Adhyaya 58

Verse 1

कृष्णदर्शनाय वसुदेवादीनामागमनम्।।1।। रामकृष्णाभ्यां पित्रादिवन्दनपूर्वकं बन्धुभ्यो रत्नादिवितरणम्।। 2।। इन्द्रस्य कृष्णचरितप्रशंसनपूर्वकं स्वलोकगमनम्।। 3।। भीष्म उवाच। एवमालोकयाञ्चक्रुर्द्वारकामृषभास्त्रयः। उपेन्द्रबलदेवौ च वासवश्च महायशाः।।

kṛṣṇadarśanāya vasudevādīnāmāgamanam||1|| rāmakṛṣṇābhyāṃ pitrādivandanapūrvakaṃ bandhubhyo ratnādivitaraṇam|| 2|| indrasya kṛṣṇacaritapraśaṃsanapūrvakaṃ svalokagamanam|| 3|| bhīṣma uvāca| evamālokayāñcakrurdvārakāmṛṣabhāstrayaḥ| upendrabaladevau ca vāsavaśca mahāyaśāḥ||

Verse 2

ततस्तं पाण्डरं शौरिर्मूर्ध्नि तिष्ठन्गरुत्मतः। प्रीतः शङ्खमुपाध्मासीद्द्विषतां रोमहर्षणम्।।

tatastaṃ pāṇḍaraṃ śaurirmūrdhni tiṣṭhangarutmataḥ| prītaḥ śaṅkhamupādhmāsīddviṣatāṃ romaharṣaṇam||

Verse 3

तस्य शङ्खस्य शब्देन सारश्चुक्षुभे भृशम्। ररास च नभः सर्वं तच्चित्रमभवत्तदा।।

tasya śaṅkhasya śabdena sāraścukṣubhe bhṛśam| rarāsa ca nabhaḥ sarvaṃ taccitramabhavattadā||

Verse 4

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं निशम्य कुकुरान्दकाः। प्रीयमाणाः समाजग्मुरालोक्य मधुसूदनम्।।

pāñcajanyasya nirghoṣaṃ niśamya kukurāndakāḥ| prīyamāṇāḥ samājagmurālokya madhusūdanam||

Verse 5

वसुदेवं पुरस्कृत्य वेणुशङ्खरवैः सह। उग्रसेनो ययौ राजा वासुदेवनिवेशनम्।।

vasudevaṃ puraskṛtya veṇuśaṅkharavaiḥ saha| ugraseno yayau rājā vāsudevaniveśanam||

Verse 6

आनन्दितुं पर्यचन्स्वेषु वेश्मसु देवकी। रोहिणी च ययौ देशमाहुकस्य च याः स्त्रियः।।

ānandituṃ paryacansveṣu veśmasu devakī| rohiṇī ca yayau deśamāhukasya ca yāḥ striyaḥ||

Verse 7

हता ब्रह्मद्विषः सर्वे जयन्त्यन्धकवृष्णयटः। एवमुक्तः सह स्त्रीभिरक्षतैर्मधुसूदनः।।

hatā brahmadviṣaḥ sarve jayantyandhakavṛṣṇayaṭaḥ| evamuktaḥ saha strībhirakṣatairmadhusūdanaḥ||

Verse 8

ततः शौरिः सुपर्णेन स्वं निवेशनमभ्ययात्। चकाराथ यथोद्देशमीश्वरो मणिपर्वतम्।।

tataḥ śauriḥ suparṇena svaṃ niveśanamabhyayāt| cakārātha yathoddeśamīśvaro maṇiparvatam||

Verse 9

ततो धनानि रत्नानि सभायां मधुसूदनः। निधाय पुण्डरीकाक्षः पितुर्दर्शनलालसः।।

tato dhanāni ratnāni sabhāyāṃ madhusūdanaḥ| nidhāya puṇḍarīkākṣaḥ piturdarśanalālasaḥ||

Verse 10

ततः सान्दीपिनिं पूर्वं ब्राह्मणं चापि भारत। यथान्यायं वासुदेव उपस्पृष्ट्वा महायशाः।।

tataḥ sāndīpiniṃ pūrvaṃ brāhmaṇaṃ cāpi bhārata| yathānyāyaṃ vāsudeva upaspṛṣṭvā mahāyaśāḥ||

