigamāya indraṃprati tapaścaraṇam || 2 || indranivāritenāpi yavakrītena balātkāreṇa tasmādvaragrahaṇam || 3 || bharadvājena labdhavaraṃ yavakrītaṃprati garveṇa raibhyapīḍāpratiṣedhāya bāladhyupākhyānakathanam || 4 || lomaśa uvāca| eṣā madhuvilā nāma samaṅgā saṃprakāśate| etatkardamilaṃ nāma bharatasyābhiṣecanam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi saptatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 137 ||

Verse 2

अलक्ष्म्या किल संयुक्तो वृत्रं हत्वा शचीपतिः। आप्लुतः सर्वपापेभ्यः समङ्गायां व्यमुच्यत ।।

alakṣmyā kila saṃyukto vṛtraṃ hatvā śacīpatiḥ| āplutaḥ sarvapāpebhyaḥ samaṅgāyāṃ vyamucyata ||

Verse 3

एतद्विनशनं कुक्षौ मैनाकस्य नरर्षभ। अदितिर्यत्रपुत्रार्थं तदन्नमपचत्पुरा ।। मधुविलेति अष्टावकाङ्गसमीकरणात्पूर्वं समंगाया एव नाम मधुवहानामेति क.ध. पाठः ।।

etadvinaśanaṃ kukṣau mainākasya nararṣabha| aditiryatraputrārthaṃ tadannamapacatpurā || madhuvileti aṣṭāvakāṅgasamīkaraṇātpūrvaṃ samaṃgāyā eva nāma madhuvahānāmeti ka.dha. pāṭhaḥ ||

Verse 4

एनं पर्वतराजानमारुह्य भरतर्षभाः। अयशस्यामसंशब्द्यामलक्ष्मीं व्यपनोत्स्यथ ।। अन्नं ब्रह्मौदनम् अदितिः पुत्रकामा। साध्येभ्यो देवेभ्यो ब्रह्मौदनमपचदिति श्रुतेः ।।

enaṃ parvatarājānamāruhya bharatarṣabhāḥ| ayaśasyāmasaṃśabdyāmalakṣmīṃ vyapanotsyatha || annaṃ brahmaudanam aditiḥ putrakāmā| sādhyebhyo devebhyo brahmaudanamapacaditi śruteḥ ||

Verse 5

एते कनखला राजन्नृषीणां दयिता नगाः। एषा प्रकाशते गङ्गा युधिष्ठिर यशस्विनी ।।

ete kanakhalā rājannṛṣīṇāṃ dayitā nagāḥ| eṣā prakāśate gaṅgā yudhiṣṭhira yaśasvinī ||

Verse 6

सनत्कुमारो भगवानत्र सिद्धिमगात्पुरा। आजमीढावगाह्यैनां सर्वपापैः प्रमोक्ष्यसे ।।

sanatkumāro bhagavānatra siddhimagātpurā| ājamīḍhāvagāhyaināṃ sarvapāpaiḥ pramokṣyase ||

Verse 7

अपां ह्रदं च पुण्याख्यं भृगुतुन्दं च पर्वतम्। तूष्णीं गङ्गां च कौन्तेय सानुजः समुपस्पृश ।।

apāṃ hradaṃ ca puṇyākhyaṃ bhṛgutundaṃ ca parvatam| tūṣṇīṃ gaṅgāṃ ca kaunteya sānujaḥ samupaspṛśa ||

Verse 8

आश्रमः स्थूलशिरसो रमणीयः प्रकाशते। अत्र मानं च कौन्तेय क्रोधं चैव विवर्जय ।।

āśramaḥ sthūlaśiraso ramaṇīyaḥ prakāśate| atra mānaṃ ca kaunteya krodhaṃ caiva vivarjaya ||

Verse 9

एष रैभ्याश्रमः श्रीमान्पाण्डवेय प्रकाशते। भारद्वाजो यत्रकविर्यवक्रीतो व्यनश्यत ।।

eṣa raibhyāśramaḥ śrīmānpāṇḍaveya prakāśate| bhāradvājo yatrakaviryavakrīto vyanaśyata ||

