Adhyaya 95

Verse 1

धृतराष्ट्रानुज्ञया सभ्रातृकस्य युधिष्ठिरस्य इन्द्रप्रस्थगमनम्।। 1।। युधिष्ठर उवाच।। राजन्किं करवामस्ते प्रशाध्यस्मांस्त्वमीश्वरः। नित्यं हि स्थातुमिच्छामस्तव भारत शासने।।

dhṛtarāṣṭrānujñayā sabhrātṛkasya yudhiṣṭhirasya indraprasthagamanam|| 1|| yudhiṣṭhara uvāca|| rājankiṃ karavāmaste praśādhyasmāṃstvamīśvaraḥ| nityaṃ hi sthātumicchāmastava bhārata śāsane||

Verse 2

धृतराष्ट्र उवाच।। अजातशत्रो भद्रं ते अरिष्टं स्वस्ति गच्छत। अनुज्ञाताः सहधनाः स्वराज्यमनुशासत।।

dhṛtarāṣṭra uvāca|| ajātaśatro bhadraṃ te ariṣṭaṃ svasti gacchata| anujñātāḥ sahadhanāḥ svarājyamanuśāsata||

Verse 3

इदं चैवावबोद्धव्यं वृद्धस्य मम शासनम्। मया निगदितं सर्वं पथ्यं निःश्रेयसं परम्।।

idaṃ caivāvaboddhavyaṃ vṛddhasya mama śāsanam| mayā nigaditaṃ sarvaṃ pathyaṃ niḥśreyasaṃ param||

Verse 4

वेत्थ त्वं तात धर्माणां गतिं सूक्ष्मां युधिष्ठिर। विनीतोऽसि महाप्राज्ञ वृद्धानां पर्युपासिता।।

vettha tvaṃ tāta dharmāṇāṃ gatiṃ sūkṣmāṃ yudhiṣṭhira| vinīto'si mahāprājña vṛddhānāṃ paryupāsitā||

Verse 5

यतो बुद्धिस्ततः शान्तिः प्रशमं गच्छ भारत। नादारुणि पतेच्छस्त्रं दारुण्येतन्निपात्यते।।

yato buddhistataḥ śāntiḥ praśamaṃ gaccha bhārata| nādāruṇi patecchastraṃ dāruṇyetannipātyate||

Verse 6

न वैराण्यभिजानन्ति गुणान्पश्यन्ति नागुणान्। विरोधं नाधिगच्छन्ति ये त उत्तमपूरुषाः।।

na vairāṇyabhijānanti guṇānpaśyanti nāguṇān| virodhaṃ nādhigacchanti ye ta uttamapūruṣāḥ||

Verse 7

स्मरन्ति सुकृतान्येव न वैराणि कृतान्यपि। सन्तः परार्थं कुर्वाणा नावेक्षन्ति प्रतिक्रियाम्।।

smaranti sukṛtānyeva na vairāṇi kṛtānyapi| santaḥ parārthaṃ kurvāṇā nāvekṣanti pratikriyām||

Verse 8

संवादे परुषाण्याहुर्युधिष्ठिर नराधमाः। प्रत्याहुर्मध्यमास्त्वेतेऽनुक्ताः नराधमाः।

saṃvāde paruṣāṇyāhuryudhiṣṭhira narādhamāḥ| pratyāhurmadhyamāstvete'nuktāḥ narādhamāḥ|

Verse 9

न चोक्ता नैव चानुक्तास्त्वहिताः परुषा गिरः। प्रतिजल्पन्ति वै धीराः सदा तूत्तमपुरुषाः।।

na coktā naiva cānuktāstvahitāḥ paruṣā giraḥ| pratijalpanti vai dhīrāḥ sadā tūttamapuruṣāḥ||

Verse 10

स्मरन्ति सुकृतान्येव न वैराणि कृतान्यपि। सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्ध्वा प्रत्ययमात्मनः।।

smaranti sukṛtānyeva na vairāṇi kṛtānyapi| santaḥ prativijānanto labdhvā pratyayamātmanaḥ||

Verse 11

असम्भिन्नार्यमर्यादाः साधवः प्रियदर्शनाः। तथा चरित्तंमार्येण त्वयाऽस्मिन्सत्समागमे।।

asambhinnāryamaryādāḥ sādhavaḥ priyadarśanāḥ| tathā carittaṃmāryeṇa tvayā'sminsatsamāgame||

Verse 12

दुर्योधनस्य पारुष्यं तत्तात हृदि मा कृथाः। मातरं चैव गान्धारीं मां च त्वं गुणकाङ्क्षया।।

duryodhanasya pāruṣyaṃ tattāta hṛdi mā kṛthāḥ| mātaraṃ caiva gāndhārīṃ māṃ ca tvaṃ guṇakāṅkṣayā||

Verse 13

उपस्थितं वृद्धमन्धं पितरं पश्य भारत। प्रेक्षापूर्वं मया द्यूतमिदमासीदुपेक्षितम्।।

upasthitaṃ vṛddhamandhaṃ pitaraṃ paśya bhārata| prekṣāpūrvaṃ mayā dyūtamidamāsīdupekṣitam||

Verse 14

मित्राणि द्रष्टुकामेन पुत्राणां च बलाबलम्। अशोच्याः कुरवो राजन्येषां त्वमनुशासिता।।

mitrāṇi draṣṭukāmena putrāṇāṃ ca balābalam| aśocyāḥ kuravo rājanyeṣāṃ tvamanuśāsitā||

Verse 15

मन्त्री च विदुरो धीमान्सर्वशास्त्रविशारदः। त्वयि धर्मोऽर्जुने धैर्यं भीमसेने पराक्रमः।।

mantrī ca viduro dhīmānsarvaśāstraviśāradaḥ| tvayi dharmo'rjune dhairyaṃ bhīmasene parākramaḥ||

Verse 16

शुद्धा च गुरुशुश्रूषा यमयोः पुरुषाग्र्ययोः। अजातशत्रो भद्रं ते खाण्डवप्रस्थमाविश। भ्रातृभिस्तेऽस्तु सौभ्रात्रं धर्मे ते धीयताम मनः।।

śuddhā ca guruśuśrūṣā yamayoḥ puruṣāgryayoḥ| ajātaśatro bhadraṃ te khāṇḍavaprasthamāviśa| bhrātṛbhiste'stu saubhrātraṃ dharme te dhīyatāma manaḥ||

Verse 17

वैशम्पायन उवाच।। इत्युक्तो भरतश्रेष्ठ धर्मराजो युधिष्ठिरः। कृत्वाऽऽर्यसमयं सर्वं प्रतस्थे भ्रातृभिः सह।।

vaiśampāyana uvāca|| ityukto bharataśreṣṭha dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| kṛtvā''ryasamayaṃ sarvaṃ pratasthe bhrātṛbhiḥ saha||

Verse 18

ते रथान्मेघसङ्काशानास्थाय सह कृष्णया। प्रययुर्हृष्टमनस इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम्।।

te rathānmeghasaṅkāśānāsthāya saha kṛṣṇayā| prayayurhṛṣṭamanasa indraprasthaṃ purottamam||