Adhyaya 118

Verse 1

अकृतव्रणेन युधिष्ठिरंप्रति पितृवधमर्षात् त्रिः सप्तकृत्वः पृथिव्या निःक्षत्रियीकरणादिरामचरित्रकथनम् ।। 1 .। युधिष्ठिरेण परेद्युश्चतुर्दश्यां संनिहितपरशुरामपूजनादिपूर्वकं महेन्द्रशैलात्पुरः प्रस्थानम् ।। 2 ।। राम उवाच। ममापराधात्तैः क्षुद्रैर्हतस्त्वं तात बालिशैः। कार्तवीर्यस्य दायादैर्वने मृग इवेषुभिः ।।

akṛtavraṇena yudhiṣṭhiraṃprati pitṛvadhamarṣāt triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivyā niḥkṣatriyīkaraṇādirāmacaritrakathanam || 1 .| yudhiṣṭhireṇa paredyuścaturdaśyāṃ saṃnihitaparaśurāmapūjanādipūrvakaṃ mahendraśailātpuraḥ prasthānam || 2 || rāma uvāca| mamāparādhāttaiḥ kṣudrairhatastvaṃ tāta bāliśaiḥ| kārtavīryasya dāyādairvane mṛga iveṣubhiḥ ||

Verse 2

धर्मज्ञस्य कथं तात वर्तमानस्य सत्पथे। मृत्युरेवंविधो युक्तः सर्वभूतेष्वनागसः ।।

dharmajñasya kathaṃ tāta vartamānasya satpathe| mṛtyurevaṃvidho yuktaḥ sarvabhūteṣvanāgasaḥ ||

Verse 3

किंनु तैर्न कृतंपापं यैर्बवांस्तपसि स्तितः। अयुध्यमानो वृद्धः सन्हतः शरशतैः शितैः ।।

kiṃnu tairna kṛtaṃpāpaṃ yairbavāṃstapasi stitaḥ| ayudhyamāno vṛddhaḥ sanhataḥ śaraśataiḥ śitaiḥ ||

Verse 4

किंनु ते तत्र वक्ष्यन्ति सचिवेषु सुहृत्सु च। अयुध्यमानं धर्मज्ञमेकं हत्वाऽनपत्रपाः ।।

kiṃnu te tatra vakṣyanti saciveṣu suhṛtsu ca| ayudhyamānaṃ dharmajñamekaṃ hatvā'napatrapāḥ ||

Verse 5

अकृतव्रण उवाच। लालप्यैवं सकुस्न्णं बहु नानाविधं नृप। प्रेतकार्याणि सर्वाणि पितुश्चक्रे महातपाः ।।

akṛtavraṇa uvāca| lālapyaivaṃ sakusnṇaṃ bahu nānāvidhaṃ nṛpa| pretakāryāṇi sarvāṇi pituścakre mahātapāḥ ||

Verse 6

ददाह पितरं चाग्नौ रामः परपुरंजयः। प्रतिजज्ञे वधं चापि सर्वक्षत्रस्य भारत ।।

dadāha pitaraṃ cāgnau rāmaḥ parapuraṃjayaḥ| pratijajñe vadhaṃ cāpi sarvakṣatrasya bhārata ||

Verse 7

संक्रुद्धोऽतिबलः सङ्ख्ये शस्त्रमादाय वीर्यवान्। जघ्निवान्कार्तवीर्यस्य सुतानेकोऽन्तकोपमः ।।

saṃkruddho'tibalaḥ saṅkhye śastramādāya vīryavān| jaghnivānkārtavīryasya sutāneko'ntakopamaḥ ||

Verse 8

तेषां चानुगता ये च क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ। तांश्च सर्वानवामृद्गाद्रामः प्रहरतांवरः ।।

teṣāṃ cānugatā ye ca kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha| tāṃśca sarvānavāmṛdgādrāmaḥ praharatāṃvaraḥ ||

Verse 9

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षित्रियां प्रभुः। समन्तपञ्चके पञ्च चकार रुधिरह्रदान् ।।

