Adhyaya 84

Verse 1

शकुनियुधिष्ठिरयोः संवादः।। 1।। द्यूतनिर्धारणम्।।2।। वैशम्पायन उवाच।। प्रविश्य तां सभां पार्था युधिष्ठिरपुरोगमाः। समेत्य पार्थिवान्सर्वान्पूजार्हानभिपूज्य च।।

śakuniyudhiṣṭhirayoḥ saṃvādaḥ|| 1|| dyūtanirdhāraṇam||2|| vaiśampāyana uvāca|| praviśya tāṃ sabhāṃ pārthā yudhiṣṭhirapurogamāḥ| sametya pārthivānsarvānpūjārhānabhipūjya ca||

Verse 2

यथावयः समेयाना उपविष्टा यथार्हतः। आसनेषु विचित्रेषु स्पर्द्ध्यास्तरणवत्सु च।।

yathāvayaḥ sameyānā upaviṣṭā yathārhataḥ| āsaneṣu vicitreṣu sparddhyāstaraṇavatsu ca||

Verse 3

तेषु तत्रोपविष्टेषु सर्वेष्वथ नृपेषु च। शकुनिः सौबलस्तत्र युधिष्ठिरमभाषत।।

teṣu tatropaviṣṭeṣu sarveṣvatha nṛpeṣu ca| śakuniḥ saubalastatra yudhiṣṭhiramabhāṣata||

Verse 4

शकुनिरुवाच।। उपस्तीर्णा सभा राजन्सर्वे त्वयि कृतक्षणाः। अक्षानुप्त्वा देवनस्य समयोऽस्तु युधिष्ठिर।।

śakuniruvāca|| upastīrṇā sabhā rājansarve tvayi kṛtakṣaṇāḥ| akṣānuptvā devanasya samayo'stu yudhiṣṭhira||

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच। नितिर्देवनं पापं न क्षात्रोऽत्र पराक्रमः। न च नीतिर्ध्रुवा राजन्किं त्वं द्यूतं प्रशंससि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि चतुरशीतितमोऽध्यायः।।84 ।।

yudhiṣṭhira uvāca| nitirdevanaṃ pāpaṃ na kṣātro'tra parākramaḥ| na ca nītirdhruvā rājankiṃ tvaṃ dyūtaṃ praśaṃsasi|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi dyūtaparvaṇi caturaśītitamo'dhyāyaḥ||84 ||

Verse 6

हि मानं प्रशंसन्ति निकृतौ कितवस्य हि। शकुने मैवं नोऽजैषीरमार्गेण नृशंसवत्।।

hi mānaṃ praśaṃsanti nikṛtau kitavasya hi| śakune maivaṃ no'jaiṣīramārgeṇa nṛśaṃsavat||

Verse 7

शकुनिरुवाच। यो वेत्ति सङ्ख्या निकृतौ विधिज्ञ- श्चेष्टास्वखिन्नः कितवोऽक्षजासु। महामतिर्यश्च जानाति द्यूतं स वै सर्वं सहते प्रक्रियासु।।

śakuniruvāca| yo vetti saṅkhyā nikṛtau vidhijña- śceṣṭāsvakhinnaḥ kitavo'kṣajāsu| mahāmatiryaśca jānāti dyūtaṃ sa vai sarvaṃ sahate prakriyāsu||

Verse 8

अक्षग्लहः सोऽभिभवेत्परं न- स्तेनैव दोषो भवतीह पार्थ। दीव्यामहे पार्थिव मा विशङ्कां कुरुष्व पाणं च चिरं च मा कृथाः।। पापं पापहेतुः।।

akṣaglahaḥ so'bhibhavetparaṃ na- stenaiva doṣo bhavatīha pārtha| dīvyāmahe pārthiva mā viśaṅkāṃ kuruṣva pāṇaṃ ca ciraṃ ca mā kṛthāḥ|| pāpaṃ pāpahetuḥ||

Verse 9

युधिष्ठिर उवाच। एवमाहायमसितो देवलो मुनिसत्तमः। इमानि लोकद्वाराणि यो वै भ्राम्यति सर्वदा।।

yudhiṣṭhira uvāca| evamāhāyamasito devalo munisattamaḥ| imāni lokadvārāṇi yo vai bhrāmyati sarvadā||