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच। कथं युक्तोऽभवदृषिर्भरद्वाजः प्रतापवान्। किमर्थं च यवक्रीतः पुत्रोऽनश्यत वै मुनेः ।।

yudhiṣṭhira uvāca| kathaṃ yukto'bhavadṛṣirbharadvājaḥ pratāpavān| kimarthaṃ ca yavakrītaḥ putro'naśyata vai muneḥ ||

Verse 11

एतत्सर्वं यथावृत्तं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः। कर्मभिर्देवकल्पानां कीर्त्यमानैर्भृशं रमे ।।

etatsarvaṃ yathāvṛttaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ| karmabhirdevakalpānāṃ kīrtyamānairbhṛśaṃ rame ||

Verse 12

लोमश उवाच। भरद्वाजश्च रैभ्यश्च सखायौ संबभूवतुः। तावूषतुरिहात्यन्तं प्रीयमाणौ वनान्तरे ।।

lomaśa uvāca| bharadvājaśca raibhyaśca sakhāyau saṃbabhūvatuḥ| tāvūṣaturihātyantaṃ prīyamāṇau vanāntare ||

Verse 13

रैभ्यस्य तु सुतावास्तामर्वावसुपरावसू। आसीद्यवक्रीः पुत्रस्तु भरद्वाजस्य भारत ।।

raibhyasya tu sutāvāstāmarvāvasuparāvasū| āsīdyavakrīḥ putrastu bharadvājasya bhārata ||

Verse 14

रैभ्यो विद्वान्सहापत्यस्तपस्वी चेतरोऽभवत्। तयोश्चाप्यतुला प्रीतिरभवद्भरतर्षभ ।। अयशस्यां अयशस्करीम्। असंशब्द्यां अकीर्तनीयाम्। अयशस्यामसह्यां च अलक्ष्मीं इति ध. पाठः ।।

raibhyo vidvānsahāpatyastapasvī cetaro'bhavat| tayoścāpyatulā prītirabhavadbharatarṣabha || ayaśasyāṃ ayaśaskarīm| asaṃśabdyāṃ akīrtanīyām| ayaśasyāmasahyāṃ ca alakṣmīṃ iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 15

यवक्रीः पितरं दृष्ट्वा तपस्विनमसत्कृतम्। दृष्ट्वा च सत्कृतं विप्रै रैभ्यं पुत्रैः सहानघः ।।

yavakrīḥ pitaraṃ dṛṣṭvā tapasvinamasatkṛtam| dṛṣṭvā ca satkṛtaṃ viprai raibhyaṃ putraiḥ sahānaghaḥ ||

Verse 16

पर्यतप्यत तेजस्वी मन्युनाऽभिपरिप्लुतः। तपस्तेपे ततो घोरं वेदज्ञानाय पाण्डव ।।

paryatapyata tejasvī manyunā'bhipariplutaḥ| tapastepe tato ghoraṃ vedajñānāya pāṇḍava ||

Verse 17

सुसमिद्धे महत्यग्नौ शरीरमुपतापयन्। जनयामास संतापमिन्द्रस्य सुमहातपाः ।।

susamiddhe mahatyagnau śarīramupatāpayan| janayāmāsa saṃtāpamindrasya sumahātapāḥ ||

Verse 18

तत इन्द्रो यवक्रीतमुपगम्य युधिष्ठिर। अब्रवीत्कस्य हेतोस्त्वमास्थितस्तप उत्तमम् ।।

tata indro yavakrītamupagamya yudhiṣṭhira| abravītkasya hetostvamāsthitastapa uttamam ||

Verse 19

यवक्रीत उवाच। द्विजानामनधीता वै वेदाः सुरगणार्चित। प्रतिभान्त्विति तप्येहमिदं परमकं तपः ।।

yavakrīta uvāca| dvijānāmanadhītā vai vedāḥ suragaṇārcita| pratibhāntviti tapyehamidaṃ paramakaṃ tapaḥ ||

