Adhyaya 7

Verse 1

इन्द्रसभावर्णनम्।। 1।। नारद उवाच।। शक्रस्य तु सभा दिव्या भास्वरा कर्मनिर्मिता। स्वयं शक्रेण कौरव्य निर्जितार्कसमप्रभा।।

indrasabhāvarṇanam|| 1|| nārada uvāca|| śakrasya tu sabhā divyā bhāsvarā karmanirmitā| svayaṃ śakreṇa kauravya nirjitārkasamaprabhā||

Verse 2

विस्तीर्णा योजनशतं शतमध्यर्धमायता। वैहायसी कामगमा पञ्चयोजनमुच्छ्रिता।

vistīrṇā yojanaśataṃ śatamadhyardhamāyatā| vaihāyasī kāmagamā pañcayojanamucchritā|

Verse 3

जराशोकक्लमापेता निरातङ्का शिवा शुभा। वेश्मासनवती रम्या दिव्यपादपशोभिता।।

jarāśokaklamāpetā nirātaṅkā śivā śubhā| veśmāsanavatī ramyā divyapādapaśobhitā||

Verse 4

तस्यां देवेश्वरः पार्थ सभायां परमासने। आस्ते शच्या महेन्द्राण्या श्रिया लक्ष्म्या च भारत।

tasyāṃ deveśvaraḥ pārtha sabhāyāṃ paramāsane| āste śacyā mahendrāṇyā śriyā lakṣmyā ca bhārata|

Verse 5

बिभ्रद्वपुरनिर्देश्यं किरीटी लोहिताङ्गदः। विरजोम्बरश्चित्रमाल्यो ह्रीकीर्तिद्युतिभिः सह।।

bibhradvapuranirdeśyaṃ kirīṭī lohitāṅgadaḥ| virajombaraścitramālyo hrīkīrtidyutibhiḥ saha||

Verse 6

तस्यामुपासते नित्यं महात्मानं शतक्रतुम्। मरुतः सर्वशो राजन्सर्वे च गृहमेधिनः।।

tasyāmupāsate nityaṃ mahātmānaṃ śatakratum| marutaḥ sarvaśo rājansarve ca gṛhamedhinaḥ||

Verse 7

सिद्धा देवर्षयश्चैव साध्या देवगणास्तथा। मरुत्त्वन्तश्च सहिता भास्वन्तो हेममालिनः।।

siddhā devarṣayaścaiva sādhyā devagaṇāstathā| maruttvantaśca sahitā bhāsvanto hemamālinaḥ||

Verse 8

एते सानुचराः सर्वे दिव्यरूपाः स्वलङ्कृताः। उपासते महात्मान देवराजमरिन्दमम्।।

ete sānucarāḥ sarve divyarūpāḥ svalaṅkṛtāḥ| upāsate mahātmāna devarājamarindamam||

Verse 9

तथा देवर्षयः सर्वे पार्ते शक्रमुपासते। अमला धूतपाप्मानो दीप्यमाना इवाग्नयः।।

tathā devarṣayaḥ sarve pārte śakramupāsate| amalā dhūtapāpmāno dīpyamānā ivāgnayaḥ||

Verse 10

तेजस्विनः सोमसुतो विशोका विगतज्वराः। पराशरः पर्वतश्च तथा सावर्णिगालवौ।।

tejasvinaḥ somasuto viśokā vigatajvarāḥ| parāśaraḥ parvataśca tathā sāvarṇigālavau||

Verse 11

एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महामतिः। शङ्खश्च लिखितश्चैव तथा गौरशिरा मुनिः। दुर्वासाः क्रोधनः श्येनस्तथा दीर्घतमा मुनिः।।

ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva mahāmatiḥ| śaṅkhaśca likhitaścaiva tathā gauraśirā muniḥ| durvāsāḥ krodhanaḥ śyenastathā dīrghatamā muniḥ||

Verse 12

पवित्रपाणिः सावर्णिर्याज्ञवल्क्योऽथ भालुकिः। उद्दालकः श्वेतकेतुस्ताण्डो भाण्डायनिस्तथा।।

pavitrapāṇiḥ sāvarṇiryājñavalkyo'tha bhālukiḥ| uddālakaḥ śvetaketustāṇḍo bhāṇḍāyanistathā||

