Adhyaya 8

Verse 1

यमसभावर्णमम्।। 1।। नारद उवाच। कथयिष्ये सभां याम्यां युधिष्ठिर निबोध ताम्। वैवस्वतस्य यां पार्थ विश्वकर्मा चकार ह।।

yamasabhāvarṇamam|| 1|| nārada uvāca| kathayiṣye sabhāṃ yāmyāṃ yudhiṣṭhira nibodha tām| vaivasvatasya yāṃ pārtha viśvakarmā cakāra ha||

Verse 2

तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना। विस्तारायामसम्पन्ना भूयसी चापि पाण्डव।।

taijasī sā sabhā rājanbabhūva śatayojanā| vistārāyāmasampannā bhūyasī cāpi pāṇḍava||

Verse 3

अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामरूपिणी। नातिशीता च चात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी।।

arkaprakāśā bhrājiṣṇuḥ sarvataḥ kāmarūpiṇī| nātiśītā ca cātyuṣṇā manasaśca praharṣiṇī||

Verse 4

न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम्। न च दैन्यं क्लमो वाऽपि प्रतिकूलं न चाप्युत।।

na śoko na jarā tasyāṃ kṣutpipāse na cāpriyam| na ca dainyaṃ klamo vā'pi pratikūlaṃ na cāpyuta||

Verse 5

सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः। रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यं भोज्यमरिन्दम।।

sarve kāmāḥ sthitāstasyāṃ ye divyā ye ca mānuṣāḥ| rasavacca prabhūtaṃ ca bhakṣyaṃ bhojyamarindama||

Verse 6

लेह्यं चोप्यं च पेयं च हृद्यं स्वादु मनोहरम्। पुण्यगन्धाः स्रजस्तस्य नित्यं कामफला द्रुमाः।।

lehyaṃ copyaṃ ca peyaṃ ca hṛdyaṃ svādu manoharam| puṇyagandhāḥ srajastasya nityaṃ kāmaphalā drumāḥ||

Verse 7

रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव हि। तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः।।

rasavanti ca toyāni śītānyuṣṇāni caiva hi| tasyāṃ rājarṣayaḥ puṇyāstathā brahmarṣayo'malāḥ||

Verse 8

यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते। ययातिर्नहुषः पुरुर्मान्धाता सोमको नुगः।।

yamaṃ vaivasvataṃ tāta prahṛṣṭāḥ paryupāsate| yayātirnahuṣaḥ pururmāndhātā somako nugaḥ||

Verse 9

त्रसदस्युश्च राजर्षिः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः। अरिष्टनेमिः सिद्धश्च कृतवेगः कृतिर्निमिः।।

trasadasyuśca rājarṣiḥ kṛtavīryaḥ śrutaśravāḥ| ariṣṭanemiḥ siddhaśca kṛtavegaḥ kṛtirnimiḥ||

Verse 10

प्रतर्दनः शिबिर्मत्स्यः पृथुलाक्षो बृहद्रथः। वार्तो मरुत्तः कुषिकः साङ्काश्यः साङ्कृतिर्ध्रुवः।।

pratardanaḥ śibirmatsyaḥ pṛthulākṣo bṛhadrathaḥ| vārto maruttaḥ kuṣikaḥ sāṅkāśyaḥ sāṅkṛtirdhruvaḥ||

Verse 11

चतुरश्चः सदस्योर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः। भरतः सुरथश्चैव सुनीथो निशठोऽनलः।।

caturaścaḥ sadasyormiḥ kārtavīryaśca pārthivaḥ| bharataḥ surathaścaiva sunītho niśaṭho'nalaḥ||

Verse 12

दिवोदासश्च सुमना अम्बरीषो भगीरथः। व्यश्वः सदश्वो वाघ्र्यश्वः पृथुवेगः पृथुश्रवाः।।

divodāsaśca sumanā ambarīṣo bhagīrathaḥ| vyaśvaḥ sadaśvo vāghryaśvaḥ pṛthuvegaḥ pṛthuśravāḥ||

Verse 13

पृपदश्वो वसुमनाः क्षुपश्च सुमहाबलः। रुषद्रुर्वृषसेनश्च पुरुकुत्सो ध्वजी रथी।।

pṛpadaśvo vasumanāḥ kṣupaśca sumahābalaḥ| ruṣadrurvṛṣasenaśca purukutso dhvajī rathī||

Verse 14

आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः। औशीनरिः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः।।

ārṣṭiṣeṇo dilīpaśca mahātmā cāpyuśīnaraḥ| auśīnariḥ puṇḍarīkaḥ śaryātiḥ śarabhaḥ śuciḥ||

