Adhyaya 10

Verse 1

धृतराष्ट्रेण दुर्योधनानुशासनं प्रार्थितेन व्यासेन तत्रागमिष्यन्तं मैत्रेयप्रति तत्प्रार्थनाविधानपूर्वकं स्वावासंप्रति गमनम् ।। 1 ।। तत्रागतेन मैत्रेयेण ऊर्वास्फालनपूर्वकं स्ववचनमनादृतवतो दुर्योधनस्य भीमसेनगदया तवोरुभेदो भूयादिति शापदानम् ।। 2 ।। धृतराष्ट्र उवाच।। एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि नो मुने । अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः ।।१।। भवांस्तु मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम् । तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने ।।२।। यदि त्वहमनुग्राह्यः कौरवेषु दया यदि । अनुशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम ।।३।। व्यास उवाच।। अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः । अन्वीय पाण्डवान्भ्रातॄनिहैवास्मद्दिदृक्षया ।।४।। एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः । अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य ते ।।५।। ब्रूयाद्यदेष राजेन्द्र तत्कार्यमविशङ्कया । अक्रियायां हि कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा ।।६।। वैशम्पायन उवाच।। एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत । पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः ।।७।। दत्त्वार्घ्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिपुङ्गवम् । प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।।८।। सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले । कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।।९।। समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च पुरुषर्षभाः । कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति ।।१०।। मैत्रेय उवाच।। तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलम् । यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान्काम्यके वने ।।११।। तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम् । समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ।।१२।। तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम् । अनयं द्यूतरूपेण महापायमुपस्थितम् ।।१३।। ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया । सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो ।।१४।। नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति । यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिप ।।१५।। मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान् । किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे ।।१६।। दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन । तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे ।।१७।। वैशम्पायन उवाच।। ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम् । उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृषिः ।।१८।। दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर । वचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतो यद्धितं तव ।।१९।। मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः । पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ।।२०।। ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः । सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाः ।।२१।। सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनः । हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम् ।।२२।। हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसः ।।२२।। इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम् । आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिरिवाचलः ।।२३।। तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरः । जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ।।२४।। पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः । जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ।।२५।। सम्बन्धी वासुदेवश्च येषां श्यालश्च पार्षतः । कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः ।।२६।। तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ । कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः ।।२७।। एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशां पते । ऊरुं गजकराकारं करेणाभिजघान सः ।।२८।। दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनालिखन्महीम् । न किञ्चिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किञ्चिदवाङ्मुखः ।।२९।। तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुन्धराम् । दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत् ।।३०।। स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः । विधिना सम्प्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे ।।३१।। ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः । मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम् ।।३२।। यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि । तस्मादस्याभिमानस्य सद्यः फलमवाप्नुहि ।।३३।। त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत् । यत्र भीमो गदापातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली ।।३४।। इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः । प्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति ।।३५।। मैत्रेय उवाच।। शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यथा तथा । शापो न भविता तात विपरीते भविष्यति ।।३६।। वैशम्पायन उवाच।। स विलक्षस्तु राजेन्द्र दुर्योधनपिता तदा । मैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः ।।३७।। मैत्रेय उवाच।। नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतः । एष ते विदुरः सर्वमाख्यास्यति गते मयि ।।३८।। वैशम्पायन उवाच।। इत्येवमुक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम् । किर्मीरवधसंविग्नो बहिर्दुर्योधनोऽगमत् ।।३९।। 3.10.39 धृतराष्ट्र उवाच। एवमेतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि मां मुने। अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः ।।