Verse 20

स्वाध्यायार्थं समारम्भो ममायं पाकशासन। तपसा ज्ञातुमिच्छामि सर्वज्ञानानि कौशिक ।। इतरो भरद्वाजस्तपस्व्येव नतु शिष्यादिसंपन्नः। कीर्तिर्बाल्यात्प्रभृति भारत इति झ. पाठः ।।

svādhyāyārthaṃ samārambho mamāyaṃ pākaśāsana| tapasā jñātumicchāmi sarvajñānāni kauśika || itaro bharadvājastapasvyeva natu śiṣyādisaṃpannaḥ| kīrtirbālyātprabhṛti bhārata iti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 21

कालेन महता वेदाः शक्या गुरुमुखाद्विभो। प्राप्तुं तस्मादयं यत्नः परमो मे समास्थितः ।।

kālena mahatā vedāḥ śakyā gurumukhādvibho| prāptuṃ tasmādayaṃ yatnaḥ paramo me samāsthitaḥ ||

Verse 22

इन्द्र उवाच। अमार्ग एष विप्रर्षे येन त्वं यातुमिच्छसि। किं विघातेन ते विप्र गच्छाधीहि गुरोर्मुखात् ।। सर्वज्ञानानि सर्वशास्त्राणि

indra uvāca| amārga eṣa viprarṣe yena tvaṃ yātumicchasi| kiṃ vighātena te vipra gacchādhīhi gurormukhāt || sarvajñānāni sarvaśāstrāṇi

Verse 23

लोमश उवाच। एवमुक्त्वा गतः शक्रो यवक्रीरपि भारत। भूय एवाकरोद्यत्नं तपस्यमितविक्रमः ।।

lomaśa uvāca| evamuktvā gataḥ śakro yavakrīrapi bhārata| bhūya evākarodyatnaṃ tapasyamitavikramaḥ ||

Verse 24

घोरेण तपसा राजंस्तप्यमानो महत्तपः। संतापयामास भृशं देवेन्द्रमिति नः श्रुतम् ।।

ghoreṇa tapasā rājaṃstapyamāno mahattapaḥ| saṃtāpayāmāsa bhṛśaṃ devendramiti naḥ śrutam ||

Verse 25

तं तथा तप्यमानं तु तपस्तीव्रं महामुनिम्। उपेत्य बलभिद्देवो वारयामास वै पुनः ।।

taṃ tathā tapyamānaṃ tu tapastīvraṃ mahāmunim| upetya balabhiddevo vārayāmāsa vai punaḥ ||

Verse 26

अशक्योऽर्थः समारब्धो नैतद्बुद्धिकृतं तव। प्रतिभास्यन्ति वै वेदास्तव चैव पितुश्च ते ।। विघातेन आत्मनाशनेन ।।

aśakyo'rthaḥ samārabdho naitadbuddhikṛtaṃ tava| pratibhāsyanti vai vedāstava caiva pituśca te || vighātena ātmanāśanena ||

Verse 27

यवक्रीत उवाच। न चैतदेवं क्रियते देवराजसमीप्सितम्। महता नियमेनाहं तप्स्ये घोरतरं तपः ।।

yavakrīta uvāca| na caitadevaṃ kriyate devarājasamīpsitam| mahatā niyamenāhaṃ tapsye ghorataraṃ tapaḥ ||

Verse 28

समिद्धेऽग्नावुपकृत्याङ्गमङ्गं होष्यामि वा मघवंस्तन्निबोध। यद्येतदेवं न करोषि कामं ममेप्सितं देवराजेह सर्वम् ।।

samiddhe'gnāvupakṛtyāṅgamaṅgaṃ hoṣyāmi vā maghavaṃstannibodha| yadyetadevaṃ na karoṣi kāmaṃ mamepsitaṃ devarājeha sarvam ||

Verse 29

लोमश उवाच। निश्चयं तमभिज्ञाय मुनेस्तस्य महात्मनः। प्रतिवारणहेत्वर्थं बुद्ध्या संचिन्त्य बुद्धिमान् ।।

lomaśa uvāca| niścayaṃ tamabhijñāya munestasya mahātmanaḥ| prativāraṇahetvarthaṃ buddhyā saṃcintya buddhimān ||

