Adhyaya 94

Verse 1

कर्णप्रलपितम्।। 1।। क्रुद्धं भीमं निवार्य युधिष्ठिरस्य धृतराष्ट्रसमीपगमनम्।। 2।। कर्ण उवाच।। या नः श्रुता मनुष्येषु स्त्रियो रूपेण संमताः। तासामेतादृशं कर्म न कस्याश्चन शुश्रुम।।

karṇapralapitam|| 1|| kruddhaṃ bhīmaṃ nivārya yudhiṣṭhirasya dhṛtarāṣṭrasamīpagamanam|| 2|| karṇa uvāca|| yā naḥ śrutā manuṣyeṣu striyo rūpeṇa saṃmatāḥ| tāsāmetādṛśaṃ karma na kasyāścana śuśruma||

Verse 2

क्रोधाविष्टेषु पार्थेषु धार्तराष्ट्रेषु चाप्यति। द्रौपदी पाण्डुपुत्राणां कृष्णा शान्तिरिहाभवत्।।

krodhāviṣṭeṣu pārtheṣu dhārtarāṣṭreṣu cāpyati| draupadī pāṇḍuputrāṇāṃ kṛṣṇā śāntirihābhavat||

Verse 3

अप्लवेऽम्भसि मग्नानामप्रतिष्ठे निमज्जताम्। पाञ्चाली पाण्डुपुत्राणां नौरेषां पारगाऽभवत्।।

aplave'mbhasi magnānāmapratiṣṭhe nimajjatām| pāñcālī pāṇḍuputrāṇāṃ naureṣāṃ pāragā'bhavat||

Verse 4

वैशम्पायन उवाच।। तद्वै श्रुत्वा भीमसेनः कुरुमध्येऽत्यमर्षणः। स्त्री गतिः पाण्डुपुत्राणामित्युवाच सुदुर्मनाः।।

vaiśampāyana uvāca|| tadvai śrutvā bhīmasenaḥ kurumadhye'tyamarṣaṇaḥ| strī gatiḥ pāṇḍuputrāṇāmityuvāca sudurmanāḥ||

Verse 5

भीम उवाच।। त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत्। अपत्यं कर्म विद्या च यतः सृष्टाः प्रजास्ततः।।

bhīma uvāca|| trīṇi jyotīṃṣi puruṣa iti vai devalo'bravīt| apatyaṃ karma vidyā ca yataḥ sṛṣṭāḥ prajāstataḥ||

Verse 6

अमेध्ये वै गतप्रामे शून्ये ज्ञातिभिरुज्झिते। देहे त्रितयमेवैतत्पुरुषस्योपयुज्यते।।

amedhye vai gataprāme śūnye jñātibhirujjhite| dehe tritayamevaitatpuruṣasyopayujyate||

Verse 7

तन्नो ज्योतिरभिहतं दाराणामभिमर्शनात्। धनञ्जय कथं स्वित्स्यादपत्यमभिमृष्टजम्।।

tanno jyotirabhihataṃ dārāṇāmabhimarśanāt| dhanañjaya kathaṃ svitsyādapatyamabhimṛṣṭajam||

Verse 8

अर्जुन उवाच।। न चैवोक्ता न चानुक्ता हीनतः परुषा गिरः। भारत प्रतिजल्पन्ति सदा तूत्तमपूरुषाः।।

arjuna uvāca|| na caivoktā na cānuktā hīnataḥ paruṣā giraḥ| bhārata pratijalpanti sadā tūttamapūruṣāḥ||

Verse 9

स्मरन्ति सुकृतान्येव न वैराणि कृतान्यपि। सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्धसम्भावनाः स्वयम्।।

smaranti sukṛtānyeva na vairāṇi kṛtānyapi| santaḥ prativijānanto labdhasambhāvanāḥ svayam||

Verse 10

भीम उवाच।। इहैवैतानहं सर्वान्हन्मि शत्रून्समागतान्। अथ निष्क्रम्य राजेन्द्र समूलान्हन्मि भारत।।

bhīma uvāca|| ihaivaitānahaṃ sarvānhanmi śatrūnsamāgatān| atha niṣkramya rājendra samūlānhanmi bhārata||

Verse 11

किं नो विवदितेनेह किमुक्तेन च भारत। अद्यैवैतान्निहन्मीह प्रशाधि पृथिवीमिमाम्।।

kiṃ no vivaditeneha kimuktena ca bhārata| adyaivaitānnihanmīha praśādhi pṛthivīmimām||

Verse 12

इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु कनिष्ठैर्भ्रातृभिः सह। मृगमध्ये यथा सिंहो मुहुर्मुहुरुदैक्षत।।

ityuktvā bhīmasenastu kaniṣṭhairbhrātṛbhiḥ saha| mṛgamadhye yathā siṃho muhurmuhurudaikṣata||

Verse 13

सान्त्व्यमानो वीक्षमाणः पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा। खिद्यत्येव महाबाहुरन्तर्दाहेन वीर्यवान्।।

sāntvyamāno vīkṣamāṇaḥ pārthenākliṣṭakarmaṇā| khidyatyeva mahābāhurantardāhena vīryavān||

Verse 14

क्रुद्धस्य तस्य स्रोतोभ्यः कर्णादिभ्यो नराधिप। सधूमः सस्फुलिङ्गार्चिः पावकः समजायत।।

kruddhasya tasya srotobhyaḥ karṇādibhyo narādhipa| sadhūmaḥ sasphuliṅgārciḥ pāvakaḥ samajāyata||

Verse 15

भ्रुकुटीकृतदुष्प्रेक्ष्यमभवत्तस्य तन्मुखम्। युगान्तकाले सम्प्राप्ते कृतान्तस्येव रूपिणः।।

bhrukuṭīkṛtaduṣprekṣyamabhavattasya tanmukham| yugāntakāle samprāpte kṛtāntasyeva rūpiṇaḥ||

Verse 16

युधिष्ठिरस्तमावार्य बाहुना बाहुशालिनम्। मैवमित्यब्रवीच्चैनं जोषमास्वेति भारत।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि चतुर्नवतितमोऽध्यायः।।94 ।।

yudhiṣṭhirastamāvārya bāhunā bāhuśālinam| maivamityabravīccainaṃ joṣamāsveti bhārata|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi dyūtaparvaṇi caturnavatitamo'dhyāyaḥ||94 ||

Verse 17

निवार्य च महाबाहुं कोपसंरक्तलोचनम्। पितरं समुपातिष्ठद्धृतराष्ट्रं कृताञ्जलिः।।

nivārya ca mahābāhuṃ kopasaṃraktalocanam| pitaraṃ samupātiṣṭhaddhṛtarāṣṭraṃ kṛtāñjaliḥ||