dhṛtarāṣṭreṇa duryodhanānuśāsanaṃ prārthitena vyāsena tatrāgamiṣyantaṃ maitreyaprati tatprārthanāvidhānapūrvakaṃ svāvāsaṃprati gamanam || 1 || tatrāgatena maitreyeṇa ūrvāsphālanapūrvakaṃ svavacanamanādṛtavato duryodhanasya bhīmasenagadayā tavorubhedo bhūyāditi śāpadānam || 2 || dhṛtarāṣṭra uvāca|| evametanmahāprājña yathā vadasi no mune | ahaṃ caiva vijānāmi sarve ceme narādhipāḥ ||1|| bhavāṃstu manyate sādhu yatkurūṇāṃ sukhodayam | tadeva viduro'pyāha bhīṣmo droṇaśca māṃ mune ||2|| yadi tvahamanugrāhyaḥ kauraveṣu dayā yadi | anuśādhi durātmānaṃ putraṃ duryodhanaṃ mama ||3|| vyāsa uvāca|| ayamāyāti vai rājanmaitreyo bhagavānṛṣiḥ | anvīya pāṇḍavānbhrātṝnihaivāsmaddidṛkṣayā ||4|| eṣa duryodhanaṃ putraṃ tava rājanmahānṛṣiḥ | anuśāstā yathānyāyaṃ śamāyāsya kulasya te ||5|| brūyādyadeṣa rājendra tatkāryamaviśaṅkayā | akriyāyāṃ hi kāryasya putraṃ te śapsyate ruṣā ||6|| vaiśampāyana uvāca|| evamuktvā yayau vyāso maitreyaḥ pratyadṛśyata | pūjayā pratijagrāha saputrastaṃ narādhipaḥ ||7|| dattvārghyādyāḥ kriyāḥ sarvā viśrāntaṃ munipuṅgavam | praśrayeṇābravīdrājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ ||8|| sukhenāgamanaṃ kaccidbhagavankurujāṅgale | kaccitkuśalino vīrā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ ||9|| samaye sthātumicchanti kaccicca puruṣarṣabhāḥ | kaccitkurūṇāṃ saubhrātramavyucchinnaṃ bhaviṣyati ||10|| maitreya uvāca|| tīrthayātrāmanukrāmanprāpto'smi kurujāṅgalam | yadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭavānkāmyake vane ||11|| taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinam | samājagmurmahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabho ||12|| tatrāśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vibhramam | anayaṃ dyūtarūpeṇa mahāpāyamupasthitam ||13|| tato'haṃ tvāmanuprāptaḥ kauravāṇāmavekṣayā | sadā hyabhyadhikaḥ snehaḥ prītiśca tvayi me prabho ||14|| naitadaupayikaṃ rājaṃstvayi bhīṣme ca jīvati | yadanyonyena te putrā virudhyante narādhipa ||15|| meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājannigrahe pragrahe bhavān | kimarthamanayaṃ ghoramutpatantamupekṣase ||16|| dasyūnāmiva yadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandana | tena na bhrājase rājaṃstāpasānāṃ samāgame ||17|| vaiśampāyana uvāca|| tato vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanamamarṣaṇam | uvāca ślakṣṇayā vācā maitreyo bhagavānṛṣiḥ ||18|| duryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ vara | vacanaṃ me mahāprājña bruvato yaddhitaṃ tava ||19|| mā druhaḥ pāṇḍavānrājankuruṣva hitamātmanaḥ | pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabha ||20|| te hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ | sarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhāḥ ||21|| satyavrataparāḥ sarve sarve puruṣamāninaḥ | hantāro devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām ||22|| hiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīrasya ca rakṣasaḥ ||22|| itaḥ pracyavatāṃ rātrau yaḥ sa teṣāṃ mahātmanām | āvṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau giririvācalaḥ ||23|| taṃ bhīmaḥ samaraślāghī balena balināṃ varaḥ | jaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||24|| paśya digvijaye rājanyathā bhīmena pātitaḥ | jarāsandho maheṣvāso nāgāyutabalo yudhi ||25|| sambandhī vāsudevaśca yeṣāṃ śyālaśca pārṣataḥ | kastānyudhi samāsīta jarāmaraṇavānnaraḥ ||26|| tasya te śama evāstu pāṇḍavairbharatarṣabha | kuru me vacanaṃ rājanmā mṛtyuvaśamanvagāḥ ||27|| evaṃ tu bruvatastasya maitreyasya viśāṃ pate | ūruṃ gajakarākāraṃ kareṇābhijaghāna saḥ ||28|| duryodhanaḥ smitaṃ kṛtvā caraṇenālikhanmahīm | na kiñciduktvā durmedhāstasthau kiñcidavāṅmukhaḥ ||29|| tamaśuśrūṣamāṇaṃ tu vilikhantaṃ vasundharām | dṛṣṭvā duryodhanaṃ rājanmaitreyaṃ kopa āviśat ||30|| sa kopavaśamāpanno maitreyo munisattamaḥ | vidhinā samprayuktaśca śāpāyāsya mano dadhe ||31|| tataḥ sa vāryupaspṛśya kopasaṃraktalocanaḥ | maitreyo dhārtarāṣṭraṃ tamaśapadduṣṭacetasam ||32|| yasmāttvaṃ māmanādṛtya nemāṃ vācaṃ cikīrṣasi | tasmādasyābhimānasya sadyaḥ phalamavāpnuhi ||33|| tvadabhidrohasaṃyuktaṃ yuddhamutpatsyate mahat | yatra bhīmo gadāpātaistavoruṃ bhetsyate balī ||34|| ityevamukte vacane dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ | prasādayāmāsa muniṃ naitadevaṃ bhavediti ||35|| maitreya uvāca|| śamaṃ yāsyati cetputrastava rājanyathā tathā | śāpo na bhavitā tāta viparīte bhaviṣyati ||36|| vaiśampāyana uvāca|| sa vilakṣastu rājendra duryodhanapitā tadā | maitreyaṃ prāha kirmīraḥ kathaṃ bhīmena pātitaḥ ||37|| maitreya uvāca|| nāhaṃ vakṣyāmyasūyā te na te śuśrūṣate sutaḥ | eṣa te viduraḥ sarvamākhyāsyati gate mayi ||38|| vaiśampāyana uvāca|| ityevamuktvā maitreyaḥ prātiṣṭhata yathāgatam | kirmīravadhasaṃvigno bahirduryodhano'gamat ||39|| 3.10.39 dhṛtarāṣṭra uvāca| evametanmahāprājña yathā vadasi māṃ mune| ahaṃ caiva vijānāmi sarve ceme narādhipāḥ ||

