Adhyaya 104

Verse 1

अगस्त्येन समुद्रसलिले निपीते देवैर्दैत्यहननम् ।। 1 ।। देवैः पुनरर्णवपूरणाय पीतोदकोत्सर्जनं प्रारिथितेनागस्त्येन तस् स्वेन जीर्णीकरणोक्तौ तदर्थं ब्रह्माणंप्रति प्रार्थनम् ।। 2 ।। लोमश उवाच। समुद्रं स समासाद्य वारुणिर्भगवानृषिः। उवाच सहितान्देवानृषींश्चैव समागतान् ।।

agastyena samudrasalile nipīte devairdaityahananam || 1 || devaiḥ punararṇavapūraṇāya pītodakotsarjanaṃ prārithitenāgastyena tas svena jīrṇīkaraṇoktau tadarthaṃ brahmāṇaṃprati prārthanam || 2 || lomaśa uvāca| samudraṃ sa samāsādya vāruṇirbhagavānṛṣiḥ| uvāca sahitāndevānṛṣīṃścaiva samāgatān ||

Verse 2

एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम्। भवद्भिर्यदनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम् ।।

eṣa lokahitārthaṃ vai pibāmi varuṇālayam| bhavadbhiryadanuṣṭheyaṃ tacchīghraṃ saṃvidhīyatām ||

Verse 3

एतावदुक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिरच्युतः। समुद्रमपिबत्क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ।।

etāvaduktvā vacanaṃ maitrāvaruṇiracyutaḥ| samudramapibatkruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ ||

Verse 4

पीयमानं समुद्रं तं दृष्ट्वा सेन्द्रास्तदाऽमराः। विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश्चाप्यपूजयन् ।।

pīyamānaṃ samudraṃ taṃ dṛṣṭvā sendrāstadā'marāḥ| vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ stutibhiścāpyapūjayan ||

Verse 5

त्वं नस्त्राता विधाता च लोकानां लोकभावन। त्वत्प्रसादात्समुच्छेदं न गच्छेत्सामरं जगत् ।।

tvaṃ nastrātā vidhātā ca lokānāṃ lokabhāvana| tvatprasādātsamucchedaṃ na gacchetsāmaraṃ jagat ||

Verse 6

स पूज्यमानस्त्रिदशैर्महात्मा गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः। दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणो महार्णवं निःसलिलं चकार ।।

sa pūjyamānastridaśairmahātmā gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ| divyaiśca puṣpairavakīryamāṇo mahārṇavaṃ niḥsalilaṃ cakāra ||

Verse 7

दृष्ट्वा कृतंनिःसलिलं महार्णवं सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः। ्रगृह्य दिव्यानिवरायुधानि तान्दानवाञ्जघ्रुरदीनसत्वाः ।। प

dṛṣṭvā kṛtaṃniḥsalilaṃ mahārṇavaṃ surāḥ samastāḥ paramaprahṛṣṭāḥ| ragṛhya divyānivarāyudhāni tāndānavāñjaghruradīnasatvāḥ || pa

Verse 8

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्महात्मभि- र्महाबलैर्वेगिभिरुन्नदद्भिः। न सेहिरेवेगवतां महात्मनां वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ।।

te vadhyamānāstridaśairmahātmabhi- rmahābalairvegibhirunnadadbhiḥ| na sehirevegavatāṃ mahātmanāṃ vegaṃ tadā dhārayituṃ divaukasām ||

Verse 9

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्दानवा भीमनिःस्वनाः। रचक्रु सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तमिव भारत ।।

te vadhyamānāstridaśairdānavā bhīmaniḥsvanāḥ| racakru sutumulaṃ yuddhaṃ muhūrtamiva bhārata ||

Verse 10

ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर्भावितात्मभिः। यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर्विनिषूदिताः ।।

te pūrvaṃ tapasā dagdhā munibhirbhāvitātmabhiḥ| yatamānāḥ paraṃ śaktyā tridaśairviniṣūditāḥ ||

Verse 11

तेहेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः। निहता बह्वशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ।।

tehemaniṣkābharaṇāḥ kuṇḍalāṅgadadhāriṇaḥ| nihatā bahvaśobhanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||

Verse 12

हतशेषास्ततः केचित्कालेया मनुजोत्तम। विदार्य वसुधां देवीं पातालतलमास्थिताः ।।

hataśeṣāstataḥ kecitkāleyā manujottama| vidārya vasudhāṃ devīṃ pātālatalamāsthitāḥ ||

Verse 13

निहतान्दानवान्दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुह्गवम्। तुष्टुवुर्विविधैर्वाक्यैरिदं वचनमब्रुवन् ।।

nihatāndānavāndṛṣṭvā tridaśā munipuhgavam| tuṣṭuvurvividhairvākyairidaṃ vacanamabruvan ||

Verse 14

त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकैः प्राप्तं महत्सुखम्। त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ।।

tvatprasādānmahābāho lokaiḥ prāptaṃ mahatsukham| tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ ||

Verse 15

पूरस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन। यत्त्वया सलिलं पीतं तदस्मिन्पुनरुत्सृज ।।

pūrasva mahābāho samudraṃ lokabhāvana| yattvayā salilaṃ pītaṃ tadasminpunarutsṛja ||

Verse 16

एवमुक्तः प्रत्युवाच भगवान्मुनिपुङ्गवः। तांस्तदा सहितान्देवानगस्त्यःसपुरन्दरान् ।।

evamuktaḥ pratyuvāca bhagavānmunipuṅgavaḥ| tāṃstadā sahitāndevānagastyaḥsapurandarān ||

Verse 17

जीर्णं तद्धि मया तोयमुपायोऽन्यः प्रचिन्त्यताम्। पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर्यत्नमास्थितैः ।।

jīrṇaṃ taddhi mayā toyamupāyo'nyaḥ pracintyatām| pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhiryatnamāsthitaiḥ ||

Verse 18

केतच्छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर्भावितात्मनः। विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहिताः सुराः ।।

ketacchrutvā tu vacanaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ| vismitāśca viṣaṇṇāśca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ ||

Verse 19

परस्परमनुज्ञाप्यप्रणम्य मुनिपुङ्गवम्। प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर्यथागतम् ।।

parasparamanujñāpyapraṇamya munipuṅgavam| prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmuryathāgatam ||

Verse 20

त्रिदशा विष्णुना सार्धमुपजग्मुः पितामहम्। पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ।।

tridaśā viṣṇunā sārdhamupajagmuḥ pitāmaham| pūraṇārthaṃ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ ||

Verse 21

ते धातारमुपागम्य त्रिदशाः सह विष्णुना। ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ।।

te dhātāramupāgamya tridaśāḥ saha viṣṇunā| ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam ||