Adhyaya 126

Verse 1

इन्द्राभिष्टुतेन च्यवनेन तस्मिन्स्वप्रयुक्तकृत्यायास्ततो विनिवर्त्य स्र्यादिषु विभजनम् ।। 1 ।। लोमशेन सुकम्योपाख्यानसमापनपूर्वकं युधिष्ठिराय नानातीर्थमहिमानुवर्णनम् ।। 2 ।। लोमश उवाच। तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः। आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।।

indrābhiṣṭutena cyavanena tasminsvaprayuktakṛtyāyāstato vinivartya sryādiṣu vibhajanam || 1 || lomaśena sukamyopākhyānasamāpanapūrvakaṃ yudhiṣṭhirāya nānātīrthamahimānuvarṇanam || 2 || lomaśa uvāca| taṃ dṛṣṭvā ghoravadanaṃ madaṃ devaḥ śatakratuḥ| āyāntaṃ bhakṣayiṣyantaṃ vyāttānanamivāntakam ||

Verse 2

भयात्संस्तम्भितभुजः सृक्विणी लेलिहन्मुहुः। ततोऽव्रवीद्देवराजश्च्यवनं भयपीडितः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 126 ।।

bhayātsaṃstambhitabhujaḥ sṛkviṇī lelihanmuhuḥ| tato'vravīddevarājaścyavanaṃ bhayapīḍitaḥ || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi ṣaḍviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 126 ||

Verse 3

सोमार्हावश्विनावेतावद्य प्रभृति भार्गव। भविष्यतः सत्यमेतद्वचो विप्र प्रसीद मे ।। सृक्किणी गल्लगर्भौ ।।

somārhāvaśvināvetāvadya prabhṛti bhārgava| bhaviṣyataḥ satyametadvaco vipra prasīda me || sṛkkiṇī gallagarbhau ||

Verse 4

न ते मिथ्या समारम्भो भवत्वेष परो विधिः। जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि ।।

na te mithyā samārambho bhavatveṣa paro vidhiḥ| jānāmi cāhaṃ viprarṣe na mithyā tvaṃ kariṣyasi ||

Verse 5

सोमपावश्विनावेतौ यथा वाद्य कृतौ त्वया। तथैव मामपि ब्रह्मञ्श्रेयसा योक्तुमर्हसि ।।

somapāvaśvināvetau yathā vādya kṛtau tvayā| tathaiva māmapi brahmañśreyasā yoktumarhasi ||

Verse 6

भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव। सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिः प्रथेदिति ।।

bhūya eva tu te vīryaṃ prakāśediti bhārgava| sukanyāyāḥ pituścāsya loke kīrtiḥ prathediti ||

Verse 7

अतो मयैतद्विहितं तव वीर्यप्रकाशनम्। तस्मान्प्रसादं कुरु मे भवत्वेवं यथेच्छसि ।।

ato mayaitadvihitaṃ tava vīryaprakāśanam| tasmānprasādaṃ kuru me bhavatvevaṃ yathecchasi ||

Verse 8

एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः। स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं सुमोच च पुरंदरम् ।।

evamuktasya śakreṇa cyavanasya mahātmanaḥ| sa manyurvyagamacchīghraṃ sumoca ca puraṃdaram ||

Verse 9

मदं च व्यभजद्राजन्पाने स्त्रीषु च वीर्यवान्। अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः ।।

madaṃ ca vyabhajadrājanpāne strīṣu ca vīryavān| akṣeṣu mṛgayāyāṃ ca pūrvasṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ ||

Verse 10

तदा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना। अश्विभ्यां सहितान्देवान्याजयित्वा च तं नृपम् ।।

tadā madaṃ vinikṣipya śakraṃ saṃtarpya cendunā| aśvibhyāṃ sahitāndevānyājayitvā ca taṃ nṛpam ||

Verse 11

विख्याप्य वीर्यं लोकेषु सर्वेषु वदतांवरः। सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुकूलया ।।

vikhyāpya vīryaṃ lokeṣu sarveṣu vadatāṃvaraḥ| sukanyayā sahāraṇye vijahārānukūlayā ||

Verse 12

तस्यैतद्द्विजसंघुष्टं सरो राजन्प्रकाशते। अत्रत्वं सह सोदर्यैः पितृडन्देवांश्च तर्पय ।।

tasyaitaddvijasaṃghuṣṭaṃ saro rājanprakāśate| atratvaṃ saha sodaryaiḥ pitṛḍandevāṃśca tarpaya ||

Verse 13

एतद्दृष्ट्वा महीपाल सिकताक्षं च भारत। सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम् ।।

etaddṛṣṭvā mahīpāla sikatākṣaṃ ca bhārata| saindhavāraṇyamāsādya kulyānāṃ kuru darśanam ||

Verse 14

पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जलं स्पृश। स्थाणोर्मन्त्राणि च जपन्सिद्धिं प्राप्स्यसि भारत ।।

puṣkareṣu mahārāja sarveṣu ca jalaṃ spṛśa| sthāṇormantrāṇi ca japansiddhiṃ prāpsyasi bhārata ||