Verse 2

भवांश्च मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम्। तदेव विदुरोऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने ।।

bhavāṃśca manyate sādhu yatkurūṇāṃ sukhodayam| tadeva viduro'pyāha bhīṣmo droṇaśca māṃ mune ||

Verse 3

यदित्वहमनुग्राह्यः कौरव्येषु दया यदि। अन्वशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम ।।

yaditvahamanugrāhyaḥ kauravyeṣu dayā yadi| anvaśādhi durātmānaṃ putraṃ duryodhanaṃ mama ||

Verse 4

व्यास उवाच. अयमायाति वै राजन्मैत्रेयो भगवानृषिः। अन्वीक्ष्य पाण्डवान्भ्रातृनिहैवाऽस्मद्दिदृक्षया ।।

vyāsa uvāca. ayamāyāti vai rājanmaitreyo bhagavānṛṣiḥ| anvīkṣya pāṇḍavānbhrātṛnihaivā'smaddidṛkṣayā ||

Verse 5

एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महानृषिः। अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य च ।। ।। इतिश्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि किर्मीरवधपर्वणि दशमोऽध्यायः ।। 10 ।।

eṣa duryodhanaṃ putraṃ tava rājanmahānṛṣiḥ| anuśāstā yathānyāyaṃ śamāyāsya kulasya ca || || itiśrīmanmahābhārate araṇyaparvaṇi kirmīravadhaparvaṇi daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||

Verse 6

ब्रूयाद्यदेष कौरव्य तत्कार्यमविशङ्कया। अक्रियायां तु कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा ।। अनुशास्ता अनुशासिष्यति ।।

brūyādyadeṣa kauravya tatkāryamaviśaṅkayā| akriyāyāṃ tu kāryasya putraṃ te śapsyate ruṣā || anuśāstā anuśāsiṣyati ||

Verse 7

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत। पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā yayau vyāso maitreyaḥ pratyadṛśyata| pūjayā pratijagrāha saputrastaṃ narādhipaḥ ||

Verse 8

कृत्वाऽर्ध्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिसत्तमम् प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ।।

kṛtvā'rdhyādyāḥ kriyāḥ sarvā viśrāntaṃ munisattamam praśrayeṇābravīdrājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ ||

Verse 9

सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले। कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः ।

sukhenāgamanaṃ kaccidbhagavankurujāṅgale| kaccitkuśalino vīrā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ |

Verse 10

समये स्थातुमिच्छन्ति कच्चिच्च भरतर्षभाः। कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रमव्युच्छिन्नं भविष्यति ।।

samaye sthātumicchanti kaccicca bharatarṣabhāḥ| kaccitkurūṇāṃ saubhrātramavyucchinnaṃ bhaviṣyati ||

