Adhyaya 109

Verse 1

लोमश उवाच । भगीरथवचः शुत्वा प्रियार्य च द्विचौकसाम् । एवमस्त्विति राजानं भगवान्प्रत्यभापत ॥

lomaśa uvāca | bhagīrathavacaḥ śutvā priyārya ca dvicaukasām | evamastviti rājānaṃ bhagavānpratyabhāpata ||

Verse 2

धारयिष्ये महाभाग गगनात्मच्युतां शिवाम् दिव्यां देवनदीं पुण्यां त्वत्कृते नृपसत्तम् ।

dhārayiṣye mahābhāga gaganātmacyutāṃ śivām divyāṃ devanadīṃ puṇyāṃ tvatkṛte nṛpasattam |

Verse 3

एवमुक्त्वा महाबाहो हिमवन्तुमुपागमत् । संवृतः पार्षदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोधतैः ।

evamuktvā mahābāho himavantumupāgamat | saṃvṛtaḥ pārṣadairghorairnānāpraharaṇodhataiḥ |

Verse 4

तत्र स्थित्वा नरश्रेष्ठं भगीरथमुवाच ह । प्रयाचस्व महाबाहो शैलराजसुतां नदीम् ॥

tatra sthitvā naraśreṣṭhaṃ bhagīrathamuvāca ha | prayācasva mahābāho śailarājasutāṃ nadīm ||

Verse 5

पितृणां पावनार्थ ते तामहं मनुजाधिप । पतमानां सरिच्छ्रेष्ठां धारयिष्ये त्रिविष्टपात् ।।

pitṛṇāṃ pāvanārtha te tāmahaṃ manujādhipa | patamānāṃ saricchreṣṭhāṃ dhārayiṣye triviṣṭapāt ||

Verse 6

एतच्छ्रुत्वा बचो राजा शर्वेण समुदाहृतम् । प्रयतः प्रणतो भूत्वा गङ्गं हि समचिन्तयत् ॥

etacchrutvā baco rājā śarveṇa samudāhṛtam | prayataḥ praṇato bhūtvā gaṅgaṃ hi samacintayat ||

Verse 7

ततः पुण्यजला रम्या राज्ञा समनुचिन्तिता । ईशानं च स्थितं दृष्ट्वा गगनात्सहसा च्युता ॥

tataḥ puṇyajalā ramyā rājñā samanucintitā | īśānaṃ ca sthitaṃ dṛṣṭvā gaganātsahasā cyutā ||

Verse 8

तां प्रच्युतामथो दृष्ट्वा देवाः सार्घ् महर्षिभिः । गन्धर्वोरगयक्षाश्व समाजग्मुर्दिदृक्षवः ॥

tāṃ pracyutāmatho dṛṣṭvā devāḥ sārgh maharṣibhiḥ | gandharvoragayakṣāśva samājagmurdidṛkṣavaḥ ||

Verse 9

ततः पपात गगनाद्ग्ङ्गा हिमवतः सुता । समुद्वान्तमहावर्ता मीनग्राहसमाकुला ॥

tataḥ papāta gaganādgṅgā himavataḥ sutā | samudvāntamahāvartā mīnagrāhasamākulā ||

Verse 10

तां दधार हरो राजन्गङ्गां गगनमेखलाम् । ललाटदेशे पतितां मालां मुक्तामयीमिव ।

tāṃ dadhāra haro rājangaṅgāṃ gaganamekhalām | lalāṭadeśe patitāṃ mālāṃ muktāmayīmiva |

Verse 11

सा बभूव विसर्पन्ती त्रिधा राजन्समुद्रगा । फेनपुञ्जाकुलजला हंसानामिव पङ्कयः ॥

sā babhūva visarpantī tridhā rājansamudragā | phenapuñjākulajalā haṃsānāmiva paṅkayaḥ ||

Verse 12

क्कचिदाभोगकुटिला प्रस्खलन्ती क्कचित्क्कचित् । सा फेनपटसंवीता मत्तेव प्रमदाऽव्रजत् ।।

kkacidābhogakuṭilā praskhalantī kkacitkkacit | sā phenapaṭasaṃvītā matteva pramadā'vrajat ||

Verse 13

क्कचित्सा तोयनिनदैर्नदन्ती नादमुत्तमम् । ‘क्कचिदाकाशमावर्तैः संक्षिपन्तीव सर्वशः ॥

kkacitsā toyaninadairnadantī nādamuttamam | ‘kkacidākāśamāvartaiḥ saṃkṣipantīva sarvaśaḥ ||

Verse 14

एवंप्रकारान्सुबहून्कुर्वती गगनाच्युता । पृथिवीतलमासाद्य भगीरथमथाब्रवीत् ॥

evaṃprakārānsubahūnkurvatī gaganācyutā | pṛthivītalamāsādya bhagīrathamathābravīt ||

Verse 15

दर्शयस्व महाराज मार्ग केन व्रजाम्यहम् । त्वदर्थमवतीर्णास्मि पृथिवीं पृथिवीपते ॥

darśayasva mahārāja mārga kena vrajāmyaham | tvadarthamavatīrṇāsmi pṛthivīṃ pṛthivīpate ||

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा वचो राजा प्रातिष्टत भगीरथः । तत्र तानि शरीराणि सागराणां महात्मनाम् । प्लावनार्थं नरश्रेष्ठ पुण्येन सलिलेन च ॥

etacchrutvā vaco rājā prātiṣṭata bhagīrathaḥ | tatra tāni śarīrāṇi sāgarāṇāṃ mahātmanām | plāvanārthaṃ naraśreṣṭha puṇyena salilena ca ||

Verse 17

गंङ्गाया धारणं कृत्वा हरो लोकनमस्कृतः । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं जगाम त्रिदशैः सह ॥

gaṃṅgāyā dhāraṇaṃ kṛtvā haro lokanamaskṛtaḥ | kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ jagāma tridaśaiḥ saha ||

Verse 18

समासाद्य समुद्रं च गङ्गया सहितो नृपः । पूरयामास वेगेन समुद्रं वरुणालयम् ॥

samāsādya samudraṃ ca gaṅgayā sahito nṛpaḥ | pūrayāmāsa vegena samudraṃ varuṇālayam ||

Verse 19

दुहितृत्वे च नृपतिर्गङ्गां समनुकल्पयत् । पितृणां चोदकं तत्र ददौ पूर्णमनोरथः ॥

duhitṛtve ca nṛpatirgaṅgāṃ samanukalpayat | pitṛṇāṃ codakaṃ tatra dadau pūrṇamanorathaḥ ||

Verse 20

एतत्ते सर्वमाख्यातं गङ्ग त्रिपथगा यथा । पूरणार्थ समुद्रस्य पृथिवीमवतारिता ॥

etatte sarvamākhyātaṃ gaṅga tripathagā yathā | pūraṇārtha samudrasya pṛthivīmavatāritā ||

Verse 21

कालेयाश्च महाराज त्रिदशैर्विनिपातिताः । समुद्रश्च यथा पीतः कारणार्थ महात्मना ॥

kāleyāśca mahārāja tridaśairvinipātitāḥ | samudraśca yathā pītaḥ kāraṇārtha mahātmanā ||

Verse 22

वातापिश्च यथा नीतः क्षयं स ब्रह्महा प्रभो । अगस्त्येन महाराज यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

vātāpiśca yathā nītaḥ kṣayaṃ sa brahmahā prabho | agastyena mahārāja yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||