Adhyaya 107

Verse 1

कपिलेन हयचोरत्वभ्रमेण स्वजिघांसूनां सर्वसागराणां नयनानलेन भस्मीकरणम् ।। 1 ।। सगरनिदेशान्निर्गतेनांशुमता कपिलप्रसादनन हयानयनपूर्वकं पितामहयज्ञसमापनम् ।। 2 ।। सगरइवांशुमत्यपि स्वर्गते तत्सुतेन - दिलीपेन गङ्गावतरणआय यतमाननापि तदपारयतैव त्रिदिवगमनम् ।। 3 ।। लोमश उवाच। *तेतं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः। अनादृत् महात्मानं कपिलं कालचोदिताः ।।

kapilena hayacoratvabhrameṇa svajighāṃsūnāṃ sarvasāgarāṇāṃ nayanānalena bhasmīkaraṇam || 1 || sagaranideśānnirgatenāṃśumatā kapilaprasādanana hayānayanapūrvakaṃ pitāmahayajñasamāpanam || 2 || sagaraivāṃśumatyapi svargate tatsutena - dilīpena gaṅgāvataraṇaāya yatamānanāpi tadapārayataiva tridivagamanam || 3 || lomaśa uvāca| *tetaṃ dṛṣṭvā hayaṃ rājansaṃprahṛṣṭatanūruhāḥ| anādṛt mahātmānaṃ kapilaṃ kālacoditāḥ ||

Verse 2

संफुद्धाः संप्रधावन्त वाजिग्रहणकाङ्क्षिणः। ततः क्रुद्धो महाराज कपिलो मुनिसत्तमः ।।

saṃphuddhāḥ saṃpradhāvanta vājigrahaṇakāṅkṣiṇaḥ| tataḥ kruddho mahārāja kapilo munisattamaḥ ||

Verse 3

वासुदेवेति यं प्राहुः कपिलं मुनिपुङ्गवम्। स चक्षुर्विकतं कृत्वा तेजस्तेषु समुत्सृजन् ।।

vāsudeveti yaṃ prāhuḥ kapilaṃ munipuṅgavam| sa cakṣurvikataṃ kṛtvā tejasteṣu samutsṛjan ||

Verse 4

ददाह सुमहातेजा मन्दबुद्धीन्स सागरान्। षष्टिं रतानि सहस्राणि युगपन्मुनिसत्तमः ।।

dadāha sumahātejā mandabuddhīnsa sāgarān| ṣaṣṭiṃ ratāni sahasrāṇi yugapanmunisattamaḥ ||

Verse 5

तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः। सगरान्तिकमागत्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ।।

tāndṛṣṭvā bhasmasādbhūtānnāradaḥ sumahātapāḥ| sagarāntikamāgatya tacca tasmai nyavedayat ||

Verse 6

स तच्छ्रुत्वा वचो घोरं राजा मुनिमुखोद्गतम्। महूर्तं विमना भूत्वा स्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ।।

sa tacchrutvā vaco ghoraṃ rājā munimukhodgatam| mahūrtaṃ vimanā bhūtvā sthāṇorvākyamacintayat ||

Verse 7

स पुत्रनिधनोत्थेन दुःखेन समभिप्लुतः। आत्मानमात्मनाऽऽश्वास्य हयमेवान्वचिन्तयत् ।।

sa putranidhanotthena duḥkhena samabhiplutaḥ| ātmānamātmanā''śvāsya hayamevānvacintayat ||

Verse 8

अशुमन्तं समाहूय असमञ्जसुतं तदा। पौत्रं भरतशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् ।।

aśumantaṃ samāhūya asamañjasutaṃ tadā| pautraṃ bharataśārdūla idaṃ vacanamabravīt ||

Verse 9

षष्टिस्तात सहस्राणि पुत्राणाममितौजसाम्। कापिलं तेज आसाद्य मत्कृतेनिधनं गताः ।।

ṣaṣṭistāta sahasrāṇi putrāṇāmamitaujasām| kāpilaṃ teja āsādya matkṛtenidhanaṃ gatāḥ ||

