Adhyaya 113

Verse 1

ऋश्यशृङ्गेण विभाण्डकंप्रति भ्रमाद्वेश्याकुमार्यां मुनिकुमारत्वव्यपदेशेन तदागमनोक्तिपूर्वकं तदङ्गचेष्टाविलासैस्तस्यामेव स्वचित्तासक्त्युक्तिः ।। 1 ।। ऋश्यशृङ्ग उवाच। इहागतो जटिलो ब्रह्मचारी न वै ह्रस्वो नातिदीर्घो मनस्वी। सुवर्णवर्णः कमलायताक्षः सुतः सुराणामवि शोभमानः ।।

ṛśyaśṛṅgeṇa vibhāṇḍakaṃprati bhramādveśyākumāryāṃ munikumāratvavyapadeśena tadāgamanoktipūrvakaṃ tadaṅgaceṣṭāvilāsaistasyāmeva svacittāsaktyuktiḥ || 1 || ṛśyaśṛṅga uvāca| ihāgato jaṭilo brahmacārī na vai hrasvo nātidīrgho manasvī| suvarṇavarṇaḥ kamalāyatākṣaḥ sutaḥ surāṇāmavi śobhamānaḥ ||

Verse 2

समृद्धरूपः सवितेव दीप्तः सुश्लक्ष्णवाक्कृष्णतारश्चकोरात्। नीलाः प्रसन्नाश्च जटाः सुगन्धा हिरण्यरज्जुग्रथिताः सुदीर्घाः ।।

samṛddharūpaḥ saviteva dīptaḥ suślakṣṇavākkṛṣṇatāraścakorāt| nīlāḥ prasannāśca jaṭāḥ sugandhā hiraṇyarajjugrathitāḥ sudīrghāḥ ||

Verse 3

आधारभूतः पुनरस्य कण्ठे विभ्राजते विद्युदिवान्तरिक्षे। द्वौ चास् पिण्डावधरेण कण्ठा- दजातरोमौ सुमनोहरौ च ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः ।। 113 ।।

ādhārabhūtaḥ punarasya kaṇṭhe vibhrājate vidyudivāntarikṣe| dvau cās piṇḍāvadhareṇa kaṇṭhā- dajātaromau sumanoharau ca || || iti śrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi tīrthayātrāparvaṇi trayodaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 113 ||

Verse 4

विलग्नमध्यश्च स नाभिदेशे कटिश्च तस्यातिकृतप्रमाणा। तथाऽस् चीरान्तरतः प्रभाति हिरण्मयी मेखला मे यथेयम् ।।

vilagnamadhyaśca sa nābhideśe kaṭiśca tasyātikṛtapramāṇā| tathā's cīrāntarataḥ prabhāti hiraṇmayī mekhalā me yatheyam ||

Verse 5

अन्यच्च तस्याद्भुतदर्शनीयं विकूजितं पादयोः संप्रभाति। पाण्योश्च तद्वत्स्वनवन्निबद्धौ कलापकावक्षमाला यथेयम् ।। आधाररूपा पुनरिति झ. ध. पाठः ।।

anyacca tasyādbhutadarśanīyaṃ vikūjitaṃ pādayoḥ saṃprabhāti| pāṇyośca tadvatsvanavannibaddhau kalāpakāvakṣamālā yatheyam || ādhārarūpā punariti jha. dha. pāṭhaḥ ||

Verse 6

विचेष्टमानस्य च तस्य तानि कूजन्ति हंसाः सरसीव मत्ताः। चीराणि तस्याद्भुतदर्शनानि नेमानि तद्वन्मम रूपवन्ति ।।

viceṣṭamānasya ca tasya tāni kūjanti haṃsāḥ sarasīva mattāḥ| cīrāṇi tasyādbhutadarśanāni nemāni tadvanmama rūpavanti ||

Verse 7

वक्रं च तस्याद्भुतदर्सनीयं प्रव्याहृतं ह्लादयतीव चेतः। पिंस्कोकिलस्येव च तस्य वाणि तां शृण्वतो मे व्यथितोऽन्तरात्मा ।।

vakraṃ ca tasyādbhutadarsanīyaṃ pravyāhṛtaṃ hlādayatīva cetaḥ| piṃskokilasyeva ca tasya vāṇi tāṃ śṛṇvato me vyathito'ntarātmā ||

Verse 8

यथा वनं माधवमासिमध्ये समीरीतं श्वसनेनेव भाति। तथा स भात्युत्तमपुण्यगन्धी निषेव्यमाणः पवनेन तात ।।

yathā vanaṃ mādhavamāsimadhye samīrītaṃ śvasaneneva bhāti| tathā sa bhātyuttamapuṇyagandhī niṣevyamāṇaḥ pavanena tāta ||

Verse 9

सुसंवताश्चापि जटा विभक्ता द्वैधीकृता भातिललाटदेशे। कर्णौ च चित्रैरिव चक्रवाकैः समावृतौ तस्य सुरूपवद्भिः ।।

susaṃvatāścāpi jaṭā vibhaktā dvaidhīkṛtā bhātilalāṭadeśe| karṇau ca citrairiva cakravākaiḥ samāvṛtau tasya surūpavadbhiḥ ||

