Adhyaya 98

Verse 1

निजनगरं गच्छतो युधिष्ठिरस्य मध्येमार्गं दूताह्वानेन पुनर्निवृत्त्य द्यूत सभाप्रवेशः।। 1।। अनुद्यूतेपि युधिष्ठिरस्य शकुनिना पराजयः।। 2।। वैशम्पायन उवाच।। ततो व्यध्वगतं पार्थं प्रातिकामी युधिष्ठिरम्। उवाच वचनाद्राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः।।

nijanagaraṃ gacchato yudhiṣṭhirasya madhyemārgaṃ dūtāhvānena punarnivṛttya dyūta sabhāpraveśaḥ|| 1|| anudyūtepi yudhiṣṭhirasya śakuninā parājayaḥ|| 2|| vaiśampāyana uvāca|| tato vyadhvagataṃ pārthaṃ prātikāmī yudhiṣṭhiram| uvāca vacanādrājño dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ||

Verse 2

उपास्तीर्णा सभा राजन्नक्षानुप्त्वा युधिष्ठिर। एहि पाण्डव दीव्येति पिता त्वाह नराधिपः।।

upāstīrṇā sabhā rājannakṣānuptvā yudhiṣṭhira| ehi pāṇḍava dīvyeti pitā tvāha narādhipaḥ||

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच।। धातुर्नियोगाद्भूतानि प्राप्नुवन्ति शुभाशुभम्। न निवृत्तिस्तयोरस्ति देवतव्यं पुनर्यदि।।

yudhiṣṭhira uvāca|| dhāturniyogādbhūtāni prāpnuvanti śubhāśubham| na nivṛttistayorasti devatavyaṃ punaryadi||

Verse 4

अक्षद्यूते समाह्वानं नियोगात्स्थविरस्य च। जानन्नपि क्षयकरं नातिक्रमितुमुत्सहे।।

akṣadyūte samāhvānaṃ niyogātsthavirasya ca| jānannapi kṣayakaraṃ nātikramitumutsahe||

Verse 5

वैशम्पायन उवाच।। असम्भवो हेममयस्य जन्तो- स्तथापि रामो लुलुभे मृगाय। प्रायः समासन्नपराभवाणां धियो विपर्यस्ततरा भवन्ति।।

vaiśampāyana uvāca|| asambhavo hemamayasya janto- stathāpi rāmo lulubhe mṛgāya| prāyaḥ samāsannaparābhavāṇāṃ dhiyo viparyastatarā bhavanti||

Verse 6

इति ब्रुवन्निववृते भ्रातृभिः सह पाण्डवः। जानांश्च शकुनेर्मायां पार्थो द्यूतमियात्पुनः।।

iti bruvannivavṛte bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ| jānāṃśca śakunermāyāṃ pārtho dyūtamiyātpunaḥ||

Verse 7

विविशुस्ते सभां तां तु पुनरेव महारथाः। व्यथयन्ति स्म चेतांसि मुहृदां भरतर्षभाः।।

viviśuste sabhāṃ tāṃ tu punareva mahārathāḥ| vyathayanti sma cetāṃsi muhṛdāṃ bharatarṣabhāḥ||

Verse 8

यथोपजोषमासीनाः पुनर्द्यूतप्रवृत्तये। सर्वलोकविनाशाय दैवेनोपनिपीडिताः।।

yathopajoṣamāsīnāḥ punardyūtapravṛttaye| sarvalokavināśāya daivenopanipīḍitāḥ||

Verse 9

शकुनिरुवाच।। अमुञ्चत्स्थविरो यद्वो धनं पूजितमेव तत्। महाधनं ग्लहं त्वेकं शृणु भो भरतर्षभ।।

śakuniruvāca|| amuñcatsthaviro yadvo dhanaṃ pūjitameva tat| mahādhanaṃ glahaṃ tvekaṃ śṛṇu bho bharatarṣabha||

Verse 10

वयं वा द्वादशाब्दानि युष्माभिर्द्यूतनिर्जिताः। प्रविशेम महारण्यं रौरवाजिनवाससः।।

vayaṃ vā dvādaśābdāni yuṣmābhirdyūtanirjitāḥ| praviśema mahāraṇyaṃ rauravājinavāsasaḥ||

Verse 11

त्रयोदशं च स्वजनैरज्ञाताः परिवत्सरम्। ज्ञाताश्च पुनरन्यानि वने वर्षाणि द्वादश।।

trayodaśaṃ ca svajanairajñātāḥ parivatsaram| jñātāśca punaranyāni vane varṣāṇi dvādaśa||

Verse 12

अस्माभिर्निर्जिता यूयं वने द्वादश वत्सरान्। वसध्वं कृष्णया सार्धमजिनैः प्रतिवासिताः।।

asmābhirnirjitā yūyaṃ vane dvādaśa vatsarān| vasadhvaṃ kṛṣṇayā sārdhamajinaiḥ prativāsitāḥ||

Verse 13

त्रयोदशं च स्वजनैरज्ञाताः पिरवत्सरम्। ज्ञाताश्च पुनरन्यानि वने वर्षाणि द्वादश।।

trayodaśaṃ ca svajanairajñātāḥ piravatsaram| jñātāśca punaranyāni vane varṣāṇi dvādaśa||

Verse 14

त्रयोदशे च निर्वृत्ते पुनरेव यथोचितम्। स्वराज्यं प्रतिपत्तव्यमितरैरथवेतरैः।।

trayodaśe ca nirvṛtte punareva yathocitam| svarājyaṃ pratipattavyamitarairathavetaraiḥ||

