Adhyaya 125

Verse 1

च्यवनस्य यौवनलाभश्रवणहृष्टेन शर्यातिना तदाश्रमाभिगमनम् ।। 1 ।। च्यवनेन शर्यातेर्याजनम् ।। 2 ।। तत्र च्यवनेनाश्विभ्यां स्वप्रतिश्रुतसोमरसदानोद्यमे इन्द्रेण तस्य हननाय बाहुना वज्रोद्यमनम् ।। 3 ।। तद्बाहुसंस्तग्भनपूर्वकं च्यवनसृष्टया कृत्यया शक्रंप्रत्यभिसरणम् ।। 4 ।। लोमश उवाच। ततः श्रुत्वा तु शर्यातिर्वयस्थं च्यवनं कृतम्। सुहृष्टः सेनया सार्धमुपायाद्भार्गवाश्रमम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि प़्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 125 ।।

cyavanasya yauvanalābhaśravaṇahṛṣṭena śaryātinā tadāśramābhigamanam || 1 || cyavanena śaryāteryājanam || 2 || tatra cyavanenāśvibhyāṃ svapratiśrutasomarasadānodyame indreṇa tasya hananāya bāhunā vajrodyamanam || 3 || tadbāhusaṃstagbhanapūrvakaṃ cyavanasṛṣṭayā kṛtyayā śakraṃpratyabhisaraṇam || 4 || lomaśa uvāca| tataḥ śrutvā tu śaryātirvayasthaṃ cyavanaṃ kṛtam| suhṛṣṭaḥ senayā sārdhamupāyādbhārgavāśramam || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi pa़caviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 125 ||

Verse 2

च्यवनं च सुकन्यां च दृष्ट्वा देवसुताविव। रेमे सभार्यः शर्यातिः कृत्स्नां प्राप्य महीमिव ।।

cyavanaṃ ca sukanyāṃ ca dṛṣṭvā devasutāviva| reme sabhāryaḥ śaryātiḥ kṛtsnāṃ prāpya mahīmiva ||

Verse 3

ऋषिणा सत्कृतस्तेन सभार्यः पृथिवीपतिः। उपोपविष्टः कल्याणीः कथाश्चक्रे मनोरमाः ।।

ṛṣiṇā satkṛtastena sabhāryaḥ pṛthivīpatiḥ| upopaviṣṭaḥ kalyāṇīḥ kathāścakre manoramāḥ ||

Verse 4

अथैनं भार्गवो राजन्नुवाच परिसान्त्वयन्। याजयिष्यामि राजंस्त्वां संभारानुपकल्पय ।। वयस्थं युवानम् ।।

athainaṃ bhārgavo rājannuvāca parisāntvayan| yājayiṣyāmi rājaṃstvāṃ saṃbhārānupakalpaya || vayasthaṃ yuvānam ||

Verse 5

ततः परमसंहृष्टः शर्यातिरवनीपतिः। च्यवनस्य महाराज तद्वाक्यं प्रत्यपूजयत् ।।

tataḥ paramasaṃhṛṣṭaḥ śaryātiravanīpatiḥ| cyavanasya mahārāja tadvākyaṃ pratyapūjayat ||

Verse 6

प्रशस्तेऽहनि यज्ञीये सर्वकामसमृद्धिमत्। कारयामास शर्यातिर्यज्ञायतनमुत्तमम् ।।

praśaste'hani yajñīye sarvakāmasamṛddhimat| kārayāmāsa śaryātiryajñāyatanamuttamam ||

Verse 7

तत्रैनं च्यवनो राजन्याजयामास भार्गवः। अद्भुतानि च तत्रासन्यानि तानि निबोध मे ।।

tatrainaṃ cyavano rājanyājayāmāsa bhārgavaḥ| adbhutāni ca tatrāsanyāni tāni nibodha me ||

Verse 8

अगृह्णाच्च्यवनः सोममश्विनोर्देवयोस्तदा। तमिन्द्रो वारयामास गृह्णानं स तयोर्ग्रहम् ।। संभारान् यज्ञोपकरणानि ।।

agṛhṇāccyavanaḥ somamaśvinordevayostadā| tamindro vārayāmāsa gṛhṇānaṃ sa tayorgraham || saṃbhārān yajñopakaraṇāni ||

Verse 9

इन्द्र उवाच। उभावेतौ न सोमार्हौ नासत्याविति मे मतिः। भिषजौ दिवि देवानां कर्मणा तेन नार्हतः ।।

indra uvāca| ubhāvetau na somārhau nāsatyāviti me matiḥ| bhiṣajau divi devānāṃ karmaṇā tena nārhataḥ ||

Verse 10

च्यवन उवाच। मावमंस्था महात्मानौ रूपद्रविणवत्तरौ। यौ चक्रतुर्मां मधवन्वृन्दारकमिवाजरम् ।।

cyavana uvāca| māvamaṃsthā mahātmānau rūpadraviṇavattarau| yau cakraturmāṃ madhavanvṛndārakamivājaram ||

Verse 11

ऋते त्वां विबुधांश्चान्यान्कथं वै नार्हतः सवम्। अश्विनावपि देवेन्द्र देवौ विद्धि पुरंदर ।। ग्रहं सोमस्य। गृह्णानं तयोरर्थे ।।