Verse 11

ववन्दे पृथुताम्राक्षः प्रीयमाणो महायशाः। तथाऽश्रुपरिपूर्णाक्षमानन्दभृतचेतसम्।।

vavande pṛthutāmrākṣaḥ prīyamāṇo mahāyaśāḥ| tathā'śruparipūrṇākṣamānandabhṛtacetasam||

Verse 12

ववन्दे सह रामेण पितरं वासवानुजः। ताभ्यां च मूर्ध्न्युपाघ्रातः केशवः परवीरहा।।

vavande saha rāmeṇa pitaraṃ vāsavānujaḥ| tābhyāṃ ca mūrdhnyupāghrātaḥ keśavaḥ paravīrahā||

Verse 13

यथाश्रेष्ठमुपागम्य सात्वतान्यदुनन्दनः। सर्वेषां नाम जग्राह दाशार्हाणामधोक्षजः।।

yathāśreṣṭhamupāgamya sātvatānyadunandanaḥ| sarveṣāṃ nāma jagrāha dāśārhāṇāmadhokṣajaḥ||

Verse 14

ततः सर्वाणि वित्तानि सर्वरत्नमयानि च। व्यभजत्तानि तेभ्योऽथ सर्वेभ्यो यदुनन्दनः।।

tataḥ sarvāṇi vittāni sarvaratnamayāni ca| vyabhajattāni tebhyo'tha sarvebhyo yadunandanaḥ||

Verse 15

सा केशवमहामात्रैर्महेन्द्रप्रतिमैः सभा। शुशुभे वृष्णिशार्दूलैः सिंहैरिव गिरेर्गुहा।।

sā keśavamahāmātrairmahendrapratimaiḥ sabhā| śuśubhe vṛṣṇiśārdūlaiḥ siṃhairiva girerguhā||

Verse 16

अथासनगतान्सर्वानुवाच विबुधाधिपः। शुभया हर्षयन्वाचा महेन्द्रस्तान्महायशाः। कुकुरान्धकमुख्यांश्च तं च राजानमाहुकम्।।

athāsanagatānsarvānuvāca vibudhādhipaḥ| śubhayā harṣayanvācā mahendrastānmahāyaśāḥ| kukurāndhakamukhyāṃśca taṃ ca rājānamāhukam||

Verse 17

इन्द्र उवाच। यदर्थं जन्म कृष्णस्य मानुषेषु महात्मनः। यत्कृतं वासुदेवेन तद्वक्ष्यामि समासतः।।

indra uvāca| yadarthaṃ janma kṛṣṇasya mānuṣeṣu mahātmanaḥ| yatkṛtaṃ vāsudevena tadvakṣyāmi samāsataḥ||

Verse 18

अयं शतसहस्राणि दानवानामरिन्दमः। निहय् पुण्डरीकाक्षः पातालविवरं ययौ।।

ayaṃ śatasahasrāṇi dānavānāmarindamaḥ| nihay puṇḍarīkākṣaḥ pātālavivaraṃ yayau||

Verse 19

यच्च नाधिगतं पूर्वैः प्रह्लादबलिशम्बरैः। तदिदं शौरिणा वित्तं प्रापितं भवतामिह।।

yacca nādhigataṃ pūrvaiḥ prahlādabaliśambaraiḥ| tadidaṃ śauriṇā vittaṃ prāpitaṃ bhavatāmiha||

Verse 20

सपाशं मुरमाक्रमय् पाञ्चजन्यं च धीमता। शिलासङ्घानतिक्रम्य निशुम्भः सगणो हतः।।

sapāśaṃ muramākramay pāñcajanyaṃ ca dhīmatā| śilāsaṅghānatikramya niśumbhaḥ sagaṇo hataḥ||

Verse 21

हयग्रीवश्च विक्रान्तो दानवो निहतो बली। मथितश्च मृधे भौमः कुण्डले चाहृते पुनः।।

hayagrīvaśca vikrānto dānavo nihato balī| mathitaśca mṛdhe bhaumaḥ kuṇḍale cāhṛte punaḥ||

