Adhyaya 57

Verse 1

द्वारकावर्णनम्।। 1।। रुक्मिणीसत्यभामादिगृहवर्णनम्।।2।। कृष्णेन स्वर्गादानीतस्व पारिजातस्य प्रतिष्ठापनमुद्यान वर्णनं च।। 3।। तां पुरी द्वारकीं दृष्ट्वा विभुर्नारायणो हरिः। हृष्टः सर्वार्थसम्पन्नः प्रवेष्टुमुपचक्रमे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वण अर्घाहरणपर्वणि सप्तपञ्चाशोऽध्यायः।। 57।। तां पुरी द्वारकां दृष्ट्वा विभुर्नारायणो हरिः। हृष्टः सर्वार्थसम्पन्नः प्रवेष्टुमुपचक्रमे॥

dvārakāvarṇanam|| 1|| rukmiṇīsatyabhāmādigṛhavarṇanam||2|| kṛṣṇena svargādānītasva pārijātasya pratiṣṭhāpanamudyāna varṇanaṃ ca|| 3|| tāṃ purī dvārakīṃ dṛṣṭvā vibhurnārāyaṇo hariḥ| hṛṣṭaḥ sarvārthasampannaḥ praveṣṭumupacakrame|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇa arghāharaṇaparvaṇi saptapañcāśo'dhyāyaḥ|| 57|| tāṃ purī dvārakāṃ dṛṣṭvā vibhurnārāyaṇo hariḥ| hṛṣṭaḥ sarvārthasampannaḥ praveṣṭumupacakrame||

Verse 2

सोऽपश्यद्वृक्षषण्डांश्च रम्यान्नानाजनान्वहून्। समन्ततो द्वारवत्यां नानापुष्पफलान्वितान्।। सोऽपश्यद्वृक्षषण्डांश्च रम्यान्नानाजनान्बहून्। समन्ततो द्वारवत्यां नानापुष्पफलान्वितान्॥

so'paśyadvṛkṣaṣaṇḍāṃśca ramyānnānājanānvahūn| samantato dvāravatyāṃ nānāpuṣpaphalānvitān|| so'paśyadvṛkṣaṣaṇḍāṃśca ramyānnānājanānbahūn| samantato dvāravatyāṃ nānāpuṣpaphalānvitān||

Verse 3

अर्कचन्द्रप्रतीकाशैर्मेरुकूटनिभैर्गृहैः। द्वारकामावृतां रम्यां सुकृतां विश्वकर्मणा।। अर्कचन्द्रप्रतीकाशैर्मेरुकूटनिभैर्गृहैः। द्वारकामावृतां रम्यां सुकृतां विश्वकर्मणा॥

arkacandrapratīkāśairmerukūṭanibhairgṛhaiḥ| dvārakāmāvṛtāṃ ramyāṃ sukṛtāṃ viśvakarmaṇā|| arkacandrapratīkāśairmerukūṭanibhairgṛhaiḥ| dvārakāmāvṛtāṃ ramyāṃ sukṛtāṃ viśvakarmaṇā||

Verse 4

पद्मषण्डाकुलाभिश्च हंससेवितवारिभिः। गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिघाभिरलङ्कृताम्।। पद्मषण्डाकुलाभिश्च हंससेवितवारिभिः। गङ्गासिन्धुप्रकाशाभिः परिघाभिरलङ्कृताम्॥

padmaṣaṇḍākulābhiśca haṃsasevitavāribhiḥ| gaṅgāsindhuprakāśābhiḥ parighābhiralaṅkṛtām|| padmaṣaṇḍākulābhiśca haṃsasevitavāribhiḥ| gaṅgāsindhuprakāśābhiḥ parighābhiralaṅkṛtām||

Verse 5

प्राकारेणार्कवर्णेन पाण्डरेण विराजिताम्। वियन्मूर्ध्नि निविष्टेन द्यामिवाभ्रपरिच्छदाम्।। प्राकारेणार्कवर्णेन पाण्डरेण विराजिताम्। वियन्मूर्ध्नि निविष्टेन द्यामिवाभ्रपरिच्छदाम्॥

prākāreṇārkavarṇena pāṇḍareṇa virājitām| viyanmūrdhni niviṣṭena dyāmivābhraparicchadām|| prākāreṇārkavarṇena pāṇḍareṇa virājitām| viyanmūrdhni niviṣṭena dyāmivābhraparicchadām||