Verse 10

तथा फलं वृत्तमथो विचित्रं समाहतं पाणिना दक्षिणेन। तद्भूमिमासाद्य पुनःपुनश्च समुत्पतत्यद्भुतरूपमुच्चैः ।। कलापकौ भूषणविशेषौ। स्वार्थे कः। कङ्गणावित्यर्थः। विकुञ्चितं पादयोः संप्रभाति इति ध. पाठः ।।

tathā phalaṃ vṛttamatho vicitraṃ samāhataṃ pāṇinā dakṣiṇena| tadbhūmimāsādya punaḥpunaśca samutpatatyadbhutarūpamuccaiḥ || kalāpakau bhūṣaṇaviśeṣau| svārthe kaḥ| kaṅgaṇāvityarthaḥ| vikuñcitaṃ pādayoḥ saṃprabhāti iti dha. pāṭhaḥ ||

Verse 11

तच्चाभिहत्वा परिवर्ततेऽसौ वातेरितो वृक्ष इवावघूर्णम्। तं प्रेक्षतः पुत्रमिवामराणां प्रीतिः परा तात रतिश्च जाता ।। तथा फलं फलसदृशं कन्दुकम् ।।

taccābhihatvā parivartate'sau vāterito vṛkṣa ivāvaghūrṇam| taṃ prekṣataḥ putramivāmarāṇāṃ prītiḥ parā tāta ratiśca jātā || tathā phalaṃ phalasadṛśaṃ kandukam ||

Verse 12

स मे समाश्लिष्य पुनः शरीरं जटासु गृह्याभ्यवनाम्य वक्रम्। वक्रेण वक्रं प्रणिधाय शब्दं चकार तन्मेऽजनयत्प्रहर्षम् ।।

sa me samāśliṣya punaḥ śarīraṃ jaṭāsu gṛhyābhyavanāmya vakram| vakreṇa vakraṃ praṇidhāya śabdaṃ cakāra tanme'janayatpraharṣam ||

Verse 13

न चापि पाद्यं बहुमन्यतेऽसौ फलानि चेमानि मया हृतानि। एवंव्रतोस्मीति च मामवोच- त्फलानि चान्यानि नवान्यदान्मे ।।

na cāpi pādyaṃ bahumanyate'sau phalāni cemāni mayā hṛtāni| evaṃvratosmīti ca māmavoca- tphalāni cānyāni navānyadānme ||

Verse 14

मयोपयुक्तानि फलानि यानि नेमानि तुल्यानि रसेन तेषाम्। न चापि तेषां त्वगियं यथैषां साराणि नैषामिव सन्ति तेषाम् ।।

mayopayuktāni phalāni yāni nemāni tulyāni rasena teṣām| na cāpi teṣāṃ tvagiyaṃ yathaiṣāṃ sārāṇi naiṣāmiva santi teṣām ||

Verse 15

तोयानि चैवातिरसानि मह्यं प्रादात्म वै पातुमुदाररूपः। पीत्वैव यान्यभ्यधिकः प्रहर्षो ममाभवद्भूश्चलितेव चासीत् ।।

toyāni caivātirasāni mahyaṃ prādātma vai pātumudārarūpaḥ| pītvaiva yānyabhyadhikaḥ praharṣo mamābhavadbhūścaliteva cāsīt ||

Verse 16

इमानि चित्राणि च गन्धवन्ति माल्यानि तस्योद्ग्रथितानि पट्टैः। यानि प्रकीर्येह गतः स्वमेव स आश्रमं तपसा द्योतमानः ।।

imāni citrāṇi ca gandhavanti mālyāni tasyodgrathitāni paṭṭaiḥ| yāni prakīryeha gataḥ svameva sa āśramaṃ tapasā dyotamānaḥ ||

Verse 17

गतेन तेनास्मिकृतो विचेता गात्रं च मे संपरिदह्यतीव। इच्छामि तस्यान्तिकमाशु गन्तुं तं चेह नित्यं परिवर्तमानम् ।।

gatena tenāsmikṛto vicetā gātraṃ ca me saṃparidahyatīva| icchāmi tasyāntikamāśu gantuṃ taṃ ceha nityaṃ parivartamānam ||

Verse 18

गच्छामि तस्यान्तिकमेव तात का नाम सा ब्रह्मचर्या च तस्य। इच्छाम्यहं चरितुं तेन सार्धं यथा तपः स चरत्यार्यधर्मा ।।

gacchāmi tasyāntikameva tāta kā nāma sā brahmacaryā ca tasya| icchāmyahaṃ carituṃ tena sārdhaṃ yathā tapaḥ sa caratyāryadharmā ||

Verse 19

चर्तुं तथेच्छा हृदये ममास्ति दुनोति चित्तं यदि तं न पश्ये ।।

cartuṃ tathecchā hṛdaye mamāsti dunoti cittaṃ yadi taṃ na paśye ||