Adhyaya 79

Verse 1

दुर्योधनेन धृतराष्ट्रसमीपे राजसूयवर्णनादि।। 1।। दुर्योधन उवाच।। आर्यास्तु ये वै राजानः सत्यसन्धा महाव्रताः। पर्याप्तविद्या वक्तारो वेदान्तावभृथप्लुताः।।

duryodhanena dhṛtarāṣṭrasamīpe rājasūyavarṇanādi|| 1|| duryodhana uvāca|| āryāstu ye vai rājānaḥ satyasandhā mahāvratāḥ| paryāptavidyā vaktāro vedāntāvabhṛthaplutāḥ||

Verse 2

धृतिमन्तो ह्रीनिषेवा धर्मात्मानो नाशस्विनः। मूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजानः पर्युपांसते।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि ऊनाशीतितमोऽध्यायः।।79 ।।

dhṛtimanto hrīniṣevā dharmātmāno nāśasvinaḥ| mūrdhābhiṣiktāste cainaṃ rājānaḥ paryupāṃsate|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi dyūtaparvaṇi ūnāśītitamo'dhyāyaḥ||79 ||

Verse 3

दक्षिणार्थं समानीत राजभिः कांस्यदोहनाः। आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यंस्तत्रतत्र गाः।।

dakṣiṇārthaṃ samānīta rājabhiḥ kāṃsyadohanāḥ| āraṇyā bahusāhasrā apaśyaṃstatratatra gāḥ||

Verse 4

आजह्रस्तत्र सत्कृत्य स्वयमुद्यम्य भारत। अभिषेकार्थमव्यग्रा भाण्डमुच्चावचं नृपाः।।

ājahrastatra satkṛtya svayamudyamya bhārata| abhiṣekārthamavyagrā bhāṇḍamuccāvacaṃ nṛpāḥ||

Verse 5

बाह्लीको रथमाहार्षीज्जाम्बूनदविभूषितम्। सुदक्षिणस्तु युयुजे श्वेतैः काम्भोजजैर्हयैः।।

bāhlīko rathamāhārṣījjāmbūnadavibhūṣitam| sudakṣiṇastu yuyuje śvetaiḥ kāmbhojajairhayaiḥ||

Verse 6

सुनीथः प्रीतिमांश्चैव ह्यनुकर्षं महाबलः। ध्वजं चेदिपतिश्चैवमहार्षीत्स्वयमुद्यतम्।।

sunīthaḥ prītimāṃścaiva hyanukarṣaṃ mahābalaḥ| dhvajaṃ cedipatiścaivamahārṣītsvayamudyatam||

Verse 7

दाक्षिणात्यः सन्नहनं स्रगुष्णीषे च मागधः। वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम्।।

dākṣiṇātyaḥ sannahanaṃ sraguṣṇīṣe ca māgadhaḥ| vasudāno maheṣvāso gajendraṃ ṣaṣṭihāyanam||

Verse 8

मत्स्यस्त्वक्षान्हेमनद्धानेकलव्य उपानहौ। आवन्त्यस्त्वभिषेकार्थमपो बहुविधास्तथा।।

matsyastvakṣānhemanaddhānekalavya upānahau| āvantyastvabhiṣekārthamapo bahuvidhāstathā||

Verse 9

चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत्। असिं च सुत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम्।।

cekitāna upāsaṅgaṃ dhanuḥ kāśya upāharat| asiṃ ca sutsaruṃ śalyaḥ śaikyaṃ kāñcanabhūṣaṇam||

Verse 10

अभ्यपिञ्चत्ततो धौम्यो व्यासश्च समुहातपाः। नारदं च पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम्।।

abhyapiñcattato dhaumyo vyāsaśca samuhātapāḥ| nāradaṃ ca puraskṛtya devalaṃ cāsitaṃ munim||

Verse 11

प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्नभिषेकं महर्षयः। जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः।।

prītimanta upātiṣṭhannabhiṣekaṃ maharṣayaḥ| jāmadagnyena sahitāstathānye vedapāragāḥ||