Verse 6

नन्दनप्रतिमैश्वापि मिश्रकप्रतिमैर्वनैः। तत्र सा विहिता साक्षान्नगरी विश्वकर्मणा।। नन्दनप्रतिमैश्वापि मिश्रकप्रतिमैर्वनैः। तत्र सा विहिता साक्षान्नगरी विश्वकर्मणा॥

nandanapratimaiśvāpi miśrakapratimairvanaiḥ| tatra sā vihitā sākṣānnagarī viśvakarmaṇā|| nandanapratimaiśvāpi miśrakapratimairvanaiḥ| tatra sā vihitā sākṣānnagarī viśvakarmaṇā||

Verse 7

काञ्चनैर्मणिसोपानैरुपेता जनहर्षिणी। गीतघोषमहाघोषैः प्रसादप्रवरैः शुभा।। काञ्चनैर्मणिसोपानैरुपेता जनहर्षिणी। गीतघोषमहाघोषैः प्रासादप्रवरैः शुभा॥

kāñcanairmaṇisopānairupetā janaharṣiṇī| gītaghoṣamahāghoṣaiḥ prasādapravaraiḥ śubhā|| kāñcanairmaṇisopānairupetā janaharṣiṇī| gītaghoṣamahāghoṣaiḥ prāsādapravaraiḥ śubhā||

Verse 8

तस्मिन्पुरवारश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम्। नेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः।। तस्मिन्पुरवरेश्रेष्ठे दाशार्हाणां यशस्विनाम्। वेश्मानि जहृषे दृष्ट्वा भगवान्पाकशासनः॥

tasminpuravāraśreṣṭhe dāśārhāṇāṃ yaśasvinām| neśmāni jahṛṣe dṛṣṭvā bhagavānpākaśāsanaḥ|| tasminpuravareśreṣṭhe dāśārhāṇāṃ yaśasvinām| veśmāni jahṛṣe dṛṣṭvā bhagavānpākaśāsanaḥ||

Verse 9

समुच्छ्रितपताकानि पारिप्लवनिभानि च। काञ्चनाभानि भाखन्ति मेरुकूटनिभानि च।। समुच्छ्रितपताकानि पारिप्लवनिभानि च। काञ्चनाभानि भाखन्ति मेरुकूटनिभानि च॥

samucchritapatākāni pāriplavanibhāni ca| kāñcanābhāni bhākhanti merukūṭanibhāni ca|| samucchritapatākāni pāriplavanibhāni ca| kāñcanābhāni bhākhanti merukūṭanibhāni ca||

Verse 10

सुधापाण्डरशृङ्गैश्च शातकुम्भपरिच्छदैः। रत्नसानुमहाशृङ्गैः सर्वरत्नसमन्वितैः? सुधापाण्डरशृङ्गैश्च शातकुम्भपरिच्छदैः। रत्नसानुमहाशृङ्गैः सर्वरत्नसमन्वितैः?

sudhāpāṇḍaraśṛṅgaiśca śātakumbhaparicchadaiḥ| ratnasānumahāśṛṅgaiḥ sarvaratnasamanvitaiḥ? sudhāpāṇḍaraśṛṅgaiśca śātakumbhaparicchadaiḥ| ratnasānumahāśṛṅgaiḥ sarvaratnasamanvitaiḥ?

Verse 11

सहर्म्यैः सार्धचन्द्रैश्च सनिर्यूहैः सपञ्ज्अरैः। सयन्त्रगृहसंबाधैः सधातुभिरिवाद्रिभिः।। सहर्म्यैः सार्धचन्द्रैश्च सनिर्यूहैः सपञ्जरैः। सयन्त्रगृहसंबाधैः सधातुभिरिवाद्रिभिः॥ मणिकाञ्चनभोमेश्च सुधामृष्टतलैस्तथा। जाम्बूनदमयद्वारैर्वैडूर्यविकृतार्गलैः॥

saharmyaiḥ sārdhacandraiśca saniryūhaiḥ sapañjaraiḥ| sayantragṛhasaṃbādhaiḥ sadhātubhirivādribhiḥ|| saharmyaiḥ sārdhacandraiśca saniryūhaiḥ sapañjaraiḥ| sayantragṛhasaṃbādhaiḥ sadhātubhirivādribhiḥ|| maṇikāñcanabhomeśca sudhāmṛṣṭatalaistathā| jāmbūnadamayadvārairvaiḍūryavikṛtārgalaiḥ||

Verse 12

मणिकाञ्चनभ्ॐऐश्च सुधामृष्टतलैस्तथा। जाम्बूनदमयद्वारैर्वैडूर्यविकृतार्गलैः।।

maṇikāñcanabhoṃaiśca sudhāmṛṣṭatalaistathā| jāmbūnadamayadvārairvaiḍūryavikṛtārgalaiḥ||