Verse 10

तव चापि पिता तात परित्यक्तो मयाऽनघ। धर्मं संरक्षमाणेन पौराणां हितमिच्छता ।।

tava cāpi pitā tāta parityakto mayā'nagha| dharmaṃ saṃrakṣamāṇena paurāṇāṃ hitamicchatā ||

Verse 11

युधिष्ठिर उवाच। किमर्थं राजशार्दूलः सगरः पुत्रमात्मजम्। त्यक्तवान्दुस्त्यजं वीरं तन्मे ब्रूहि तपोधन ।।

yudhiṣṭhira uvāca| kimarthaṃ rājaśārdūlaḥ sagaraḥ putramātmajam| tyaktavāndustyajaṃ vīraṃ tanme brūhi tapodhana ||

Verse 12

लोमश उवाच। असमञ्ज इति ख्यातः सगरस्य सुतो ह्यभूत्। यं शैव्या जनयामास पौराणां स हि दारकान् ।।

lomaśa uvāca| asamañja iti khyātaḥ sagarasya suto hyabhūt| yaṃ śaivyā janayāmāsa paurāṇāṃ sa hi dārakān ||

Verse 13

क्रीडतः सहसाऽऽसाद्य तत्रतत्र महीपते। चूडासु क्रोशतो गृह्यनद्यां चिक्षेप दुर्बलान् ।।

krīḍataḥ sahasā''sādya tatratatra mahīpate| cūḍāsu krośato gṛhyanadyāṃ cikṣepa durbalān ||

Verse 14

ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरिप्लुताः। सगरं चाभ्यभाषन्त सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ।।

tataḥ paurāḥ samājagmurbhayaśokapariplutāḥ| sagaraṃ cābhyabhāṣanta sarve prāñjalayaḥ sthitāḥ ||

Verse 15

त्वं नस्त्राता महाराज परचक्रादिभिर्भयात्। असमञ्जभयाद्धोरात्ततो नस्त्रातुनर्हसि ।।

tvaṃ nastrātā mahārāja paracakrādibhirbhayāt| asamañjabhayāddhorāttato nastrātunarhasi ||

Verse 16

पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः। मुहूर्तं विमना भूत्वासचिवानिदमब्रवीत् ।।

paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā ghoraṃ nṛpatisattamaḥ| muhūrtaṃ vimanā bhūtvāsacivānidamabravīt ||

Verse 17

असमञ्ज पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम्। यदि वो मत्प्रियं कार्यमेतच्छीध्रं विधीयताम् ।।

asamañja purādadya suto me vipravāsyatām| yadi vo matpriyaṃ kāryametacchīdhraṃ vidhīyatām ||

Verse 18

एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते नराधिप। यथोक्तं त्वरिताश्चक्रुर्यथाऽऽज्ञापितवान्नृपः ।।

evamuktā narendreṇa sacivāste narādhipa| yathoktaṃ tvaritāścakruryathā''jñāpitavānnṛpaḥ ||

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा पुत्रो महात्मना। पौराणां हितकामेन सगरेण विवासितः ।।

etatte sarvamākhyātaṃ yathā putro mahātmanā| paurāṇāṃ hitakāmena sagareṇa vivāsitaḥ ||

Verse 20

अंशुमांस्तु महेष्वासो यदुक्तः सगरेण हि। तत्ते सर्वंप्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोध मे ।।

aṃśumāṃstu maheṣvāso yaduktaḥ sagareṇa hi| tatte sarvaṃpravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodha me ||

Verse 21

सगर उवाच। पितुश् तेऽहंत्यागेन पुत्राणां निधनेन च। अलाभेन तथाऽश्वस् परितप्यामि पुत्रक ।।

sagara uvāca| pituś te'haṃtyāgena putrāṇāṃ nidhanena ca| alābhena tathā'śvas paritapyāmi putraka ||

Verse 22

तस्माद्दुःखाभिसंतप्तं यज्ञविघ्नाच्च मोहितम्। हयस्यानयनात्पौत्र नरकान्मां समुद्धर ।।

tasmādduḥkhābhisaṃtaptaṃ yajñavighnācca mohitam| hayasyānayanātpautra narakānmāṃ samuddhara ||