Verse 15

संधिर्द्वयोर्नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च। अयं हि दृश्यते पार्थ सर्वपापप्रणाशनः। अत्रोपस्पृश चैव त्वं सर्वपापप्रणाशने ।। वचो ब्रह्मन्ब्रवीमि ते इति क. पाठः ।।

saṃdhirdvayornaraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca| ayaṃ hi dṛśyate pārtha sarvapāpapraṇāśanaḥ| atropaspṛśa caiva tvaṃ sarvapāpapraṇāśane || vaco brahmanbravīmi te iti ka. pāṭhaḥ ||

Verse 16

आर्चीकपर्वतश्चैव निवासौ वै मनीषिणाम्। सदाफलः सदास्रोतो मरुतां स्तानमुत्तमम् ।। संप्रति कलिद्वापरसंधावपि अत्रतीर्थे त्रेताद्वापारसंधितुल्यः कालेस्ति। अत्रस्नातानां कलिस्पर्शो नास्तीति भावः ।।

ārcīkaparvataścaiva nivāsau vai manīṣiṇām| sadāphalaḥ sadāsroto marutāṃ stānamuttamam || saṃprati kalidvāparasaṃdhāvapi atratīrthe tretādvāpārasaṃdhitulyaḥ kālesti| atrasnātānāṃ kalisparśo nāstīti bhāvaḥ ||

Verse 17

चैत्याश्चैते बहुविधास्त्रिदशानां युधिष्ठिर। एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते। वैखानसप्रभृतयो वालखिल्यास्तथैव च ।।

caityāścaite bahuvidhāstridaśānāṃ yudhiṣṭhira| etaccandramasastīrthamṛṣayaḥ paryupāsate| vaikhānasaprabhṛtayo vālakhilyāstathaiva ca ||

Verse 18

शृङ्गाणि त्रीणि पुण्यानि त्रीणि प्रसर्वणानि च। सर्वाण्यनुपरिक्रम्य यथाकाममुपस्पृश ।। सदास्रोतः सदाप्रवाहयुक्तम् ।।

śṛṅgāṇi trīṇi puṇyāni trīṇi prasarvaṇāni ca| sarvāṇyanuparikramya yathākāmamupaspṛśa || sadāsrotaḥ sadāpravāhayuktam ||

Verse 19

शान्तनुश्चात्र राजेन्द्र शुनकश्च नराधिपः। नरनारायणौ चोभौ तपस्तप्त्वा चिरं नृप। स्थानं सनातनं प्राप्तावीश्वरध्यानतत्परौ ।।

śāntanuścātra rājendra śunakaśca narādhipaḥ| naranārāyaṇau cobhau tapastaptvā ciraṃ nṛpa| sthānaṃ sanātanaṃ prāptāvīśvaradhyānatatparau ||

Verse 20

इह नित्याश्रया देवाः पितरश्च महर्षिभिः। आर्चीकपर्वते तेपुस्तान्यजस्व युधिष्ठिर ।। त्रीणि सृङ्गाणीति त्रिकोणं वाराणसीक्षेत्रम्। त्रीणि प्रस्रवणानीति च प्रयागम्। एतानि सर्वाणि अनुपरिक्रम्य प्रदक्षिणीकृत्य ।।

iha nityāśrayā devāḥ pitaraśca maharṣibhiḥ| ārcīkaparvate tepustānyajasva yudhiṣṭhira || trīṇi sṛṅgāṇīti trikoṇaṃ vārāṇasīkṣetram| trīṇi prasravaṇānīti ca prayāgam| etāni sarvāṇi anuparikramya pradakṣiṇīkṛtya ||

Verse 21

इह ते वै चरून्प्राश्नन्नृषयश्च विशांपते। यमुना चाक्षयस्रोताः कृष्णश्चेह तपोरतः ।।

iha te vai carūnprāśnannṛṣayaśca viśāṃpate| yamunā cākṣayasrotāḥ kṛṣṇaśceha taporataḥ ||

Verse 22

यमौ च भीमसेनश्च कृष्णा चामित्रकर्शन। सर्वे चात्र गमिष्यामस्त्वयैव सह पाण्डव ।।

yamau ca bhīmasenaśca kṛṣṇā cāmitrakarśana| sarve cātra gamiṣyāmastvayaiva saha pāṇḍava ||

Verse 23

एतत्प्रस्रवणं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजेश्वर। यत्रधाता विधाता च वपरुणश्चोर्ध्वमागताः ।।

etatprasravaṇaṃ puṇyamindrasya manujeśvara| yatradhātā vidhātā ca vaparuṇaścordhvamāgatāḥ ||

Verse 24

इह तेऽप्यवसन्राजञ्शान्ताः परमधर्मिणः। मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवरः शुभः ।।

iha te'pyavasanrājañśāntāḥ paramadharmiṇaḥ| maitrāṇāmṛjubuddhīnāmayaṃ girivaraḥ śubhaḥ ||

Verse 25

एषा सा यमुना राजन्महर्षिगणसेविता। नानायज्ञचिता राजन्पुण्या पापभयापहा ।।

eṣā sā yamunā rājanmaharṣigaṇasevitā| nānāyajñacitā rājanpuṇyā pāpabhayāpahā ||

Verse 26

अत्रराजा महेष्वासो मांधाताऽयजत स्वयम्। साहदेविश्च कौन्तेय सोमको ददतांवरः ।। तेपुस्तपस्रक्रुः ।।

atrarājā maheṣvāso māṃdhātā'yajata svayam| sāhadeviśca kaunteya somako dadatāṃvaraḥ || tepustapasrakruḥ ||