Verse 15

अङ्गो रिष्टश्च वेनश्च दुष्यन्तः सृञ्जयो जयः। भाङ्गासुरिः सुनीथश्च निषधोऽथ वहीनरः।।

aṅgo riṣṭaśca venaśca duṣyantaḥ sṛñjayo jayaḥ| bhāṅgāsuriḥ sunīthaśca niṣadho'tha vahīnaraḥ||

Verse 16

करन्धमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः। ऐलो मरुत्तश्च तथा बलवान्पृथिवीपतिः।।

karandhamo bāhlikaśca sudyumno balavānmadhuḥ| ailo maruttaśca tathā balavānpṛthivīpatiḥ||

Verse 17

कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा। व्यश्वः साश्वः कृशाश्वश्च शशबिन्दुश्च पार्थिवः।।

kapotaromā tṛṇakaḥ sahadevārjunau tathā| vyaśvaḥ sāśvaḥ kṛśāśvaśca śaśabinduśca pārthivaḥ||

Verse 18

रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणोऽथ प्रतर्दनः। अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराओश्व एव च।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि अष्टमोऽध्यायः।। 8।।

rāmo dāśarathiścaiva lakṣmaṇo'tha pratardanaḥ| alarkaḥ kakṣasenaśca gayo gaurāośva eva ca|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi mantraparvaṇi aṣṭamo'dhyāyaḥ|| 8||

Verse 19

जामदग्न्यश्च रामश्च नाभागसगरौ तथा। भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथाशअवो जनकस्तथा।।

jāmadagnyaśca rāmaśca nābhāgasagarau tathā| bhūridyumno mahāśvaśca pṛthāśaavo janakastathā||

Verse 20

राजा वैन्यो वारिसेनः पुरिजिज्जनमेजयः। ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तिश्च राजोपरिचरस्तथा।।

rājā vainyo vārisenaḥ purijijjanamejayaḥ| brahmadattastrigartiśca rājoparicarastathā||

Verse 21

इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गौरपृष्ठोऽनघो लयः। पद्मोऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित्।।

indradyumno bhīmajānurgaurapṛṣṭho'nagho layaḥ| padmo'tha mucukundaśca bhūridyumnaḥ prasenajit||

Verse 22

अरिष्टनेमिः सुद्युम्नः पृथुलाश्वोऽष्टकस्तथा। शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः।।

ariṣṭanemiḥ sudyumnaḥ pṛthulāśvo'ṣṭakastathā| śataṃ matsyā nṛpatayaḥ śataṃ nīpāḥ śataṃ hayāḥ||

Verse 23

धृतराष्ट्राश्चैकशतमशीतिर्जनमेजयाः। शतं च ब्रह्मदत्तानां वीरिणामीरिणां शतम्।। रामइति रामलक्ष्मणयोर्विष्णुशेषरूपेण स्वस्थानस्थयोरपि रूपान्तरेण उपासकानु ग्रहार्थमत्रावस्थानम्।।

dhṛtarāṣṭrāścaikaśatamaśītirjanamejayāḥ| śataṃ ca brahmadattānāṃ vīriṇāmīriṇāṃ śatam|| rāmaiti rāmalakṣmaṇayorviṣṇuśeṣarūpeṇa svasthānasthayorapi rūpāntareṇa upāsakānu grahārthamatrāvasthānam||

Verse 24

भीष्णाणां द्वे शतेऽप्यत्र भीमानां तु तथा शतम्। शतं च प्रतिविन्ध्यानां शतं नागाः शतं हयाः।।

bhīṣṇāṇāṃ dve śate'pyatra bhīmānāṃ tu tathā śatam| śataṃ ca prativindhyānāṃ śataṃ nāgāḥ śataṃ hayāḥ||

Verse 25

पलाशानां शतं ज्ञेयं शतं काशकुशादयः। शान्तनुश्चैव राजेन्द्र पाण्डुश्चैव पिता तव।।

palāśānāṃ śataṃ jñeyaṃ śataṃ kāśakuśādayaḥ| śāntanuścaiva rājendra pāṇḍuścaiva pitā tava||

Verse 26

उशङ्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः। वृषदर्भश्च राजर्षिर्बुद्धिमान्सहमन्त्रिभिः।।

uśaṅgavaḥ śataratho devarājo jayadrathaḥ| vṛṣadarbhaśca rājarṣirbuddhimānsahamantribhiḥ||

Verse 27

अथापरे सहस्राणि ये गताः शसबिन्दवः। इष्ट्वाऽश्वमेधैर्बहुभिर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः।।

athāpare sahasrāṇi ye gatāḥ śasabindavaḥ| iṣṭvā'śvamedhairbahubhirmahadbhirbhūridakṣiṇaiḥ||