Verse 11

मैत्रेय उवाच। तीर्थयात्रामनुक्रामन्प्राप्तोऽस्मि कुरुजाङ्गलान्। यदृच्छया धर्मराजं दृष्ट्ववान्काम्यके वने ।। अक्रियायां अकरणे। कार्यस्य अवश्यकर्तव्यस्य ।।

maitreya uvāca| tīrthayātrāmanukrāmanprāpto'smi kurujāṅgalān| yadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭvavānkāmyake vane || akriyāyāṃ akaraṇe| kāryasya avaśyakartavyasya ||

Verse 12

तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्। समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो ।।

taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinam| samājagmurmahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabho ||

Verse 13

तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विग्रहम्। अनयं द्यूतरूपेण महाभयमुपस्थितम् ।।

tatrāśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vigraham| anayaṃ dyūtarūpeṇa mahābhayamupasthitam ||

Verse 14

ततोऽहं त्वामनुप्राप्तः कौरवाणामवेक्षया ।। सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो ।।

tato'haṃ tvāmanuprāptaḥ kauravāṇāmavekṣayā || sadā hyabhyadhikaḥ snehaḥ prītiśca tvayi me prabho ||

Verse 15

नैतदौपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति। यदन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते कथंचन ।। यदृच्छया दैवात् ।।

naitadaupayikaṃ rājaṃstvayi bhīṣme ca jīvati| yadanyonyena te putrā virudhyante kathaṃcana || yadṛcchayā daivāt ||

Verse 16

मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान्। किमर्थमनयं घोरमुत्पतन्तमुपेक्षसे ।। औपयिकं योग्यम् ।।

meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājannigrahe pragrahe bhavān| kimarthamanayaṃ ghoramutpatantamupekṣase || aupayikaṃ yogyam ||

Verse 17

दस्यूनामिव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन। तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे ।।

dasyūnāmiva yadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandana| tena na bhrājase rājaṃstāpasānāṃ samāgame ||

Verse 18

वैशंपायन उवाच। ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनममर्षणम्। उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवानृपिः ।। मेढीभूतः खलदामस्तम्भीभूतः। प्रग्रहे अनुग्रहे ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tato vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanamamarṣaṇam| uvāca ślakṣṇayā vācā maitreyo bhagavānṛpiḥ || meḍhībhūtaḥ khaladāmastambhībhūtaḥ| pragrahe anugrahe ||

Verse 19

मैत्रेय उवाच। दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर। वचनं मे महाभाग ब्रुवतो यद्धितं तव ।।

maitreya uvāca| duryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ vara| vacanaṃ me mahābhāga bruvato yaddhitaṃ tava ||

Verse 20

मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितमात्मनः। पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ ।।

mā druhaḥ pāṇḍavānrājankuruṣva hitamātmanaḥ| pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabha ||

Verse 21

पाण्डवान्प्राप्य तान्रात्रौ किर्मीरो नाम राक्षसः। अवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिवाचलः ।।

pāṇḍavānprāpya tānrātrau kirmīro nāma rākṣasaḥ| avṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau girivācalaḥ ||

Verse 22

तं भीमः समरस्लाघी बलेन बलिनां वरः। जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा ।। व्यावृत् अभिमुखीभूयेत्यर्थः ।।

taṃ bhīmaḥ samaraslāghī balena balināṃ varaḥ| jaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā || vyāvṛt abhimukhībhūyetyarthaḥ ||

Verse 23

पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः। जरासन्धो महेष्वासो नागायुतबलो युधि ।।

paśya digvijaye rājanyathā bhīmena pātitaḥ| jarāsandho maheṣvāso nāgāyutabalo yudhi ||

Verse 24

संबन्धी वासुदेवश्च श्यालाः सर्वे च पार्षताः। ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः ।। पशुमारेण पशुमारणप्रकारेण ।।

saṃbandhī vāsudevaśca śyālāḥ sarve ca pārṣatāḥ| te hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ || paśumāreṇa paśumāraṇaprakāreṇa ||

Verse 25

सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढः। सत्यव्रतधराः सर्वेसर्वे पुरुषमानिनः ।। विक्रान्तयोधिनः विक्रान्ताश्च युद्धशीलाश्च ।।

sarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhaḥ| satyavratadharāḥ sarvesarve puruṣamāninaḥ || vikrāntayodhinaḥ vikrāntāśca yuddhaśīlāśca ||

