Adhyaya 122

Verse 1

लोमशेन युधिष्ठिरंप्रति पयोष्णोतटे गयकृतयागवर्णनम् ।। 1 ।। तथा च्यवनेन शर्यातियाजनादिकथनम् ।। 2 ।। युधिष्ठिरेण लोमशंप्रतिसविस्तरं च्यवनचरित्रकीर्तनप्रार्थना ।। 3 ।। लोमश उवाच। गयेन यजमानेन सोमेनेह पुरंदरः। तर्पित श्रूयते राजन्स तृप्तो मुदमभ्यगात् ।।

lomaśena yudhiṣṭhiraṃprati payoṣṇotaṭe gayakṛtayāgavarṇanam || 1 || tathā cyavanena śaryātiyājanādikathanam || 2 || yudhiṣṭhireṇa lomaśaṃpratisavistaraṃ cyavanacaritrakīrtanaprārthanā || 3 || lomaśa uvāca| gayena yajamānena someneha puraṃdaraḥ| tarpita śrūyate rājansa tṛpto mudamabhyagāt ||

Verse 2

इह देवैः सहेन्द्रैश्च प्रजापतिभिरेव च। इष्टं बहुविधैर्यज्ञैर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ।।

iha devaiḥ sahendraiśca prajāpatibhireva ca| iṣṭaṃ bahuvidhairyajñairmahadbhirbhūridakṣiṇaiḥ ||

Verse 3

आधूर्तरजसश्चेह राजा वज्रधरं प्रभुः। तर्पयामास सोमेन हयमेधेषु सप्तसु ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 122 ।।

ādhūrtarajasaśceha rājā vajradharaṃ prabhuḥ| tarpayāmāsa somena hayamedheṣu saptasu || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 122 ||

Verse 4

तस्य सप्तसु यज्ञेषु सर्वमासीद्धिरण्ययम्। वानप्रस्थं च भौमं च यद्द्रव्यं नियतं मखे ।। आधूर्तरजसो गयनामा ।।

tasya saptasu yajñeṣu sarvamāsīddhiraṇyayam| vānaprasthaṃ ca bhaumaṃ ca yaddravyaṃ niyataṃ makhe || ādhūrtarajaso gayanāmā ||

Verse 5

चषालयूपचमसाः स्थाल्यः पात्र्यः स्रुचः स्रुवाः। तेष्वेव चास्य यज्ञेषु प्रयोगाः सप्त विश्रुताः ।। वानरस्पत्यं वृक्षजं चषालादि। भौमं मृन्मयं स्थाल्यादि ।।

caṣālayūpacamasāḥ sthālyaḥ pātryaḥ srucaḥ sruvāḥ| teṣveva cāsya yajñeṣu prayogāḥ sapta viśrutāḥ || vānaraspatyaṃ vṛkṣajaṃ caṣālādi| bhaumaṃ mṛnmayaṃ sthālyādi ||

Verse 6

सप्तैकैकस्ययूपस्य चषालाश्चोपरिश्थिताः। तस्य स्म यूपान्यज्ञेषु भ्राजमानान्हिरण्मयान्। स्वयमुत्थापयामासुर्देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर ।।

saptaikaikasyayūpasya caṣālāścopariśthitāḥ| tasya sma yūpānyajñeṣu bhrājamānānhiraṇmayān| svayamutthāpayāmāsurdevāḥ sendrā yudhiṣṭhira ||

Verse 7

तेषु तस्य मखाग्र्येषु गयस्य पृथिवीपतेः। अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ।।

teṣu tasya makhāgryeṣu gayasya pṛthivīpateḥ| amādyadindraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥ ||

Verse 8

प्रसङ्ख्यानानसङ्ख्येयान्प्रत्यगृह्णन्द्विजातयः ।। चषालो यूपाकटकः। यूपः यज्ञस्तम्भः। चमसाः सोमपानपात्राणि। पात्र्यः हविःस्थापनार्थानि मृन्मयानि। स्रुचः हविःप्रदानार्थाः। स्रुवाहविरवदानार्थाः ।।

prasaṅkhyānānasaṅkhyeyānpratyagṛhṇandvijātayaḥ || caṣālo yūpākaṭakaḥ| yūpaḥ yajñastambhaḥ| camasāḥ somapānapātrāṇi| pātryaḥ haviḥsthāpanārthāni mṛnmayāni| srucaḥ haviḥpradānārthāḥ| sruvāhaviravadānārthāḥ ||

Verse 9

सिकता वा यथा लोके यथावा दिवि तारकाः। यथा वा वर्षतो धारा असङ्ख्येयाः स्म केनचित् ।।

sikatā vā yathā loke yathāvā divi tārakāḥ| yathā vā varṣato dhārā asaṅkhyeyāḥ sma kenacit ||

Verse 10

तथैव तदसङ्ख्येयं धनं यत्प्रददौ गयः। सदस्येभ्यो महाराज तेषु यज्ञेषु सप्तसु ।।

tathaiva tadasaṅkhyeyaṃ dhanaṃ yatpradadau gayaḥ| sadasyebhyo mahārāja teṣu yajñeṣu saptasu ||