Verse 23

लोमश उवाच। अंशुमानेवमुक्तस्तु सगरण महात्मना। जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ।। ते तं दृष्ट्वा हयं राजन्संप्रहृष्टतनूरुहाः। अनादृत्य महात्मानं कपिलं कालचोदिताः। संक्रुद्धाः समधावन्त कपिलं हन्तुमुद्यताः ।। 3-107a-1a तान्दृष्ट्वा हन्तुमुद्युक्तान्कपिलो रोपमूर्च्छितः। सगरस्यात्मजान्सर्वान्ददाह क्षणतो नृप ।। 3-107a-2a तान्दृष्ट्वा भस्मसाद्भूतान्नारदः सुमहातपाः। सगरान्तिकमागन्य तच्च तस्मै न्यवेदयत् ।। 3-107a-3a एतच्छ्रुत्वा वचो राजा घोरं मुनिमुखोद्गतम्। मुहूर्तं विमना भूत्वास्थाणोर्वाक्यमचिन्तयत् ।। 3-107a-4a अशुमन्तं प्रेपयित्वा हयमानाय्य यत्नतः। यज्ञं समाप्य विधिवन्सगरो भृशदुःखितः। कृत्वांऽशुमति तद्राज्यं वनमेवान्वपद्यत ।। 3-107a-5a अशुमानकरोद्राज्यं प्रजा धर्मेण रञ्जयन्। दिलीपे राज्यमाधाय वनमेवान्वपद्यत ।। 3-107a-6a दिलीपोपि महाराज चिरं राज्यमकारयत् ।। 3-107a-7a तस् पुत्रो महीपाल भगीरथ इति श्रुतः। धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च प्रजानामनुरञ्जकः ।। 3-107a-8a पितरि स्वर्गते राजन्दिलीपे पुण्यशालिनि। भगीरथो महानासीद्राजा परमधार्मिकः ।। 3-107a-9a स चिरं तप आतिष्ठछन्महादेवप्रसादतः। ऊर्ध्ववाहुर्निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाश्रितावनिः ।। 3-107a-10a वायुभक्षो निराहारो भक्तियुक्तेन चेतसा। तत आविरभूद्देवः पिनाकी वृपभध्वजः ।। 3-107a-11a परंब्रह्म परं धाम परमात्मा सनातनः। आनादिमध्यनिधनः शङ्करः सर्वपूजितः ।। 3-107a-12a भगीरथोपि तं दृष्ट्वा भगवान्तमुमापतिम्। प्रणिपत्य महादेवमस्तौषीद्धिविधैः स्तवैः ।। 3-107a-13a स्तुत्वा च विविधै स्तोत्रैः कृताञ्जलिपुटो नृपः। अयाचत वरं देवं गङ्गाया धारणं प्रति ।। 3-107a-14a भगवंस्तपसा तुष्टोब्रह्मा मे स्वर्गवासिनीम्। गङ्गां संप्रेषयामीति ददौ वरमनुत्तमम् ।। 3-107a-15a तां वै धारयितुं शक्तं नान्यं पश्यामि शूलिनः। तं तोषय महाराजेत्पेवमुक्त्या दिवं गतः ।। 3-107a-17a भवत्प्रसादसिद्ध्यर्थं तपस्तप्तं मया विभो। भवता धृतया देव गङ्गया पूतया मम। पितामहाश्च लोकाश्च सर्वे सद्भतिमाप्नुयुः ।। 3-107a-18a एवंसंप्रार्थितो देवस्तथा चक्रे महेश्वरः ।। 3-107a-19a ब्रह्मणा समनुज्ञता गङ्गाऽपिक्रोधमूर्च्छिता। विशाम्यहं तु पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।। 3-107a-20a इत्याग्रहान्महाराज शिवे शिवशिरस्युत। पतित्वा तव वभ्राम वहन्वर्पान्विमोहिता। तृणेऽवश्यायकणिका यथा तद्वत्स्थिताक्वचित् ।। 3-107a-21a तामदृष्ट्वाऽथ भूपालस्तोपयामास शङ्करम्। पुनश्च व्यसृजद्देवो गङ्गां वै गूहितां नृप ।। 3-107a-22a प्रणिपत्य महादेवं पुरा राजा भगीरथः। पितॄनाप्लावयामास सागरं चाप्यपूरयत् ।। 3-107a-23a तेऽपि स्वर्गं गता राजन्सगरस्यात्मजाः क्षणात्। पितृभ्यश्चोदकं तत्रददौ पूर्णमनोरथः ।। 3-107a-24a एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि। एवं स सागरो राजन्पूरितोऽगस्त्यदूपितः ।। जगाम दुःखात्तं देशं यत्रवै दारिता मही ।। 3-107a-25a

