Adhyaya 124

Verse 1

कदाचन च्यवनाश्रममुपागताभ्यामश्विभ्यां भार्यात्वाय सुकन्याप्रति प्रार्थनम् ।। 1 ।। तदकामयमानां तां प्रत्यश्विभ्यां स्वप्रसादाच्च्यवने रूपयौवनसंपन्ने सति तुल्यरूपेषु त्रिषु कस्यचिद्वरणचोदना ।। 2 ।। भर्त्राज्ञया तया तदङ्गीकारे च्यवनेन सहाश्विभ्यां सरसोऽन्तर्जले निमज्जनम् ।। 3 ।। सुकन्यया निमज्ज्योत्थितेषु सरूपेषु त्रिषु तेषु स्वपातिव्रत्यमहिन्ना च्यवनस्यैव वरणम् ।। 4 ।। ततस्तुष्टेन च्यवनेनाश्विनोः सोमरसदापनप्रतिज्ञानम् ।। 5 ।। लोमश उवाच। कस्य चित्त्वथ कालस्य त्रिदशावश्विनौ नृप। कृताभिषेकां विवृतां सुकन्यां तामपश्यताम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 124 ।।

kadācana cyavanāśramamupāgatābhyāmaśvibhyāṃ bhāryātvāya sukanyāprati prārthanam || 1 || tadakāmayamānāṃ tāṃ pratyaśvibhyāṃ svaprasādāccyavane rūpayauvanasaṃpanne sati tulyarūpeṣu triṣu kasyacidvaraṇacodanā || 2 || bhartrājñayā tayā tadaṅgīkāre cyavanena sahāśvibhyāṃ saraso'ntarjale nimajjanam || 3 || sukanyayā nimajjyotthiteṣu sarūpeṣu triṣu teṣu svapātivratyamahinnā cyavanasyaiva varaṇam || 4 || tatastuṣṭena cyavanenāśvinoḥ somarasadāpanapratijñānam || 5 || lomaśa uvāca| kasya cittvatha kālasya tridaśāvaśvinau nṛpa| kṛtābhiṣekāṃ vivṛtāṃ sukanyāṃ tāmapaśyatām || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi caturviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 124 ||

Verse 2

तां दृष्ट्वा दर्शनीयाङ्गीं देवराजसुतामिव। ऊचतुः समभिद्रुत्य नासत्यावश्विनाविदम् ।।

tāṃ dṛṣṭvā darśanīyāṅgīṃ devarājasutāmiva| ūcatuḥ samabhidrutya nāsatyāvaśvināvidam ||

Verse 3

कस्य त्वमसि वामोरु वनेऽस्मिन्किं करोषि च। इच्छाव भद्रे ज्ञातुं त्वां तत्वमाख्याहि शोभने ।।

kasya tvamasi vāmoru vane'sminkiṃ karoṣi ca| icchāva bhadre jñātuṃ tvāṃ tatvamākhyāhi śobhane ||

Verse 4

ततः सुकन्या संवीता तावुवाच सुरोत्तमौ। शर्यातितनयां वित्तं भार्यां मां च्यवनस्य च ।। विवृतामनाच्छादीताम् ।।

tataḥ sukanyā saṃvītā tāvuvāca surottamau| śaryātitanayāṃ vittaṃ bhāryāṃ māṃ cyavanasya ca || vivṛtāmanācchādītām ||

Verse 5

नाम्ना चाहं सुकन्येति नृलोकेऽस्मिन्प्रतिष्ठिता। साऽहंसर्वात्मना नित्यं भर्तारमनुवर्तिनी ।।

nāmnā cāhaṃ sukanyeti nṛloke'sminpratiṣṭhitā| sā'haṃsarvātmanā nityaṃ bhartāramanuvartinī ||

Verse 6

अथाश्विनौ प्रहस्यैतामब्रूतां पुनरेव तु। कथं त्वमसि कल्याणि पित्रा दत्ताऽऽगता वने ।।

athāśvinau prahasyaitāmabrūtāṃ punareva tu| kathaṃ tvamasi kalyāṇi pitrā dattā''gatā vane ||

Verse 7

भ्राजसेऽस्मिन्वने भीरु विद्युत्सौदामनी यथा। न देवेष्वपि तुल्यां हि त्वया पश्याव भामिनि ।।

bhrājase'sminvane bhīru vidyutsaudāmanī yathā| na deveṣvapi tulyāṃ hi tvayā paśyāva bhāmini ||

Verse 8

अनाभरणसंपन्ना परमाम्बरवर्जिता। शोभयस्यधिकं भद्रे वनमप्यनलंकृता ।।

anābharaṇasaṃpannā paramāmbaravarjitā| śobhayasyadhikaṃ bhadre vanamapyanalaṃkṛtā ||

Verse 9

सर्वाभरणसंपनना परमाम्वरधारिणी। शोभेथास्त्वनवद्याङ्गि न त्वेवं मलपङ्किनी ।।

sarvābharaṇasaṃpananā paramāmvaradhāriṇī| śobhethāstvanavadyāṅgi na tvevaṃ malapaṅkinī ||

Verse 10

कस्मादेवंविधा भूत्वा जराजर्जरितं पतिम्। त्वमुपास्से ह कल्याणि कामभोगबहिष्कृतम् ।।

kasmādevaṃvidhā bhūtvā jarājarjaritaṃ patim| tvamupāsse ha kalyāṇi kāmabhogabahiṣkṛtam ||

Verse 11

असमर्थं परित्राणे पोषणे तु शुचिस्मिते। सा त्वं च्यवनमुत्सृज्यवरयस्वैकमावयोः ।।

asamarthaṃ paritrāṇe poṣaṇe tu śucismite| sā tvaṃ cyavanamutsṛjyavarayasvaikamāvayoḥ ||