Verse 30

तत इन्द्रोऽकरोद्रूपं ब्राह्मणस्य तपस्विनः। अनेकशतवर्षस्य दुर्बलस्य सयक्ष्मणः ।।

tata indro'karodrūpaṃ brāhmaṇasya tapasvinaḥ| anekaśatavarṣasya durbalasya sayakṣmaṇaḥ ||

Verse 31

यवक्रीतस्य यत्तीर्थमुचितं शैचकर्मणि। भागीरथ्यां तत्र सेतुं वालुकाभिश्चकार सः ।।

yavakrītasya yattīrthamucitaṃ śaicakarmaṇi| bhāgīrathyāṃ tatra setuṃ vālukābhiścakāra saḥ ||

Verse 32

यदाऽस्य वदतो वाक्यं न स चक्रे द्विजोत्तमः। वालुकाभिस्ततः शक्रो गङ्गां समभिपूरयन् ।।

yadā'sya vadato vākyaṃ na sa cakre dvijottamaḥ| vālukābhistataḥ śakro gaṅgāṃ samabhipūrayan ||

Verse 33

वालुकामुष्टिमनिशं भागीरथ्यां व्यसर्जयत्। स्नातुमभ्यागतं शक्रो यवक्रीतमदर्शयत् ।।

vālukāmuṣṭimaniśaṃ bhāgīrathyāṃ vyasarjayat| snātumabhyāgataṃ śakro yavakrītamadarśayat ||

Verse 34

तं ददर्श यवक्रीतो यत्नवन्तं निबन्धने। प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः ।।

taṃ dadarśa yavakrīto yatnavantaṃ nibandhane| prahasaṃścābravīdvākyamidaṃ sa munipuṅgavaḥ ||

Verse 35

किमिदं वर्तते ब्रह्मन्किंच ते ह चिकीर्षितम्। अतीव हि महान्यत्नः क्रियतेऽयं निरर्थकः ।।

kimidaṃ vartate brahmankiṃca te ha cikīrṣitam| atīva hi mahānyatnaḥ kriyate'yaṃ nirarthakaḥ ||

Verse 36

इन्द्र उवाच। बन्धिष्ये सेतुना गङ्गां सुखः पन्था भविष्यति। क्लिश्यते हि जनस्तात तरमाणः पुनःपुनः ।।

indra uvāca| bandhiṣye setunā gaṅgāṃ sukhaḥ panthā bhaviṣyati| kliśyate hi janastāta taramāṇaḥ punaḥpunaḥ ||

Verse 37

यवक्रीत उवाच। नायं शक्यस्त्वया बद्धुं महानोघस्तपोधन। अशक्याद्विनिवर्तस्व शक्यमर्थं समारभ ।।

yavakrīta uvāca| nāyaṃ śakyastvayā baddhuṃ mahānoghastapodhana| aśakyādvinivartasva śakyamarthaṃ samārabha ||

Verse 38

इन्द्र उवाच। यथैव भवता चेद तपो वेदार्थमुद्यतम्। अशक्यं तद्वदस्माभिरयं भारः समाहितः ।।

indra uvāca| yathaiva bhavatā ceda tapo vedārthamudyatam| aśakyaṃ tadvadasmābhirayaṃ bhāraḥ samāhitaḥ ||

Verse 39

यवक्रीत उवाच। यथा तव निरर्थोऽयमारम्भस्त्रिदशेश्वर। तथा यदि ममापीदं मन्यसे पाकशासन ।।

yavakrīta uvāca| yathā tava nirartho'yamārambhastridaśeśvara| tathā yadi mamāpīdaṃ manyase pākaśāsana ||

Verse 40

क्रियतां यद्भवेच्छक्यं त्वया सुरगणेश्वर। वरांश्च मे प्रयच्छान्यासन्यैर्विद्वान्भवितास्म्यहम् ।।

kriyatāṃ yadbhavecchakyaṃ tvayā suragaṇeśvara| varāṃśca me prayacchānyāsanyairvidvānbhavitāsmyaham ||