lomaśa uvāca| aṃśumānevamuktastu sagaraṇa mahātmanā| jagāma duḥkhāttaṃ deśaṃ yatravai dāritā mahī || te taṃ dṛṣṭvā hayaṃ rājansaṃprahṛṣṭatanūruhāḥ| anādṛtya mahātmānaṃ kapilaṃ kālacoditāḥ| saṃkruddhāḥ samadhāvanta kapilaṃ hantumudyatāḥ || 3-107a-1a tāndṛṣṭvā hantumudyuktānkapilo ropamūrcchitaḥ| sagarasyātmajānsarvāndadāha kṣaṇato nṛpa || 3-107a-2a tāndṛṣṭvā bhasmasādbhūtānnāradaḥ sumahātapāḥ| sagarāntikamāganya tacca tasmai nyavedayat || 3-107a-3a etacchrutvā vaco rājā ghoraṃ munimukhodgatam| muhūrtaṃ vimanā bhūtvāsthāṇorvākyamacintayat || 3-107a-4a aśumantaṃ prepayitvā hayamānāyya yatnataḥ| yajñaṃ samāpya vidhivansagaro bhṛśaduḥkhitaḥ| kṛtvāṃ'śumati tadrājyaṃ vanamevānvapadyata || 3-107a-5a aśumānakarodrājyaṃ prajā dharmeṇa rañjayan| dilīpe rājyamādhāya vanamevānvapadyata || 3-107a-6a dilīpopi mahārāja ciraṃ rājyamakārayat || 3-107a-7a tas putro mahīpāla bhagīratha iti śrutaḥ| dharmajñaśca kṛtajñaśca prajānāmanurañjakaḥ || 3-107a-8a pitari svargate rājandilīpe puṇyaśālini| bhagīratho mahānāsīdrājā paramadhārmikaḥ || 3-107a-9a sa ciraṃ tapa ātiṣṭhachanmahādevaprasādataḥ| ūrdhvavāhurnirālambaḥ pādāṅguṣṭhāśritāvaniḥ || 3-107a-10a vāyubhakṣo nirāhāro bhaktiyuktena cetasā| tata āvirabhūddevaḥ pinākī vṛpabhadhvajaḥ || 3-107a-11a paraṃbrahma paraṃ dhāma paramātmā sanātanaḥ| ānādimadhyanidhanaḥ śaṅkaraḥ sarvapūjitaḥ || 3-107a-12a bhagīrathopi taṃ dṛṣṭvā bhagavāntamumāpatim| praṇipatya mahādevamastauṣīddhividhaiḥ stavaiḥ || 3-107a-13a stutvā ca vividhai stotraiḥ kṛtāñjalipuṭo nṛpaḥ| ayācata varaṃ devaṃ gaṅgāyā dhāraṇaṃ prati || 3-107a-14a bhagavaṃstapasā tuṣṭobrahmā me svargavāsinīm| gaṅgāṃ saṃpreṣayāmīti dadau varamanuttamam || 3-107a-15a tāṃ vai dhārayituṃ śaktaṃ nānyaṃ paśyāmi śūlinaḥ| taṃ toṣaya mahārājetpevamuktyā divaṃ gataḥ || 3-107a-17a bhavatprasādasiddhyarthaṃ tapastaptaṃ mayā vibho| bhavatā dhṛtayā deva gaṅgayā pūtayā mama| pitāmahāśca lokāśca sarve sadbhatimāpnuyuḥ || 3-107a-18a evaṃsaṃprārthito devastathā cakre maheśvaraḥ || 3-107a-19a brahmaṇā samanujñatā gaṅgā'pikrodhamūrcchitā| viśāmyahaṃ tu pātālaṃ srotasā gṛhya śaṅkaram || 3-107a-20a ityāgrahānmahārāja śive śivaśirasyuta| patitvā tava vabhrāma vahanvarpānvimohitā| tṛṇe'vaśyāyakaṇikā yathā tadvatsthitākvacit || 3-107a-21a tāmadṛṣṭvā'tha bhūpālastopayāmāsa śaṅkaram| punaśca vyasṛjaddevo gaṅgāṃ vai gūhitāṃ nṛpa || 3-107a-22a praṇipatya mahādevaṃ purā rājā bhagīrathaḥ| pitṝnāplāvayāmāsa sāgaraṃ cāpyapūrayat || 3-107a-23a te'pi svargaṃ gatā rājansagarasyātmajāḥ kṣaṇāt| pitṛbhyaścodakaṃ tatradadau pūrṇamanorathaḥ || 3-107a-24a etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi| evaṃ sa sāgaro rājanpūrito'gastyadūpitaḥ || jagāma duḥkhāttaṃ deśaṃ yatravai dāritā mahī || 3-107a-25a

