Adhyaya 65

Verse 1

कृष्णनिन्दाश्रवणेन शिशुपालजिघांसया उत्पततो भीमस्य भीष्मेण विनिवर्तनम्।। 1।। शिशुपाल उवाच। स मे बहुमतो राजा जरासन्धो महाबलः। योऽनेन युद्धं नेयेष दाक्षोऽयमिति संयुगे।।

kṛṣṇanindāśravaṇena śiśupālajighāṃsayā utpatato bhīmasya bhīṣmeṇa vinivartanam|| 1|| śiśupāla uvāca| sa me bahumato rājā jarāsandho mahābalaḥ| yo'nena yuddhaṃ neyeṣa dākṣo'yamiti saṃyuge||

Verse 2

केशवेन कृतं कर्म जरासन्धवधे तदा। भीमसेनार्जुनाभ्यां च कस्तत्साध्विति मन्यते।।

keśavena kṛtaṃ karma jarāsandhavadhe tadā| bhīmasenārjunābhyāṃ ca kastatsādhviti manyate||

Verse 3

उद्वारेण प्रविष्टेन छद्मना ब्रह्मवादिना। दृष्टः प्रभावः कृष्णेन जरासन्धस्य भूपतेः।।

udvāreṇa praviṣṭena chadmanā brahmavādinā| dṛṣṭaḥ prabhāvaḥ kṛṣṇena jarāsandhasya bhūpateḥ||

Verse 4

येन धर्मात्मनाऽऽत्मानं ब्रह्मण्यमभिजानता। प्रेषितं पाद्यमस्मै तद्दातुमग्रे दूरात्मने।।

yena dharmātmanā''tmānaṃ brahmaṇyamabhijānatā| preṣitaṃ pādyamasmai taddātumagre dūrātmane||

Verse 5

भुज्यतामिति तेनोक्ताः कृष्णबीमधनञ्जयाटः। जरासन्धेन कौरव्य कृष्णेन विकृतं कृतम्।।

bhujyatāmiti tenoktāḥ kṛṣṇabīmadhanañjayāṭaḥ| jarāsandhena kauravya kṛṣṇena vikṛtaṃ kṛtam||

Verse 6

यद्ययं जगतः कर्ता यथैनं मूर्ख मन्यसे। कस्मान्न ब्राह्मणं सम्यगात्मानमवगच्छति।।

yadyayaṃ jagataḥ kartā yathainaṃ mūrkha manyase| kasmānna brāhmaṇaṃ samyagātmānamavagacchati||

Verse 7

इदं त्वाश्चर्यभूतं मे यदिभे पाण्डवास्त्वया। अपकृष्टाः सतां मार्गान्मन्यन्ते तच्च साध्विति।।

idaṃ tvāścaryabhūtaṃ me yadibhe pāṇḍavāstvayā| apakṛṣṭāḥ satāṃ mārgānmanyante tacca sādhviti||

Verse 8

अथवा नैतदाश्चर्यं येषां त्वमसि भारत। स्त्रीसधर्मा च वृद्धश्च सर्वार्थानां प्रदर्शकः।।

athavā naitadāścaryaṃ yeṣāṃ tvamasi bhārata| strīsadharmā ca vṛddhaśca sarvārthānāṃ pradarśakaḥ||

Verse 9

वैशम्पायन उवाच।। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रूक्षं रूक्षाक्षरं बहु। चकोप बलिनां श्रेष्ठो भीमसेनः प्रतापवान्।।

vaiśampāyana uvāca|| tasya tadvacanaṃ śrutvā rūkṣaṃ rūkṣākṣaraṃ bahu| cakopa balināṃ śreṣṭho bhīmasenaḥ pratāpavān||

Verse 10

तथा पद्मप्रतीकाशे स्वभावायतविस्तृते। भूयः क्रोधाभिताम्राक्षे रक्ते नेत्रे बभूवतुः।।

tathā padmapratīkāśe svabhāvāyatavistṛte| bhūyaḥ krodhābhitāmrākṣe rakte netre babhūvatuḥ||

Verse 11

त्रिशिखां भ्रकुटीं चास्य ददृशुः सर्वपार्थिवाः। ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गङ्गां त्रिपथगामिव।।

triśikhāṃ bhrakuṭīṃ cāsya dadṛśuḥ sarvapārthivāḥ| lalāṭasthāṃ trikūṭasthāṃ gaṅgāṃ tripathagāmiva||

Verse 12

दन्तान्सन्दशतस्तस्य कोपाद्ददृशुराननम्। युगान्ते सर्वभूतानि कालस्येव जिघत्सतः।।

dantānsandaśatastasya kopāddadṛśurānanam| yugānte sarvabhūtāni kālasyeva jighatsataḥ||

Verse 13

उत्पतन्तं तु वेगेन जग्राहैनं मनस्विन्। भीष्म एव महाबाहुर्महासेनमिवेश्वरः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि शिशुपालवधपर्वणि पञ्चषष्टितमोऽध्यायः।।65।।

utpatantaṃ tu vegena jagrāhainaṃ manasvin| bhīṣma eva mahābāhurmahāsenamiveśvaraḥ|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi śiśupālavadhaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ||65||

Verse 14

तस्व भीमस्य भीष्मेण वार्यमाणस्य भारत। गुरुणा विविधैर्वाक्यैः क्रोधः प्रशममागतः।।

tasva bhīmasya bhīṣmeṇa vāryamāṇasya bhārata| guruṇā vividhairvākyaiḥ krodhaḥ praśamamāgataḥ||

Verse 15

नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यमरिन्दमः। समुद्वृत्तो घनापाये वेलामिव महोदधिः।।

nāticakrāma bhīṣmasya sa hi vākyamarindamaḥ| samudvṛtto ghanāpāye velāmiva mahodadhiḥ||

Verse 16

शिशुपालस्तु सङ्क्रुद्धे भीमसेने जनाधिप। नाकम्पत तदा वीरः पौरुषे व्यवस्थितः।।

śiśupālastu saṅkruddhe bhīmasene janādhipa| nākampata tadā vīraḥ pauruṣe vyavasthitaḥ||

Verse 17

उत्पतन्तं तु वेगेन पुनः पुनररिन्दमः। न स तं चिन्तयामास सिंहः क्रुद्धो मृगं यथा।।

utpatantaṃ tu vegena punaḥ punararindamaḥ| na sa taṃ cintayāmāsa siṃhaḥ kruddho mṛgaṃ yathā||

Verse 18

प्रहसंश्चाब्रवीद्वाक्यं चेदिराजः प्रतापवान्। भीमसेनमभिक्रुद्धं दृष्ट्वा भीमपराक्रमम्।।

prahasaṃścābravīdvākyaṃ cedirājaḥ pratāpavān| bhīmasenamabhikruddhaṃ dṛṣṭvā bhīmaparākramam||

Verse 19

मुञ्चैनं भीष्म पश्यन्तु यावदेनं नराधिपः। मत्प्रभावविनिर्दग्धं पतङ्गमिव वह्निना।।

muñcainaṃ bhīṣma paśyantu yāvadenaṃ narādhipaḥ| matprabhāvavinirdagdhaṃ pataṅgamiva vahninā||

Verse 20

ततश्चेदिपतेर्वाक्यं श्रुत्वा तत्कुरुसत्तमः। भीमसेनमुवाचेदं भीष्मे मतिमतां वरः।।

tataścedipatervākyaṃ śrutvā tatkurusattamaḥ| bhīmasenamuvācedaṃ bhīṣme matimatāṃ varaḥ||

Verse 21

नैषा चेदिपतेर्बुद्धिर्यत्त्वामाह्वयतेऽच्युतम्। भीमसेन महाबाहो कृष्णस्यैव विनिश्चयः।।

naiṣā cedipaterbuddhiryattvāmāhvayate'cyutam| bhīmasena mahābāho kṛṣṇasyaiva viniścayaḥ||