Verse 13

हविष्मांश्च गरिष्ठश्च हरिश्चन्द्रश्च पार्थिवः।। हृद्यश्चोदरशाण्डिल्यः पाराशर्यः कृषीवलः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि सप्तमोऽध्यायः।। 7।।

haviṣmāṃśca gariṣṭhaśca hariścandraśca pārthivaḥ|| hṛdyaścodaraśāṇḍilyaḥ pārāśaryaḥ kṛṣīvalaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi mantraparvaṇi saptamo'dhyāyaḥ|| 7||

Verse 14

वातस्कन्धो विशाखश्च विधाता काल एव च। करालदन्तस्त्वष्टा च विश्वकर्मा च तुम्बुरुः।।

vātaskandho viśākhaśca vidhātā kāla eva ca| karāladantastvaṣṭā ca viśvakarmā ca tumburuḥ||

Verse 15

अयोनिजा योनिजाश्च वायुभक्षा हुताशिनः। ईशानं सर्वलोकस्य वज्रिणं समुपासते।।

ayonijā yonijāśca vāyubhakṣā hutāśinaḥ| īśānaṃ sarvalokasya vajriṇaṃ samupāsate||

Verse 16

सहदेवः सुनीथश्च वाल्मीकिश्च महातपाः। समीकः सत्यवाक्चैव प्रचेताः सत्यसङ्गरः।।

sahadevaḥ sunīthaśca vālmīkiśca mahātapāḥ| samīkaḥ satyavākcaiva pracetāḥ satyasaṅgaraḥ||

Verse 17

मेधातिथिर्वामदेवः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः। मरुत्तश्च मरीचिश्च स्थाणुश्चात्र महातपाः।।

medhātithirvāmadevaḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ| maruttaśca marīciśca sthāṇuścātra mahātapāḥ||

Verse 18

कक्षीवान्गौतमस्तार्क्ष्यस्तथा वैश्वानरो मुनिः। मुनिः कालकवृक्षीय आश्राव्योऽथ हिरण्मयः।।

kakṣīvāngautamastārkṣyastathā vaiśvānaro muniḥ| muniḥ kālakavṛkṣīya āśrāvyo'tha hiraṇmayaḥ||

Verse 19

संवर्तो देवहव्यश्च विष्वक्सेनश्च वीर्यवान्। दिव्या आपस्तथौषध्यः श्रद्धा मेधा सरस्वती।।

saṃvarto devahavyaśca viṣvaksenaśca vīryavān| divyā āpastathauṣadhyaḥ śraddhā medhā sarasvatī||

Verse 20

अर्थो धर्मश्च कामश्च विद्युतश्चैव पाण्डव। जलवाहास्तथा मेघा वायवः स्तनयित्नवः।।

artho dharmaśca kāmaśca vidyutaścaiva pāṇḍava| jalavāhāstathā meghā vāyavaḥ stanayitnavaḥ||

Verse 21

प्राचीदिग्यज्ञवाहाश्च पावकाः सप्तविंशतिः। अग्नीषोमौ तथेन्द्राग्नी मित्रश्च सविताऽर्यमा।। पाराशर्यः कपिष्ठल इति घ. पाठः।।

prācīdigyajñavāhāśca pāvakāḥ saptaviṃśatiḥ| agnīṣomau tathendrāgnī mitraśca savitā'ryamā|| pārāśaryaḥ kapiṣṭhala iti gha. pāṭhaḥ||

Verse 22

भगो विश्वे साध्याश्च गुरुः शुक्रस्तथैव च। विश्वावसुश्चित्रसेनः सुमनस्तरुणस्तथा।।

bhago viśve sādhyāśca guruḥ śukrastathaiva ca| viśvāvasuścitrasenaḥ sumanastaruṇastathā||

Verse 23

यज्ञाश्च दक्षिणाश्चैवं ग्रहास्तोभाश्च भारत। यज्ञवाहाश्च ये मन्त्राः सर्वे तत्र समासते।।

yajñāśca dakṣiṇāścaivaṃ grahāstobhāśca bhārata| yajñavāhāśca ye mantrāḥ sarve tatra samāsate||

Verse 24

तथैवाप्सरसो राजन् रम्भोर्वश्यथ मेनका। घृताची पञ्चचूडा च विप्रचित्तिपुरोगमाः।।

tathaivāpsaraso rājan rambhorvaśyatha menakā| ghṛtācī pañcacūḍā ca vipracittipurogamāḥ||