Verse 12

अभिजग्मर्महात्मानो मन्त्रवद्भूरिदक्षिणम्। महेन्द्रमिव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा।।

abhijagmarmahātmāno mantravadbhūridakṣiṇam| mahendramiva devendraṃ divi saptarṣayo yathā||

Verse 13

अधारयच्छत्रमस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः। धनञ्जयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः।।

adhārayacchatramasya sātyakiḥ satyavikramaḥ| dhanañjayaśca vyajane bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ||

Verse 14

चामरे चापि शुद्धे द्वे यमौ जगृहतुस्तथा। उपागृह्णाद्यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः।।

cāmare cāpi śuddhe dve yamau jagṛhatustathā| upāgṛhṇādyamindrāya purākalpe prajāpatiḥ||

Verse 15

तमस्मै शङ्खमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः। शैक्यं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा।।

tamasmai śaṅkhamāhārṣīdvāruṇaṃ kalaśodadhiḥ| śaikyaṃ niṣkasahasreṇa sukṛtaṃ viśvakarmaṇā||

Verse 16

तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलोऽभवत्। गच्छन्ति पूर्वादपरं समुद्रं चापि दक्षिणम्।।

tenābhiṣiktaḥ kṛṣṇena tatra me kaśmalo'bhavat| gacchanti pūrvādaparaṃ samudraṃ cāpi dakṣiṇam||

Verse 17

उत्तरं तु गच्छन्ति विना तात पतत्र्रिभिः। तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गलकारकान्।।

uttaraṃ tu gacchanti vinā tāta patatrribhiḥ| tatra sma dadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhānmaṅgalakārakān||

Verse 18

प्राणदन्त समाध्मातास्ततो रोमाणि मेऽहृषन्। प्रापतन्भूमिपालाश्च ये तु हीनाः स्वतेजसा।।

prāṇadanta samādhmātāstato romāṇi me'hṛṣan| prāpatanbhūmipālāśca ye tu hīnāḥ svatejasā||

Verse 19

धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवोऽष्टमः। सत्वस्था वीर्यसम्पन्ना ह्यन्योन्यप्रियदर्शनाः।।

dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāśca sātyakiḥ keśavo'ṣṭamaḥ| satvasthā vīryasampannā hyanyonyapriyadarśanāḥ||

Verse 20

विसञ्ज्ञान्भूमिपान्दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा। ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम्।।

visañjñānbhūmipāndṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃstadā| tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥ prādāddhemaviṣāṇinām||

Verse 21

शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत। न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च।।

śatānyanaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata| na rantidevo nābhāgo yauvanāśvo manurna ca||

Verse 22

न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्यासीद्भगीरथः। ययातिर्नहुषो वापि यथा राजा युधिष्ठिरः।।

na ca rājā pṛthurvainyo na cāpyāsīdbhagīrathaḥ| yayātirnahuṣo vāpi yathā rājā yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 23

यथाऽतिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः। राजसूयमवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः।।

yathā'timātraṃ kaunteyaḥ śriyā paramayā yutaḥ| rājasūyamavāpyaivaṃ hariścandra iva prabhuḥ||

Verse 24

एतां दृष्टा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो। कथं तु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत।।

etāṃ dṛṣṭā śriyaṃ pārthe hariścandre yathā vibho| kathaṃ tu jīvitaṃ śreyo mama paśyasi bhārata||

Verse 25

अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप। कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्त एव च।।

andheneva yugaṃ naddhaṃ viparyastaṃ narādhipa| kanīyāṃso vivardhante jyeṣṭhā hīyanta eva ca||

Verse 26

एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म समीक्षमाणोऽपि कुरुप्रवीर। तेनाहमेवं कृशतां गतश्च विवर्णतां चैव सशोकतां च।।

evaṃ dṛṣṭvā nābhivindāmi śarma samīkṣamāṇo'pi kurupravīra| tenāhamevaṃ kṛśatāṃ gataśca vivarṇatāṃ caiva saśokatāṃ ca||