ṛte tvāṃ vibudhāṃścānyānkathaṃ vai nārhataḥ savam| aśvināvapi devendra devau viddhi puraṃdara || grahaṃ somasya| gṛhṇānaṃ tayorarthe ||

Verse 12

इन्द्र उवाच। चिकित्सकौ कर्मकरौ कामरूपसमन्वितौ। लोके चरन्तौ मर्त्यानां कथं सोममिहार्हतः ।। सवं सोमम् ।।

indra uvāca| cikitsakau karmakarau kāmarūpasamanvitau| loke carantau martyānāṃ kathaṃ somamihārhataḥ || savaṃ somam ||

Verse 13

लोमश उवाच। एतदेव तदा वाक्यमाम्रेडयति वासवे। अनादृत्यततः शक्रं ग्रहं जग्राह भार्गवः ।। भैषज्यात्कर्मणो निन्द्याविति क. पाठः ।।

lomaśa uvāca| etadeva tadā vākyamāmreḍayati vāsave| anādṛtyatataḥ śakraṃ grahaṃ jagrāha bhārgavaḥ || bhaiṣajyātkarmaṇo nindyāviti ka. pāṭhaḥ ||

Verse 14

ग्रहीष्यन्तं तु तं सोममश्विनोरुत्तमं तदा। समीक्ष्य बलभिद्देव इदं वचनमब्रवीत् ।।

grahīṣyantaṃ tu taṃ somamaśvinoruttamaṃ tadā| samīkṣya balabhiddeva idaṃ vacanamabravīt ||

Verse 15

आभ्यामर्ताय सोमं त्वं ग्रहीष्यसि यदि स्वयम्। वज्रं ते प्रहरिष्यामि घोररूपमनुत्तमम् ।।

ābhyāmartāya somaṃ tvaṃ grahīṣyasi yadi svayam| vajraṃ te prahariṣyāmi ghorarūpamanuttamam ||

Verse 16

एवमुक्तः स्मयन्निन्द्रमभिवीक्ष्यस भार्गवः। जग्राह विधिवत्सोममश्विभ्यामुत्तमं ग्रहम् ।।

evamuktaḥ smayannindramabhivīkṣyasa bhārgavaḥ| jagrāha vidhivatsomamaśvibhyāmuttamaṃ graham ||

Verse 17

ततोऽस्मै प्राहरद्वज्रं घोररूपं शचीपतिः। तस्य प्रहरतो बाहुं स्तम्भयामास भार्गवः ।।

tato'smai prāharadvajraṃ ghorarūpaṃ śacīpatiḥ| tasya praharato bāhuṃ stambhayāmāsa bhārgavaḥ ||

Verse 18

तं स्तम्भयित्वा च्यवनो जुहुवे मन्त्रतोऽनलम्। कृत्यार्थी सुमहातेजा देवं हिंसितुमुद्यतः ।।

taṃ stambhayitvā cyavano juhuve mantrato'nalam| kṛtyārthī sumahātejā devaṃ hiṃsitumudyataḥ ||

Verse 19

ततः कृत्याऽथ संजज्ञे मुनेस्तस्य तपोबलात्। मदो नाम महावीर्यो बृहत्कायो महासुरः ।।

tataḥ kṛtyā'tha saṃjajñe munestasya tapobalāt| mado nāma mahāvīryo bṛhatkāyo mahāsuraḥ ||

Verse 20

शरीरं यस् निर्देष्टुमशक्यं तु सुरासुरैः। तस्यास्यमभवद्धोरं तीक्ष्णाग्रदशनं महत् ।।

śarīraṃ yas nirdeṣṭumaśakyaṃ tu surāsuraiḥ| tasyāsyamabhavaddhoraṃ tīkṣṇāgradaśanaṃ mahat ||

Verse 21

हनुरेका स्थिता त्वस्य भूमावेका दिवं गता। चतस्रश्चायता दंष्ट्रा योजनानां शतंशतम् ।।

hanurekā sthitā tvasya bhūmāvekā divaṃ gatā| catasraścāyatā daṃṣṭrā yojanānāṃ śataṃśatam ||

Verse 22

इतरे तस्य दशना बभूवुर्दशयोजनाः। प्रासादशिखराकाराः शूलाग्रसमदर्शनाः ।।

itare tasya daśanā babhūvurdaśayojanāḥ| prāsādaśikharākārāḥ śūlāgrasamadarśanāḥ ||

Verse 23

बाहू परिघसंकाशावायतावयुतं समौ। नेत्रे रविशशिप्रख्ये वक्रं कालाग्निसंनिभम् ।।

bāhū parighasaṃkāśāvāyatāvayutaṃ samau| netre raviśaśiprakhye vakraṃ kālāgnisaṃnibham ||

Verse 24

लेलिहञ्जिह्वया वक्रं विद्युच्चपललोलया। व्यात्ताननो घोरदृष्टिर्ग्रसन्निव जगद्बलात् ।।

lelihañjihvayā vakraṃ vidyuccapalalolayā| vyāttānano ghoradṛṣṭirgrasanniva jagadbalāt ||

Verse 25

स भक्षयिष्यन्संक्रुद्धः शतक्रतुमुपाद्रवत्। महता घोररूपेण लोकाञ्शब्देन नादयत् ।।

sa bhakṣayiṣyansaṃkruddhaḥ śatakratumupādravat| mahatā ghorarūpeṇa lokāñśabdena nādayat ||