Verse 12

पत्यर्थं देवगर्भाभे मा वृथा यौवनं कृथाः। एवमुक्ता सुकन्याऽपि सुरौ ताविदमब्रवीत् ।।

patyarthaṃ devagarbhābhe mā vṛthā yauvanaṃ kṛthāḥ| evamuktā sukanyā'pi surau tāvidamabravīt ||

Verse 13

रताऽहं च्यवने पत्यौ मैवं मां पर्यशङ्कतम्। तावब्रूतां पुनस्त्वेनामावां देवभिषग्वरौ ।।

ratā'haṃ cyavane patyau maivaṃ māṃ paryaśaṅkatam| tāvabrūtāṃ punastvenāmāvāṃ devabhiṣagvarau ||

Verse 14

युवानं रूपसंपन्नं करिष्यावः पतिं तव। ततस्तस्यावयोश्चैव वृणीष्वान्यतमं पतिम्। एतेन समयेनैनमामन्त्रय पतिं शुभे ।।

yuvānaṃ rūpasaṃpannaṃ kariṣyāvaḥ patiṃ tava| tatastasyāvayoścaiva vṛṇīṣvānyatamaṃ patim| etena samayenainamāmantraya patiṃ śubhe ||

Verse 15

सा तयोर्वचनाद्राजन्नुपसंगम्य भार्गवम्। उवाच वाक्यं यत्ताभ्यामुक्तं भृगुसुतं प्रति ।।

sā tayorvacanādrājannupasaṃgamya bhārgavam| uvāca vākyaṃ yattābhyāmuktaṃ bhṛgusutaṃ prati ||

Verse 16

तच्छ्रुत्वा च्यवनो भार्यामुवाच क्रियतामिति। सा भर्त्रा समनुज्ञाता क्रियतामित्यथाब्रवीत् ।।

tacchrutvā cyavano bhāryāmuvāca kriyatāmiti| sā bhartrā samanujñātā kriyatāmityathābravīt ||

Verse 17

श्रुत्वा तदश्विनौ वाक्यं तस्यास्तत्क्रियतामिति। ऊचतू राजपुत्रीं तां पतिस्तव विशत्वपः ।।

śrutvā tadaśvinau vākyaṃ tasyāstatkriyatāmiti| ūcatū rājaputrīṃ tāṃ patistava viśatvapaḥ ||

Verse 18

ततोऽम्भश्च्यवनः शीघ्रं रूपार्थी प्रविवेश ह। अश्विनावपि तद्राजन्सरः प्राविशतां तदा ।।

tato'mbhaścyavanaḥ śīghraṃ rūpārthī praviveśa ha| aśvināvapi tadrājansaraḥ prāviśatāṃ tadā ||

Verse 19

ततो मुहूर्तादुत्तीर्णाः सर्वे ते सरसस्त्रयः। दिव्यरूपधराः सर्वे युवानो मृष्टकुण्डलाः। तुल्यवेषधराश्चैव मनसः प्रीतिवर्धनाः ।।

tato muhūrtāduttīrṇāḥ sarve te sarasastrayaḥ| divyarūpadharāḥ sarve yuvāno mṛṣṭakuṇḍalāḥ| tulyaveṣadharāścaiva manasaḥ prītivardhanāḥ ||

Verse 20

तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे वृणीष्वान्यतमं शुभे। अस्माकमीप्सितं भद्रे पतित्वे वरवर्णिनि ।।

te'bruvansahitāḥ sarve vṛṇīṣvānyatamaṃ śubhe| asmākamīpsitaṃ bhadre patitve varavarṇini ||

Verse 21

त्वमश्विनोरन्यतरं च्यवनं वा यशस्विनि। यत्र वाऽप्यभिकामाऽसि तं वृणीष्व सुशोभने ।।

tvamaśvinoranyataraṃ cyavanaṃ vā yaśasvini| yatra vā'pyabhikāmā'si taṃ vṛṇīṣva suśobhane ||

Verse 22

सा समीक्ष्य तु तान्सर्वांस्तुल्यरूपधरान्स्थितान्। निश्चित्य मनसा बुद्ध्या देवी वव्रे स्वकं पतिम् ।।

sā samīkṣya tu tānsarvāṃstulyarūpadharānsthitān| niścitya manasā buddhyā devī vavre svakaṃ patim ||

Verse 23

लब्ध्वा तु च्यवनो भार्यांवयोरूपं च वाञ्छितम्। हृष्टोऽब्रवीन्महातेजास्तौ नासत्याविदं वचः ।।

labdhvā tu cyavano bhāryāṃvayorūpaṃ ca vāñchitam| hṛṣṭo'bravīnmahātejāstau nāsatyāvidaṃ vacaḥ ||

Verse 24

यथाऽहं रूपसंपन्नो वयसा च समन्वितः। कृतो भवद्भ्यां वृद्धः सन्भार्यां च प्राप्तवानिमाम् ।।

yathā'haṃ rūpasaṃpanno vayasā ca samanvitaḥ| kṛto bhavadbhyāṃ vṛddhaḥ sanbhāryāṃ ca prāptavānimām ||

Verse 25

तस्माद्युवां करिष्यामि प्रीत्याऽहं सोमपीथिनौ। मिषतो देवराजस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वाम् ।।

tasmādyuvāṃ kariṣyāmi prītyā'haṃ somapīthinau| miṣato devarājasya satyametadbravīmi vām ||

Verse 26

तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसौ दिवं तौ प्रतिजग्मतुः। च्यवनश्च सुकन्या च सुराविव विजह्रतुः ।।

tacchrutvā hṛṣṭamanasau divaṃ tau pratijagmatuḥ| cyavanaśca sukanyā ca surāviva vijahratuḥ ||