Verse 41

लोमश उवाच। तस्मै प्रादाद्वरानिन्द्र उक्तवान्यान्महातपाः। प्रतिभास्यन्ति ते वेदाः पित्रा सह यथेप्सिताः ।।

lomaśa uvāca| tasmai prādādvarānindra uktavānyānmahātapāḥ| pratibhāsyanti te vedāḥ pitrā saha yathepsitāḥ ||

Verse 42

यच्चान्यत्काङ्क्षसे कामं यवक्रीर्गम्यतामिति। स लब्धकाम पितरं समेत्याथेदमब्रवीत् ।।

yaccānyatkāṅkṣase kāmaṃ yavakrīrgamyatāmiti| sa labdhakāma pitaraṃ sametyāthedamabravīt ||

Verse 43

यवक्रीत उवाच। प्रतिभास्यन्ति वै वेदा मम तातस्य चोभयोः। अपि चान्यान्भविष्यावो वरा लब्धास्तथा मया ।।

yavakrīta uvāca| pratibhāsyanti vai vedā mama tātasya cobhayoḥ| api cānyānbhaviṣyāvo varā labdhāstathā mayā ||

Verse 44

भरद्वाज उवाच। दर्पस्ते भविता तात वराँल्लब्ध्वा यथेप्सितान्। स दर्पपर्णः कृपणः क्षिप्रमेव विनङ्क्ष्यसि ।।

bharadvāja uvāca| darpaste bhavitā tāta varā~llabdhvā yathepsitān| sa darpaparṇaḥ kṛpaṇaḥ kṣiprameva vinaṅkṣyasi ||

Verse 45

अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा देवैरुदाहृताः। मुनिरासीत्पुरा पुत्र बालधिर्नाम विश्रुतः ।।

atrāpyudāharantīmā gāthā devairudāhṛtāḥ| munirāsītpurā putra bāladhirnāma viśrutaḥ ||

Verse 46

स पुत्रशोकादुद्विग्रस्तपस्तेपे सुदुष्करम्। भवेन्मम सुतोऽमर्त्य इतितं लब्धवांश्च सः ।। न प्रतिभास्यन्तीति नकारावृत्त्या योज्यम् ।।

sa putraśokādudvigrastapastepe suduṣkaram| bhavenmama suto'martya ititaṃ labdhavāṃśca saḥ || na pratibhāsyantīti nakārāvṛttyā yojyam ||

Verse 47

तस्य प्रसादो वै देवैः कृतो न त्वमरैः समः। नामर्त्यो विद्यते मर्त्यो निमित्तायुर्भविष्यति ।।

tasya prasādo vai devaiḥ kṛto na tvamaraiḥ samaḥ| nāmartyo vidyate martyo nimittāyurbhaviṣyati ||

Verse 48

बालधिरुवाच। यथेमे पर्वताः शश्वत्तिष्ठन्ति सुरसत्तमाः। तावज्जीवेन्मम् सुतो निर्वाणमुत मे मतः ।। अमर्त्यः अमर इत्यर्थः ।।

bāladhiruvāca| yatheme parvatāḥ śaśvattiṣṭhanti surasattamāḥ| tāvajjīvenmam suto nirvāṇamuta me mataḥ || amartyaḥ amara ityarthaḥ ||

Verse 49

भरद्वाज उवाच। तस्य पुत्रस्तदा जत्रे मेधावी क्रोधनस्तदा। स तु लब्धवरो दर्पादृषींश्चैवावमन्यत ।।

bharadvāja uvāca| tasya putrastadā jatre medhāvī krodhanastadā| sa tu labdhavaro darpādṛṣīṃścaivāvamanyata ||

Verse 50

विकुर्वाणो मुनीनां च व्यचरत्स महीमिमाम्। आससाद महावीर्यं धनुषाक्षं मनीषिणम् ।।

vikurvāṇo munīnāṃ ca vyacaratsa mahīmimām| āsasāda mahāvīryaṃ dhanuṣākṣaṃ manīṣiṇam ||

Verse 51

तस्यापचक्रे मेधावी तं शशाप स वीर्यवान्। भव भस्मेति चोक्तः स न भस्म समपद्यत ।।

tasyāpacakre medhāvī taṃ śaśāpa sa vīryavān| bhava bhasmeti coktaḥ sa na bhasma samapadyata ||