Verse 10

इदं वै देवनं पापं निकृत्या कितवैः सह। धर्मेण तु जयो युद्धे तत्परं न तु देवनम्।।

idaṃ vai devanaṃ pāpaṃ nikṛtyā kitavaiḥ saha| dharmeṇa tu jayo yuddhe tatparaṃ na tu devanam||

Verse 11

नार्या म्लेच्छन्ति भाषाभिर्मायया न चरन्त्युत। अजिह्यमशठं युद्धमेतत्सत्पुरुषव्रतम्।।

nāryā mlecchanti bhāṣābhirmāyayā na carantyuta| ajihyamaśaṭhaṃ yuddhametatsatpuruṣavratam||

Verse 12

शक्तितो ब्राह्मणार्थाय शिक्षितुं प्रयतामहे। तद्वै वित्तं मातिदेवीर्माजैषीः शकुने परान्।।

śaktito brāhmaṇārthāya śikṣituṃ prayatāmahe| tadvai vittaṃ mātidevīrmājaiṣīḥ śakune parān||

Verse 13

निकृत्या कामये नाहं सुखान्युत धनानि वा। कितवस्येह कृतिनो वृत्तमेतन्न पूज्यते।।

nikṛtyā kāmaye nāhaṃ sukhānyuta dhanāni vā| kitavasyeha kṛtino vṛttametanna pūjyate||

Verse 14

शकुनिरुवाच। श्रोत्रियः श्रोत्रियानेति निकृत्यैव युधिष्ठिर। विद्वानविदुषोऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः।।

śakuniruvāca| śrotriyaḥ śrotriyāneti nikṛtyaiva yudhiṣṭhira| vidvānaviduṣo'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ||

Verse 15

अक्षैर्हि शिक्षितोऽभ्येति निकृत्यैव युधिष्ठिर। विद्वानविदुषोऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः।।

akṣairhi śikṣito'bhyeti nikṛtyaiva yudhiṣṭhira| vidvānaviduṣo'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ||

Verse 16

अकृतास्त्रं कृतास्रश्च दुर्बलं बलवत्तरः। एवं कर्मसु सर्वेषु निकृत्यैव युधिष्ठिरः। विद्वानविदुषोभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः।।

akṛtāstraṃ kṛtāsraśca durbalaṃ balavattaraḥ| evaṃ karmasu sarveṣu nikṛtyaiva yudhiṣṭhiraḥ| vidvānaviduṣobhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ||

Verse 17

एवं त्वं मामिहाभ्येत्य निकृतिं यदि मन्यसे। देवनाद्विनिवर्तस्व यदि ते विद्यते भयम्।।

evaṃ tvaṃ māmihābhyetya nikṛtiṃ yadi manyase| devanādvinivartasva yadi te vidyate bhayam||

Verse 18

युधिष्ठिर उवाच।। आहूतो न निवर्तेयमिति मे व्रतमाहितम्। विधिश्च बलवान्राजन्दिष्टस्यास्मि वशे स्थितः।।

yudhiṣṭhira uvāca|| āhūto na nivarteyamiti me vratamāhitam| vidhiśca balavānrājandiṣṭasyāsmi vaśe sthitaḥ||

Verse 19

अस्मिन्समागमे केन देवनं मे भविष्यति। प्रतिपाणश्च कोऽन्योस्ति ततो द्यूतं प्रवर्तताम्।।

asminsamāgame kena devanaṃ me bhaviṣyati| pratipāṇaśca ko'nyosti tato dyūtaṃ pravartatām||

Verse 20

दुर्योधन उवाच। अहं दातास्मि रत्नानां धनानां च विशाम्पते। मदर्थे देविता चायं शकुनिर्मातुलो मम।।

duryodhana uvāca| ahaṃ dātāsmi ratnānāṃ dhanānāṃ ca viśāmpate| madarthe devitā cāyaṃ śakunirmātulo mama||

Verse 21

युधिष्ठिर उवाच।। अन्येनान्यस्य वै द्यूतं विषमं प्रतिभाति मे। एतद्विद्विन्नुपादत्स्व काममेवं प्रवर्ततम्।।

yudhiṣṭhira uvāca|| anyenānyasya vai dyūtaṃ viṣamaṃ pratibhāti me| etadvidvinnupādatsva kāmamevaṃ pravartatam||