Verse 22

पुनर्बाणवधे शौरिमादित्या वसुभिः सह। मन्मुखा आगमिष्यन्ति साध्याश्च मधुसूदनम्।।

punarbāṇavadhe śaurimādityā vasubhiḥ saha| manmukhā āgamiṣyanti sādhyāśca madhusūdanam||

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानामन्त्र्य कुकुरान्धकान्। सस्वजे रामकृष्णौ च वसुदेवं च वासवः।।

evamuktvā tataḥ sarvānāmantrya kukurāndhakān| sasvaje rāmakṛṣṇau ca vasudevaṃ ca vāsavaḥ||

Verse 24

प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाननिरूद्धं च सारणम्। बभ्रुं झल्लिं गदं भानुं चारुदेष्णं च वृत्रहा।।

pradyumnasāmbapramukhānanirūddhaṃ ca sāraṇam| babhruṃ jhalliṃ gadaṃ bhānuṃ cārudeṣṇaṃ ca vṛtrahā||

Verse 25

सत्कृत्य सारणाक्रूरौ पुनराभाष्य सात्यकिम्। सस्वजे वृष्णिराजानमाहुकं कुकुराधिपम्। भोजं च कृतवर्णाणमन्यांश्चान्दकवृष्णिषु।।

satkṛtya sāraṇākrūrau punarābhāṣya sātyakim| sasvaje vṛṣṇirājānamāhukaṃ kukurādhipam| bhojaṃ ca kṛtavarṇāṇamanyāṃścāndakavṛṣṇiṣu||

Verse 26

आमन्त्र्य देवप्रवरैर्वासवो वासवानुजम्। ततः श्वेताचलप्रख्यं गजमैरावतं प्रभुः।।

āmantrya devapravarairvāsavo vāsavānujam| tataḥ śvetācalaprakhyaṃ gajamairāvataṃ prabhuḥ||

Verse 27

पश्यतां सर्वभातानामारुरोह शचीपतिः। पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिवं च वरवारणम्।।

paśyatāṃ sarvabhātānāmāruroha śacīpatiḥ| pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca divaṃ ca varavāraṇam||

Verse 28

मुखाडम्बरनिर्घोषैः पूरयन्तमिवासकृत्। हैमयन्त्रमहाकक्ष्यं हिरण्मयविषाणिनम्।।

mukhāḍambaranirghoṣaiḥ pūrayantamivāsakṛt| haimayantramahākakṣyaṃ hiraṇmayaviṣāṇinam||

Verse 29

मनोहरकुथास्तीर्णं सर्वरत्नविभूषितम्। नित्यस्रुतमदस्रावं क्षरन्तमिव तोयदम्।।

manoharakuthāstīrṇaṃ sarvaratnavibhūṣitam| nityasrutamadasrāvaṃ kṣarantamiva toyadam||

Verse 30

दिशागजं महामात्रं काञ्चनस्रजमास्थितः। प्रबभौ मन्दराग्रस्थः प्रतपन्भानुमानिव।।

diśāgajaṃ mahāmātraṃ kāñcanasrajamāsthitaḥ| prababhau mandarāgrasthaḥ pratapanbhānumāniva||

Verse 31

ततो वज्मयं भीमं प्रगृह्य परामाङ्कुशम्। ययौ बलवता सार्धं पावकेन शचीपतिः।।

tato vajmayaṃ bhīmaṃ pragṛhya parāmāṅkuśam| yayau balavatā sārdhaṃ pāvakena śacīpatiḥ||

Verse 32

तं करेणुगजव्रातैर्विमानैश्च मरुद्गणाः। पृष्ठतोऽनुययुः प्रीताः कुबेरवरुणग्रहाः।।

taṃ kareṇugajavrātairvimānaiśca marudgaṇāḥ| pṛṣṭhato'nuyayuḥ prītāḥ kuberavaruṇagrahāḥ||

Verse 33

स वायुपक्षमास्थाय वैश्वानरपथं गतः। प्राप्य सूर्यपथं देवस्तत्रैवान्तरधीयत।।

sa vāyupakṣamāsthāya vaiśvānarapathaṃ gataḥ| prāpya sūryapathaṃ devastatraivāntaradhīyata||