Verse 24

स तु तेनैव मार्गेण समुद्रं प्रविवेश ह। अपश्यच्च महात्मानं कपिलं तुरगं च तम् ।।

sa tu tenaiva mārgeṇa samudraṃ praviveśa ha| apaśyacca mahātmānaṃ kapilaṃ turagaṃ ca tam ||

Verse 25

स दृष्ट्वा तेजसो राशिं पुराणमृपिसत्तमम्। प्रणम्य शिरसा भूमौ कार्यमस्मै न्यवेदयत् ।।

sa dṛṣṭvā tejaso rāśiṃ purāṇamṛpisattamam| praṇamya śirasā bhūmau kāryamasmai nyavedayat ||

Verse 26

ततः प्रीतो महाराज कपिलोंऽशुमतोऽभवत्। उवाच चैनं धर्मात्मा वरदोस्मीति भारत ।।

tataḥ prīto mahārāja kapiloṃ'śumato'bhavat| uvāca cainaṃ dharmātmā varadosmīti bhārata ||

Verse 27

स वव्रे तुरगं तत्र प्रथमं यज्ञकारणात्। द्वितीयमुदकं वव्रे पितॄणां पावनेच्छया ।।

sa vavre turagaṃ tatra prathamaṃ yajñakāraṇāt| dvitīyamudakaṃ vavre pitṝṇāṃ pāvanecchayā ||

Verse 28

तमुवाच महातेजाः कपिलो मुनिपुङ्गवः। ददानि तव भद्रं ते यद्यत्प्रार्थयसेऽनघ ।।

tamuvāca mahātejāḥ kapilo munipuṅgavaḥ| dadāni tava bhadraṃ te yadyatprārthayase'nagha ||

Verse 29

त्वयि क्षमा च धर्मश्च सत्यं चापि प्रतिष्ठितम्। त्वया कृतार्थः सगरः पुत्रवांश्च त्वया पिता ।।

tvayi kṣamā ca dharmaśca satyaṃ cāpi pratiṣṭhitam| tvayā kṛtārthaḥ sagaraḥ putravāṃśca tvayā pitā ||

Verse 30

तव चैव प्रभावेन स्वर्गं यास्यन्ति सागराः। शलभत्वं गता ये ते मम क्रोधहुताशने ।।

tava caiva prabhāvena svargaṃ yāsyanti sāgarāḥ| śalabhatvaṃ gatā ye te mama krodhahutāśane ||

Verse 31

पौत्रश्च ते त्रिपथगां त्रिदिवादानयिष्यति। पावनार्थं सागराणां तोषयित्वा महेश्वरम् ।।

pautraśca te tripathagāṃ tridivādānayiṣyati| pāvanārthaṃ sāgarāṇāṃ toṣayitvā maheśvaram ||

Verse 32

हयं नयस्व भद्रं ते याज्ञिं नरपुङ्गव। यज्ञः समाप्यतां तात सगरस्य महात्मनः ।।

hayaṃ nayasva bhadraṃ te yājñiṃ narapuṅgava| yajñaḥ samāpyatāṃ tāta sagarasya mahātmanaḥ ||