Verse 26

हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्। हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस् च रक्षसः। कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः ।।

hantāro devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām| hiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīras ca rakṣasaḥ| kastānyudhi samāsīta jarāmaraṇavānnaraḥ ||

Verse 27

तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ। कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशमन्वगाः ।।

tasya te śama evāstu pāṇḍavairbharatarṣabha| kuru me vacanaṃ rājanmā mṛtyuvaśamanvagāḥ ||

Verse 28

वैशंपायन उवाच। एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशांपते। ऊरुं करिकराकारं करेणाभिजघान तः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ tu bruvatastasya maitreyasya viśāṃpate| ūruṃ karikarākāraṃ kareṇābhijaghāna taḥ ||

Verse 29

दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनोल्लिखन्महीम्। नकिंचिदुक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिदवाङ्मुखः ।।

duryodhanaḥ smitaṃ kṛtvā caraṇenollikhanmahīm| nakiṃciduktvā durmedhāstasthau kiṃcidavāṅmukhaḥ ||

Verse 30

तमशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम्। दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत् ।।

tamaśuśrūṣamāṇaṃ tu vilikhantaṃ vasuṃdharām| dṛṣṭvā duryodhanaṃ rājanmaitreyaṃ kopa āviśat ||

Verse 31

स कोपवशमापन्नो मैत्रेयो मुनिसत्तमः। विधिना संप्रयुक्तश्च शापायास्य मनो दधे ।।

sa kopavaśamāpanno maitreyo munisattamaḥ| vidhinā saṃprayuktaśca śāpāyāsya mano dadhe ||

Verse 32

ततः स वार्युपस्पृश्य कोपसंरक्तलोचनः। मैत्रेयो धार्तराष्ट्रं तमशपद्दुष्टचेतसम् ।।

tataḥ sa vāryupaspṛśya kopasaṃraktalocanaḥ| maitreyo dhārtarāṣṭraṃ tamaśapadduṣṭacetasam ||

Verse 33

यस्मात्त्वं मामनादृत्य नेमां वाचं चिकीर्षसि। तस्मादस्यातिमानस्य सद्यः फलमवाप्स्यसि ।।

yasmāttvaṃ māmanādṛtya nemāṃ vācaṃ cikīrṣasi| tasmādasyātimānasya sadyaḥ phalamavāpsyasi ||

Verse 34

त्वदभिद्रोहसंयुक्तं युद्धमुत्पत्स्यते महत्। यत्र भीमो गदाघातैस्तवोरुं भेत्स्यते बली ।।

tvadabhidrohasaṃyuktaṃ yuddhamutpatsyate mahat| yatra bhīmo gadāghātaistavoruṃ bhetsyate balī ||

Verse 35

इत्येवमुक्ते वचने धृतराष्ट्रो महीपतिः। प्रसादयामास मुनिं नैतदेवं भवेदिति ।।

ityevamukte vacane dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ| prasādayāmāsa muniṃ naitadevaṃ bhavediti ||

Verse 36

मैत्रेय उवाच। शमं यास्यति चेत्पुत्रस्तव राजन्यदा तदा। शायो न भविता तात विपरीते भविष्यति ।।

maitreya uvāca| śamaṃ yāsyati cetputrastava rājanyadā tadā| śāyo na bhavitā tāta viparīte bhaviṣyati ||

Verse 37

वैशंपायन उवाच। सविलक्षस्तु राजेन्द्रो दुर्योधनपिता तदा। मैत्रेयं प्राह किर्मीरः कथं भीमेन पातितः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| savilakṣastu rājendro duryodhanapitā tadā| maitreyaṃ prāha kirmīraḥ kathaṃ bhīmena pātitaḥ ||

Verse 38

मैत्रेय उवाच। नाहं वक्ष्याम्यसूया ते न ते शुश्रूषते सुतः। एष ते विदुरः सर्वमाख्यास्यति गते मयि ।।

maitreya uvāca| nāhaṃ vakṣyāmyasūyā te na te śuśrūṣate sutaḥ| eṣa te viduraḥ sarvamākhyāsyati gate mayi ||

Verse 39

वैशंपायन उवाच। इत्येवमुक्त्वा मैत्रेयः प्रातिष्ठत यथागतम्। किर्मीरवधसंविग्नो भयं दुर्योधनो ययौ ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityevamuktvā maitreyaḥ prātiṣṭhata yathāgatam| kirmīravadhasaṃvigno bhayaṃ duryodhano yayau ||