Verse 52

धनुषाक्षस्तु तं दृष्ट्वा मेधाविनमनामयम्। मुनिस्तत्कारणं ज्ञात्वा स्वयं महिषरूपधृत्। शृङ्गेणाद्रीनचलयत्ततोऽयंभस्मसादभूत् ।। अक्षयास्तन्निमित्तं मे सुतस्यायुर्भवेर्द्ध्रुवम्। इति झ. ध. पाठः ।।

dhanuṣākṣastu taṃ dṛṣṭvā medhāvinamanāmayam| munistatkāraṇaṃ jñātvā svayaṃ mahiṣarūpadhṛt| śṛṅgeṇādrīnacalayattato'yaṃbhasmasādabhūt || akṣayāstannimittaṃ me sutasyāyurbhaverddhruvam| iti jha. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 53

निमित्तमस्य महर्षिर्भेदयामास पर्वतान्। स निमित्ते विनष्टे तु ममार सहसा शिशुः ।।

nimittamasya maharṣirbhedayāmāsa parvatān| sa nimitte vinaṣṭe tu mamāra sahasā śiśuḥ ||

Verse 54

तं मृतं पुत्रमादाय विललाप ततः पिता ।।

taṃ mṛtaṃ putramādāya vilalāpa tataḥ pitā ||

Verse 55

लालप्यमानं तं दृष्ट्वा मुनयः परमार्तवत्। ऊचुर्वेदविदः सर्वै गाथां यां तां निबोध मे ।। निमित्तं पर्वतान्भेदयामासखण्डयामास ।।

lālapyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā munayaḥ paramārtavat| ūcurvedavidaḥ sarvai gāthāṃ yāṃ tāṃ nibodha me || nimittaṃ parvatānbhedayāmāsakhaṇḍayāmāsa ||

Verse 56

न दिष्टमर्थमत्येतुमीशोऽमर्त्यः कथंचन। महर्षिर्भेदयामास धनुषाक्षो महीधरान् ।।

na diṣṭamarthamatyetumīśo'martyaḥ kathaṃcana| maharṣirbhedayāmāsa dhanuṣākṣo mahīdharān ||

Verse 57

एवं लब्ध्वा वरान्बाला दर्पपूर्णास्तपस्विनः। क्षिप्रमेव विनश्यन्ति यथा न स्यात्तथा भवान् ।।

evaṃ labdhvā varānbālā darpapūrṇāstapasvinaḥ| kṣiprameva vinaśyanti yathā na syāttathā bhavān ||

Verse 58

एष रैभ्यो महावीर्यः पुत्रौ चास्य तथाविधौ। तं यथा पुत्र नाभ्येषि तथा कुर्यास्त्वतन्द्रितः ।।

eṣa raibhyo mahāvīryaḥ putrau cāsya tathāvidhau| taṃ yathā putra nābhyeṣi tathā kuryāstvatandritaḥ ||

Verse 59

स हि क्रुद्धः समर्थस्त्वां पुत्र पीडयितुं रुषा। रैभ्यश्चापि तपस्वी च कोपनश्च महानृषिः ।।

sa hi kruddhaḥ samarthastvāṃ putra pīḍayituṃ ruṣā| raibhyaścāpi tapasvī ca kopanaśca mahānṛṣiḥ ||

Verse 60

यवक्रीत उवाच। एव करिष्ये मा तापं तात कार्षीः कथंचन। यथा हि मे भवान्मान्यस्तथा रैभ्यः पिता मम ।।

yavakrīta uvāca| eva kariṣye mā tāpaṃ tāta kārṣīḥ kathaṃcana| yathā hi me bhavānmānyastathā raibhyaḥ pitā mama ||

Verse 61

लोमश उवाच। उक्त्वा स पितरं श्लक्ष्ण यवक्रीरकुतोभयः। विप्रकुर्वन्नृषीनन्यानतुष्यत्परया मुदा ।।

lomaśa uvāca| uktvā sa pitaraṃ ślakṣṇa yavakrīrakutobhayaḥ| viprakurvannṛṣīnanyānatuṣyatparayā mudā ||