Verse 11

भवेत्सङ्ख्येयमेतद्धि यदेतत्परिकीर्तितम्। न तस्य शक्याः सङ्ख्यातुं दक्षिणादक्षिणावतः ।।

bhavetsaṅkhyeyametaddhi yadetatparikīrtitam| na tasya śakyāḥ saṅkhyātuṃ dakṣiṇādakṣiṇāvataḥ ||

Verse 12

हिरण्मयीभिर्गोभिश्च कृताभिर्विश्वकर्मणा। ब्राह्मणांस्तर्पयामास नानादिग्भ्यः समागतान् ।।

hiraṇmayībhirgobhiśca kṛtābhirviśvakarmaṇā| brāhmaṇāṃstarpayāmāsa nānādigbhyaḥ samāgatān ||

Verse 13

अल्पावशेषा पृथिवी चैत्यैरासीत्समाचिता। गयस्य यजमानस्य तत्रतत्र विशांपते ।।

alpāvaśeṣā pṛthivī caityairāsītsamācitā| gayasya yajamānasya tatratatra viśāṃpate ||

Verse 14

स लोकान्प्राप्तवैनैन्द्रान्कर्मणा तेन भरत। सलोकतां तस्य गच्छेत्पयोष्ण्यां य उपस्पृशेत् ।।

sa lokānprāptavainaindrānkarmaṇā tena bharata| salokatāṃ tasya gacchetpayoṣṇyāṃ ya upaspṛśet ||

Verse 15

तरस्मात्त्वमत्र राजेनद्र भ्रातृभिः सहितोच्युत। उपस्पृश्य महीपाल धूतपाप्मा भविष्यसि ।।

tarasmāttvamatra rājenadra bhrātṛbhiḥ sahitocyuta| upaspṛśya mahīpāla dhūtapāpmā bhaviṣyasi ||

Verse 16

वैशंपायन उवाच। स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठः स्नात्वा वै भ्रातृभिः सह। वैदूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| sa payoṣṇyāṃ naraśreṣṭhaḥ snātvā vai bhrātṛbhiḥ saha| vaidūryaparvataṃ caiva narmadāṃ ca mahānadīm ||

Verse 17

उद्दिश्य पाण्डवश्रेष्ठः स प्रतस्थे महीपतिः। समागमत तेजस्वी भ्रातृभिः सहितो नघ ।।

uddiśya pāṇḍavaśreṣṭhaḥ sa pratasthe mahīpatiḥ| samāgamata tejasvī bhrātṛbhiḥ sahito nagha ||

Verse 18

तत्रास्य सर्वाण्याचख्यौ लोमशो भगवानृषिः। तीर्थानि रमणीयानि पुण्यान्यायतनानि च ।।

tatrāsya sarvāṇyācakhyau lomaśo bhagavānṛṣiḥ| tīrthāni ramaṇīyāni puṇyānyāyatanāni ca ||

Verse 19

यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभिः सह। तत्रतत्राददद्वित्तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ।।

yathāyogaṃ yathāprīti prayayau bhrātṛbhiḥ saha| tatratatrādadadvittaṃ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ ||

Verse 20

लोमश उवाच। देवानामेति कौन्तेय तथा राज्ञां सलोकताम्। वेदूर्यपर्वतं दृष्ट्वा नर्मदामवतीर्य च ।।

lomaśa uvāca| devānāmeti kaunteya tathā rājñāṃ salokatām| vedūryaparvataṃ dṛṣṭvā narmadāmavatīrya ca ||

Verse 21

सन्धिरेष नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च। एनमासाद्य कौन्तेय सर्वपापैः प्रमुच्यते ।।

sandhireṣa naraśreṣṭha tretāyā dvāparasya ca| enamāsādya kaunteya sarvapāpaiḥ pramucyate ||

Verse 22

एष शर्यातियज्ञस्य देशस्तात प्रकाशते। साक्षाद्यत्रापिबत्सोममश्विभ्यां सह वासवः ।।

eṣa śaryātiyajñasya deśastāta prakāśate| sākṣādyatrāpibatsomamaśvibhyāṃ saha vāsavaḥ ||

Verse 23

चुकोप भार्गवश्चापि महेन्द्रस् महातपाः। संस्तम्भयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः ।।

cukopa bhārgavaścāpi mahendras mahātapāḥ| saṃstambhayāmāsa ca taṃ vāsavaṃ cyavanaḥ prabhuḥ ||

Verse 24

सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्। नासत्यौ च महाभाग कृतवान्सोमपीथिवौ ।।

sukanyāṃ cāpi bhāryāṃ sa rājaputrīmavāptavān| nāsatyau ca mahābhāga kṛtavānsomapīthivau ||

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच। कथं विष्टम्भितस्तेन भगवान्पाकशासनः। किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः ।।

yudhiṣṭhira uvāca| kathaṃ viṣṭambhitastena bhagavānpākaśāsanaḥ| kimarthaṃ bhārgavaścāpi kopaṃ cakre mahātapāḥ ||

Verse 26

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृतवान्सोमपीथिनौ। एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम ।। प्रसङ्ख्यानान् एकयत्नेन भूयःखर्णमुद्रादेर्मापकान् खारीद्रोणादीन् ।।

nāsatyau ca kathaṃ brahmankṛtavānsomapīthinau| etatsarvaṃ yathāvṛttamākhyātu bhagavānmama || prasaṅkhyānān ekayatnena bhūyaḥkharṇamudrādermāpakān khārīdroṇādīn ||