Verse 25

विद्याधराश्च राजेन्द्र गन्धर्वाश्च मनोरमाः। नृत्यवादित्रगीतैश्च हास्यैश्च विविधैरपि।।

vidyādharāśca rājendra gandharvāśca manoramāḥ| nṛtyavāditragītaiśca hāsyaiśca vividhairapi||

Verse 26

रमयन्ति स्म नृपते देवराजं शतक्रतुम्। स्तुतिभिर्मङ्गलैश्चैव वस्तुवन्तः कर्मभिस्तथा।।

ramayanti sma nṛpate devarājaṃ śatakratum| stutibhirmaṅgalaiścaiva vastuvantaḥ karmabhistathā||

Verse 27

विक्रमैश्च महात्मानं बलवृत्रनिषूदनम्। ब्रह्मराजर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा।।

vikramaiśca mahātmānaṃ balavṛtraniṣūdanam| brahmarājarṣayaścaiva sarve devarṣayastathā||

Verse 28

विमानैर्विविधैर्दिव्यैर्दीप्यमाना इवाग्नयः। स्रग्विणो भूषिताः सर्वे यान्ति चायान्ति चापरे।।

vimānairvividhairdivyairdīpyamānā ivāgnayaḥ| sragviṇo bhūṣitāḥ sarve yānti cāyānti cāpare||

Verse 29

बृहस्पतिश्च शुक्रश्च नित्यमास्तां हि तत्र वै।। एते चान्ये च बहवो महात्मानो यतव्रताः।।

bṛhaspatiśca śukraśca nityamāstāṃ hi tatra vai|| ete cānye ca bahavo mahātmāno yatavratāḥ||

Verse 30

विमानैश्चन्द्रसङ्काशैः सोमवत्प्रियदर्शनाः। ब्रह्मणो वचनाद्राजन्भृगुः सप्तर्षयस्तथा।।

vimānaiścandrasaṅkāśaiḥ somavatpriyadarśanāḥ| brahmaṇo vacanādrājanbhṛguḥ saptarṣayastathā||

Verse 31

एषा सभा मया राजन्दृष्टा पुष्करमालिनी। शतक्रतोर्महाबाहो याम्यामपि सभां शृणु।। नीलण्ठधृतवाक्येभ्यः तानि च “ब्रह्मणोऽङ्गात् प्रसूतोऽग्निरङ्गिरा १ इति विश्रुतः । दक्षिणाग्निर्गार्हपत्याहवनीयाविति २ । ३ । ४ त्रयी । निर्मन्थ्यो ५ वैद्युतः ६ शूरः ७ संवर्त्तो ८ लौलिक ९ स्तथा । जाठरो १० विषगः ११ क्रव्यात् १२ क्षेमवान् १३ वैष्णव १४ स्तथा । दस्युमान् १५ बलद १६ श्चैव शान्तः १७ पुष्टो १८ विभावसुः १९ । ज्योतिष्मान् २० भरतो २१ भद्रः २२ २३ स्विष्टकृदृसुमान् २४ क्रतुः २५ । सोमश्च २६ पितृमां २७ श्चैव पावकाः सप्तविंशतिः” । ([https://sa.wikisource.org/s/bt3 वाचस्पत्यम्] )

eṣā sabhā mayā rājandṛṣṭā puṣkaramālinī| śatakratormahābāho yāmyāmapi sabhāṃ śṛṇu|| nīlaṇṭhadhṛtavākyebhyaḥ tāni ca “brahmaṇo'ṅgāt prasūto'gniraṅgirā 1 iti viśrutaḥ | dakṣiṇāgnirgārhapatyāhavanīyāviti 2 | 3 | 4 trayī | nirmanthyo 5 vaidyutaḥ 6 śūraḥ 7 saṃvartto 8 laulika 9 stathā | jāṭharo 10 viṣagaḥ 11 kravyāt 12 kṣemavān 13 vaiṣṇava 14 stathā | dasyumān 15 balada 16 ścaiva śāntaḥ 17 puṣṭo 18 vibhāvasuḥ 19 | jyotiṣmān 20 bharato 21 bhadraḥ 22 23 sviṣṭakṛdṛsumān 24 kratuḥ 25 | somaśca 26 pitṛmāṃ 27 ścaiva pāvakāḥ saptaviṃśatiḥ” | ([https://sa.wikisource.org/s/bt3 vācaspatyam] )