Verse 28

एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः। तस्यां सभायां राजेन्द्र वैवस्वतमुपासते।।

ete rājarṣayaḥ puṇyāḥ kīrtimanto bahuśrutāḥ| tasyāṃ sabhāyāṃ rājendra vaivasvatamupāsate||

Verse 29

अगस्त्योऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च। यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये न योगशरीरिणः।।

agastyo'tha mataṅgaśca kālo mṛtyustathaiva ca| yajvānaścaiva siddhāśca ye na yogaśarīriṇaḥ||

Verse 30

अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्वोष्मपाश्च ये। सुधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथाऽपरे।।

agniṣvāttāśca pitaraḥ phenapāśvoṣmapāśca ye| sudhāvanto barhiṣado mūrtimantastathā'pare||

Verse 31

कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान्हव्यवाहनः। नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः।। धृतराष्टाश्चैकशतमिति पुराणेषु प्रायेणाधिकारिणामेव कीर्तनात्तेषां च प्रति कल्पं समाननामरूपकर्मत्वादनेककल्पं धर्मसभावासिनां तेषां बहुत्वं युक्तम्। एवमन्येषामपि।।

kālacakraṃ ca sākṣācca bhagavānhavyavāhanaḥ| narā duṣkṛtakarmāṇo dakṣiṇāyanamṛtyavaḥ|| dhṛtarāṣṭāścaikaśatamiti purāṇeṣu prāyeṇādhikāriṇāmeva kīrtanātteṣāṃ ca prati kalpaṃ samānanāmarūpakarmatvādanekakalpaṃ dharmasabhāvāsināṃ teṣāṃ bahutvaṃ yuktam| evamanyeṣāmapi||

Verse 32

कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुपाश्च ये। तस्यां शिंशुपपालाशास्तथा काशकुशादयः।।

kālasya nayane yuktā yamasya purupāśca ye| tasyāṃ śiṃśupapālāśāstathā kāśakuśādayaḥ||

Verse 33

उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो जनाधिप। एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः। न शक्याः परिसङ्ख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा ।

upāsate dharmarājaṃ mūrtimanto janādhipa| ete cānye ca bahavaḥ pitṛrājasabhāsadaḥ| na śakyāḥ parisaṅkhyātuṃ nāmabhiḥ karmabhistathā |

Verse 34

असम्बाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा। दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा।

asambādhā hi sā pārtha ramyā kāmagamā sabhā| dīrghakālaṃ tapastaptvā nirmitā viśvakarmaṇā|

Verse 35

ज्वलन्ती भासमाना च तेजसा स्वेन भारत। तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः।।

jvalantī bhāsamānā ca tejasā svena bhārata| tāmugratapaso yānti suvratāḥ satyavādinaḥ||

Verse 36

शान्ताः सन्यासिनः शुद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा। सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोम्बराः।।

śāntāḥ sanyāsinaḥ śuddhāḥ pūtāḥ puṇyena karmaṇā| sarve bhāsvaradehāśca sarve ca virajombarāḥ||

Verse 37

चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः। सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः पारिबर्हैश्च भूषिताः।।

citrāṅgadāścitramālyāḥ sarve jvalitakuṇḍalāḥ| sukṛtaiḥ karmabhiḥ puṇyaiḥ pāribarhaiśca bhūṣitāḥ||

Verse 38

गन्धर्वाश्च महात्मानः सङ्घशश्चाप्सरोगणाः। वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः।।

gandharvāśca mahātmānaḥ saṅghaśaścāpsarogaṇāḥ| vāditraṃ nṛttagītaṃ ca hāsyaṃ lāsyaṃ ca sarvaśaḥ||

Verse 39

पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः। दिव्यानि चैव माल्यानि उपतिष्ठन्ति नित्यशः।।

puṇyāśca gandhāḥ śabdāśca tasyāṃ pārtha samantataḥ| divyāni caiva mālyāni upatiṣṭhanti nityaśaḥ||

Verse 40

शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम्। उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः।।

śataṃ śatasahasrāṇi dharmiṇāṃ taṃ prajeśvaram| upāsate mahātmānaṃ rūpayuktā manasvinaḥ||

Verse 41

ईदृशी सा सभा राजन्पितृराज्ञो महात्मनः। वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम्।।

īdṛśī sā sabhā rājanpitṛrājño mahātmanaḥ| varuṇasyāpi vakṣyāmi sabhāṃ puṣkaramālinīm||