Verse 15

अनेन व्यवसायेन सहास्माभिर्युधिष्ठिर। अक्षानुप्त्वा पुनर्द्यूतमेहि दीव्यस्व भारत।।

anena vyavasāyena sahāsmābhiryudhiṣṭhira| akṣānuptvā punardyūtamehi dīvyasva bhārata||

Verse 16

अथ सभ्याः सभामध्ये समुच्छ्रितकरास्तदा। ऊचुरुद्विग्नमनसः संवेगात्सर्व एव हि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि अनुद्यूतपर्वणि अष्टनवतितमोऽध्यायः।। 98 ।।

atha sabhyāḥ sabhāmadhye samucchritakarāstadā| ūcurudvignamanasaḥ saṃvegātsarva eva hi|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi anudyūtaparvaṇi aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ|| 98 ||

Verse 17

सभ्या ऊचुः। अहो धिग्बान्धवा नैनं बोधयन्ति महद्भयम्। बुद्ध्या बुद्ध्येन्न वा बुद्ध्येदयं वै भरतर्षभ।।

sabhyā ūcuḥ| aho dhigbāndhavā nainaṃ bodhayanti mahadbhayam| buddhyā buddhyenna vā buddhyedayaṃ vai bharatarṣabha||

Verse 18

वैशम्पायन उवाच।। जनप्रवादान्सुबहूञ्शृण्वन्नपि नराधिपः। ह्रिया च धर्मसंयोगात्पार्थो द्यूतमियात्पुनः।।

vaiśampāyana uvāca|| janapravādānsubahūñśṛṇvannapi narādhipaḥ| hriyā ca dharmasaṃyogātpārtho dyūtamiyātpunaḥ||

Verse 19

जानन्नापि महाबुद्धिः पुनर्द्यूतमवर्तयत्। अप्यासन्नो विनाशः स्यात्कुरूणामितिचिन्तयन्।।

jānannāpi mahābuddhiḥ punardyūtamavartayat| apyāsanno vināśaḥ syātkurūṇāmiticintayan||

Verse 20

युधिष्ठिर उवाच।। कथं वै मद्विधो राजा स्वधर्ममनुपालयन्। आहूतो विनिवर्तेत दीव्यामि शकुने त्वया।।

yudhiṣṭhira uvāca|| kathaṃ vai madvidho rājā svadharmamanupālayan| āhūto vinivarteta dīvyāmi śakune tvayā||

Verse 21

शकुनिरुवाच।। गवाश्वं बहुधेनुकमपर्यन्तमजाविकम्। गजाः कोशो हिरण्यं च दासीदासाश्च सर्वशः।।

śakuniruvāca|| gavāśvaṃ bahudhenukamaparyantamajāvikam| gajāḥ kośo hiraṇyaṃ ca dāsīdāsāśca sarvaśaḥ||

Verse 22

हित्वा नो ग्लह एवैको वनवासाय पाण्डवाः। यूयं वयं वा विजिता वसेम वनमाश्रिताः।।

hitvā no glaha evaiko vanavāsāya pāṇḍavāḥ| yūyaṃ vayaṃ vā vijitā vasema vanamāśritāḥ||

Verse 23

त्रयोदशं च वै वर्णमज्ञाताः स्वजनैस्तथा। अनेन व्यवसायेन दीव्याम पुरुषर्षभाः।

trayodaśaṃ ca vai varṇamajñātāḥ svajanaistathā| anena vyavasāyena dīvyāma puruṣarṣabhāḥ|

Verse 24

समुत्क्षेपेण चैकेन वनवासाय भारत।। वैशम्पायन उवाच।। एवं दैवबलाविष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः। भीष्मद्रोणाऽऽवार्यमाणो विदुरेण च धीमता।।

samutkṣepeṇa caikena vanavāsāya bhārata|| vaiśampāyana uvāca|| evaṃ daivabalāviṣṭo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| bhīṣmadroṇā''vāryamāṇo vidureṇa ca dhīmatā||

Verse 25

युयुत्सुना कृपेणाथ सञ्जयेन च भारत। गान्धार्या पृथया चैव भीमार्जुनयमैस्तथा।।

yuyutsunā kṛpeṇātha sañjayena ca bhārata| gāndhāryā pṛthayā caiva bhīmārjunayamaistathā||

Verse 26

विकर्णेन च वीरेण द्रौपद्या द्रौणिना तथा। सोमदत्तेन च तथा बाह्लीकेन च धीमता।।

vikarṇena ca vīreṇa draupadyā drauṇinā tathā| somadattena ca tathā bāhlīkena ca dhīmatā||

Verse 27

वार्यमाणोपि सततं न च राजन्नियच्छति। एवं संवार्यमाणोपि कौन्तेयो हितकाम्यया।।

vāryamāṇopi satataṃ na ca rājanniyacchati| evaṃ saṃvāryamāṇopi kaunteyo hitakāmyayā||

Verse 28

देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं मुहूर्तं कलिमाविशत्। अविष्टः कलिना राजञ्छकुनिं प्रत्यभाषत।।

devakāryārthasiddhyarthaṃ muhūrtaṃ kalimāviśat| aviṣṭaḥ kalinā rājañchakuniṃ pratyabhāṣata||

Verse 29

एवं भवत्विति तदा वनवासाय दीव्यति। प्रतिजग्राह तं पार्थो ग्लहं जग्राह सौबलः।। जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत।।

evaṃ bhavatviti tadā vanavāsāya dīvyati| pratijagrāha taṃ pārtho glahaṃ jagrāha saubalaḥ|| jitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata||