Adhyaya 63

Verse 1

राज्ञां रणोद्यमाद्विभ्यतो युधिष्ठिरस्य भीष्णेण समाश्वासनम्।। 1।। वैशम्पायन उवाच।। ततः सागरसङ्काशं दृष्ट्वा नृपतिमण्डलम्। संवर्तवाताभिहतं भीमं क्षुब्धमिवार्णवम्।

rājñāṃ raṇodyamādvibhyato yudhiṣṭhirasya bhīṣṇeṇa samāśvāsanam|| 1|| vaiśampāyana uvāca|| tataḥ sāgarasaṅkāśaṃ dṛṣṭvā nṛpatimaṇḍalam| saṃvartavātābhihataṃ bhīmaṃ kṣubdhamivārṇavam|

Verse 2

रोषात्प्रचलितं सर्वमिदमाह युधिष्ठिरः। भीष्मं मतिमतां मुख्यं वृद्धं कुरुपितामहम्। बृहस्पतिं बृहत्तेजाः पुरुहूत इवारिहा।

roṣātpracalitaṃ sarvamidamāha yudhiṣṭhiraḥ| bhīṣmaṃ matimatāṃ mukhyaṃ vṛddhaṃ kurupitāmaham| bṛhaspatiṃ bṛhattejāḥ puruhūta ivārihā|

Verse 3

असौ रोषात्प्रचलितो महान्नृपतिसागरः। अत्र यत्प्रतिपत्तव्यं तन्मे ब्रूहि पितामह।।

asau roṣātpracalito mahānnṛpatisāgaraḥ| atra yatpratipattavyaṃ tanme brūhi pitāmaha||

Verse 4

यज्ञस्य च न विघ्नः स्यात्प्रजानां च हितं भवेत्। यथा सर्वत्र तत्सर्वं ब्रूहि मेऽद्य पितामह।।

yajñasya ca na vighnaḥ syātprajānāṃ ca hitaṃ bhavet| yathā sarvatra tatsarvaṃ brūhi me'dya pitāmaha||

Verse 5

इत्युक्तवति धर्मज्ञे धर्मराजे युधिष्ठिरे। उवाचेदं वचो भीष्मस्ततः कुरुपितामहः।।

ityuktavati dharmajñe dharmarāje yudhiṣṭhire| uvācedaṃ vaco bhīṣmastataḥ kurupitāmahaḥ||

Verse 6

मा भैस्त्वं कुरुशार्दूल श्वा सिंहं हन्तुमर्हति। शिवः पन्थाः सुनीतोऽत्र मया पूर्वतरं वृतः।।

mā bhaistvaṃ kuruśārdūla śvā siṃhaṃ hantumarhati| śivaḥ panthāḥ sunīto'tra mayā pūrvataraṃ vṛtaḥ||

Verse 7

प्रसुप्ते हि यथा सिंहे श्वानस्तात समागताः। भषेयुः सहिताः सर्वे तथेमे वसुधाधिपाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि शिशुपालवधपर्वणि त्रिषष्टितमोऽध्यायः।। 63।।

prasupte hi yathā siṃhe śvānastāta samāgatāḥ| bhaṣeyuḥ sahitāḥ sarve tatheme vasudhādhipāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi śiśupālavadhaparvaṇi triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 63||

Verse 8

वृष्णिसिंहस्य सुप्तस्य तथाऽमी प्रमुके स्थिताः। भषन्ते तात सङ्क्रुद्धाः श्वानः सिंहस्य सन्निधौ।।

vṛṣṇisiṃhasya suptasya tathā'mī pramuke sthitāḥ| bhaṣante tāta saṅkruddhāḥ śvānaḥ siṃhasya sannidhau||

Verse 9

न हि सम्बुध्यते यावत्सुप्तः सिंह इवाच्युतः। तदिदं ज्ञातपूर्वं हि तव संस्तोतुमिच्छसि। तेन सिंहीकरोत्येतानसिंहश्चेदिपुङ्गवः।।

na hi sambudhyate yāvatsuptaḥ siṃha ivācyutaḥ| tadidaṃ jñātapūrvaṃ hi tava saṃstotumicchasi| tena siṃhīkarotyetānasiṃhaścedipuṅgavaḥ||

Verse 10

पार्थिवान्पार्थिवश्रेष्ठ शिशुपालोऽल्पचेतनः। सर्वान्सर्वात्मना तात नेतुकामो यमक्षयम्।।

pārthivānpārthivaśreṣṭha śiśupālo'lpacetanaḥ| sarvānsarvātmanā tāta netukāmo yamakṣayam||

Verse 11

नूनमेतत्समादातुं पुनरिच्छत्यधोक्षजः। यदस्य शिशुपालस्य तेजस्तिष्ठति भारत।।

nūnametatsamādātuṃ punaricchatyadhokṣajaḥ| yadasya śiśupālasya tejastiṣṭhati bhārata||

Verse 12

विप्लुता चास्य भद्रं ते बुद्धिर्बुद्धिमतां वर। चेदिराजस्य कौन्तेय सर्वेषां च महीक्षितम्।।

viplutā cāsya bhadraṃ te buddhirbuddhimatāṃ vara| cedirājasya kaunteya sarveṣāṃ ca mahīkṣitam||

Verse 13

आदातुं च नरव्याघ्रो यं यमिच्छत्ययं तदा। तस्य विप्लवते बुद्धिरेवं चेदिपतेर्यथा।।

ādātuṃ ca naravyāghro yaṃ yamicchatyayaṃ tadā| tasya viplavate buddhirevaṃ cedipateryathā||

Verse 14

चतुर्विधानां भूतानां त्रिषु लोकेषु माधवः। प्रभवश्चैव सर्वेषां निधनं च युधिष्ठिर।।

caturvidhānāṃ bhūtānāṃ triṣu lokeṣu mādhavaḥ| prabhavaścaiva sarveṣāṃ nidhanaṃ ca yudhiṣṭhira||

Verse 15

वैशम्पायन उवाच। इति तस्य वचः श्रुत्वा ततश्चेदिपतिर्नृपः। भीष्मं रूक्षाक्षरा वाचः श्रावयामास भारत।।

vaiśampāyana uvāca| iti tasya vacaḥ śrutvā tataścedipatirnṛpaḥ| bhīṣmaṃ rūkṣākṣarā vācaḥ śrāvayāmāsa bhārata||