Verse 33

अंशुमानेवमुक्तस्तु कपिलेन महात्मना। आजगाम हयं गृह्य यज्ञवाटं महात्मनः ।।

aṃśumānevamuktastu kapilena mahātmanā| ājagāma hayaṃ gṛhya yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ ||

Verse 34

सोभिवाद्य ततः पादौ सगरस्य महात्मनः। मूर्ध्नि तनाप्युपाघ्रातस्तस्मै सर्वंनय्वेदयत् ।।

sobhivādya tataḥ pādau sagarasya mahātmanaḥ| mūrdhni tanāpyupāghrātastasmai sarvaṃnayvedayat ||

Verse 35

यथा दृष्टं श्रुतं चापि सागराणां क्षयं तथा। तं चास्मै हयमाचष्ट यज्ञवाटमुपागतम् ।।

yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ cāpi sāgarāṇāṃ kṣayaṃ tathā| taṃ cāsmai hayamācaṣṭa yajñavāṭamupāgatam ||

Verse 36

तच्छ्रुत्वा सगरो राजा पुत्रजं दुःखमत्यजत्। अंशुमन्तं च संपूज्यसमापयत तं क्रतुम् ।।

tacchrutvā sagaro rājā putrajaṃ duḥkhamatyajat| aṃśumantaṃ ca saṃpūjyasamāpayata taṃ kratum ||

Verse 37

समाप्तयज्ञः सगरो देवैः सर्वैः सभाजितः। पुत्रत्वे कल्पयामास समुद्रं वरुणालयम् ।।

samāptayajñaḥ sagaro devaiḥ sarvaiḥ sabhājitaḥ| putratve kalpayāmāsa samudraṃ varuṇālayam ||

Verse 38

प्रशास्य सुचिरं कालं राज्यं राजीवलोचनः। पौत्रे भारं समवेश्य जगाम त्रिदिवं तदा ।।

praśāsya suciraṃ kālaṃ rājyaṃ rājīvalocanaḥ| pautre bhāraṃ samaveśya jagāma tridivaṃ tadā ||

Verse 39

अंशुमानपि धर्मात्मा महीं सागरमेखलाम्। प्रशशास महाराज यथैवास् पितामहः ।।

aṃśumānapi dharmātmā mahīṃ sāgaramekhalām| praśaśāsa mahārāja yathaivās pitāmahaḥ ||

Verse 40

तस्य पुत्रः समभवद्दिलीपो नाम धर्मवित्। तस्मिन्राज्यं समाधाय अंशुमानपि संस्थितः ।।

tasya putraḥ samabhavaddilīpo nāma dharmavit| tasminrājyaṃ samādhāya aṃśumānapi saṃsthitaḥ ||

Verse 41

दिलीपस्तु ततः श्रुत्वा पितॄणां निधनं महत्। पर्यतप्यत दुःखेन तेषां गतिमचिन्तयत् ।।

dilīpastu tataḥ śrutvā pitṝṇāṃ nidhanaṃ mahat| paryatapyata duḥkhena teṣāṃ gatimacintayat ||

Verse 42

गङ्गावतरणए यत्नं सुमहच्चाकरोन्नृपः। न चावतारयामास चेष्टमानो यथाबलम् ।।

gaṅgāvataraṇae yatnaṃ sumahaccākaronnṛpaḥ| na cāvatārayāmāsa ceṣṭamāno yathābalam ||

Verse 43

तस् पुत्र समभवच्छ्रीमान्धर्मपराणः। भगीरथ इति ख्यातः सत्यवागनसूयकः ।।

tas putra samabhavacchrīmāndharmaparāṇaḥ| bhagīratha iti khyātaḥ satyavāganasūyakaḥ ||

Verse 44

अभिषिच्य तु तं राज्येदिलीपो वनमाश्रितः ।।

abhiṣicya tu taṃ rājyedilīpo vanamāśritaḥ ||

Verse 45

तपः सिद्धिसमायोगात्स राजा भरतर्षभ। वनाज्जगाम त्रिदिवं कालयोगेन भारत ।।

tapaḥ siddhisamāyogātsa rājā bharatarṣabha| vanājjagāma tridivaṃ kālayogena bhārata ||