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣitriyāṃ prabhuḥ| samantapañcake pañca cakāra rudhirahradān ||

Verse 10

स तेषु तर्पयामास पितॄन्भृगुकुलोद्वहः। साक्षाद्ददर्श चर्चीकं स च रामं न्यवारयत् ।।

sa teṣu tarpayāmāsa pitṝnbhṛgukulodvahaḥ| sākṣāddadarśa carcīkaṃ sa ca rāmaṃ nyavārayat ||

Verse 11

ततो यज्ञेन महता जामदग्न्यः प्रतापवान्। तर्पयामास देवेन्द्रमृत्विग्भ्यः प्रददौ महीम् ।।

tato yajñena mahatā jāmadagnyaḥ pratāpavān| tarpayāmāsa devendramṛtvigbhyaḥ pradadau mahīm ||

Verse 12

वेदीं चाप्यददद्धैमीं कश्यपाय महात्मने। दशव्यामायतां कृत्वा नवोत्सेधां विशांपते ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि अष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ।। 118 ।।

vedīṃ cāpyadadaddhaimīṃ kaśyapāya mahātmane| daśavyāmāyatāṃ kṛtvā navotsedhāṃ viśāṃpate || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi aṣṭādaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 118 ||

Verse 13

तां कश्यपस्यानुमते ब्राह्मणाः खण्डशस्तदा। व्यभजंस्ते तदा राजन्प्रख्याताः खाण्डवायनाः ।।

tāṃ kaśyapasyānumate brāhmaṇāḥ khaṇḍaśastadā| vyabhajaṃste tadā rājanprakhyātāḥ khāṇḍavāyanāḥ ||

Verse 14

स प्रदाय महीं तस्मै कश्यपाय महात्मने। तपः सुमहदास्थाय महाबलपराक्रमः। अस्मिन्महेन्द्रे शैलेन्द्रे वसत्यमितविक्रमः ।।

sa pradāya mahīṃ tasmai kaśyapāya mahātmane| tapaḥ sumahadāsthāya mahābalaparākramaḥ| asminmahendre śailendre vasatyamitavikramaḥ ||

Verse 15

एवं वैरमभूत्तस्य क्षत्रियैर्लोकवासिभिः। पृथिवी चापि विजिता रामेणामिततेजसा ।।

evaṃ vairamabhūttasya kṣatriyairlokavāsibhiḥ| pṛthivī cāpi vijitā rāmeṇāmitatejasā ||

Verse 16

वैशंपायन उवाच। ततश्चतुर्दशीं रामः समयेन महामनाः। दर्शयामास तान्विप्रान्धर्मराजं ज सानुजम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tataścaturdaśīṃ rāmaḥ samayena mahāmanāḥ| darśayāmāsa tānviprāndharmarājaṃ ja sānujam ||

Verse 17

स तमानर्च राजेन्द्र भ्रातृभिः सहितः प्रभुः। द्विजानां च परां पूजां चक्रे नृपतिसत्तमः ।। दशव्यामायतां व्यामो हस्तचतुष्टयम्। चत्वारिंशद्धस्तायामविस्ताराम्। नवोत्सेधां षट्रत्रिंशद्धस्तोच्छ्रायां चेत्यर्थः

sa tamānarca rājendra bhrātṛbhiḥ sahitaḥ prabhuḥ| dvijānāṃ ca parāṃ pūjāṃ cakre nṛpatisattamaḥ || daśavyāmāyatāṃ vyāmo hastacatuṣṭayam| catvāriṃśaddhastāyāmavistārām| navotsedhāṃ ṣaṭratriṃśaddhastocchrāyāṃ cetyarthaḥ

Verse 18

अर्जित्वा जामदग्न्यं स पूजितस्तेन चोदितः। महेन्द्र उष्य तां रात्रिं प्रययौ दक्षिणामुखः ।। आनर्च अर्चितवान् ।।

arjitvā jāmadagnyaṃ sa pūjitastena coditaḥ| mahendra uṣya tāṃ rātriṃ prayayau dakṣiṇāmukhaḥ || ānarca arcitavān ||