Verse 13

सर्वर्तुसुखसंस्यर्शैर्महाधनपरिच्छदैः। रम्यसानुगृहैः शृङ्गैर्विचित्रैरिव पर्वतैः।। सर्वर्तुसुखसंस्पर्शैर्महाधनपरिच्छदैः। रम्यसानुगृहैः शृङ्गैर्विचित्रैरिव पर्वतैः॥

sarvartusukhasaṃsyarśairmahādhanaparicchadaiḥ| ramyasānugṛhaiḥ śṛṅgairvicitrairiva parvataiḥ|| sarvartusukhasaṃsparśairmahādhanaparicchadaiḥ| ramyasānugṛhaiḥ śṛṅgairvicitrairiva parvataiḥ||

Verse 14

पञ्चवर्णसवर्णैश्च पुष्पवृष्टिसमप्रभैः। तुल्यैः पर्जन्यनिर्घोषैर्ह्रादैर्भोगवती यथा।। पञ्चवर्णसवर्णैश्च पुष्पवृष्टिसमप्रभैः। तुल्यैः पर्जन्यनिर्घोषैर्ह्रादैर्भोगवती यथा॥

pañcavarṇasavarṇaiśca puṣpavṛṣṭisamaprabhaiḥ| tulyaiḥ parjanyanirghoṣairhrādairbhogavatī yathā|| pañcavarṇasavarṇaiśca puṣpavṛṣṭisamaprabhaiḥ| tulyaiḥ parjanyanirghoṣairhrādairbhogavatī yathā||

Verse 15

कृष्णध्वजोपवाह्यैश्च दाशार्हायुधरोहितैः। वृष्णिवीरमयूरैश्च स्त्रीसहस्रप्रजाकुलैः।। कृष्णध्वजोपवाह्यैश्च दाशार्हायुधरोहितैः। वृष्णिवीरमयूरैश्च स्त्रीसहस्रप्रजाकुलैः॥

kṛṣṇadhvajopavāhyaiśca dāśārhāyudharohitaiḥ| vṛṣṇivīramayūraiśca strīsahasraprajākulaiḥ|| kṛṣṇadhvajopavāhyaiśca dāśārhāyudharohitaiḥ| vṛṣṇivīramayūraiśca strīsahasraprajākulaiḥ||

Verse 16

वासुदेवैन्द्रपर्जन्यैर्गृहमेघैरलङ्कृता। ददृशे द्वारकाऽतीव मेघैर्द्यैरिव संवृता।। वासुदेवैन्द्रपर्जन्यैर्गृहमेघैरलङ्कृता। ददृशे द्वारकाऽतीव मेघैर्द्यौरिव संवृता॥

vāsudevaindraparjanyairgṛhameghairalaṅkṛtā| dadṛśe dvārakā'tīva meghairdyairiva saṃvṛtā|| vāsudevaindraparjanyairgṛhameghairalaṅkṛtā| dadṛśe dvārakā'tīva meghairdyauriva saṃvṛtā||

Verse 17

साक्षाद्भगवतो वेश्म विहितं विश्वकर्मणा। ददृशुर्वासुदेवस्य चतुर्योजनमायतम्।। साक्षाद्भगवतो वेश्म विहितं विश्वकर्मणा। ददृशुर्वासुदेवस्य चतुर्योजनमायतम्॥

sākṣādbhagavato veśma vihitaṃ viśvakarmaṇā| dadṛśurvāsudevasya caturyojanamāyatam|| sākṣādbhagavato veśma vihitaṃ viśvakarmaṇā| dadṛśurvāsudevasya caturyojanamāyatam||

Verse 18

तावदेव सुविस्तीर्णं सुसम्पूर्णं महाधनैः। प्रासादवरसम्पन्नं युक्तं जगति पर्वतैः।। तावदेव सुविस्तीर्णं सुसम्पूर्णं महाधनैः। प्रासादवरसम्पन्नं युक्तं जगति पर्वतैः॥

tāvadeva suvistīrṇaṃ susampūrṇaṃ mahādhanaiḥ| prāsādavarasampannaṃ yuktaṃ jagati parvataiḥ|| tāvadeva suvistīrṇaṃ susampūrṇaṃ mahādhanaiḥ| prāsādavarasampannaṃ yuktaṃ jagati parvataiḥ||

Verse 19

यं चकार महाभागस्त्वष्टा वासवचोदितः। प्रासादं हेमनाभस्य सर्वतो योजनायतम्।। यं चकार महाभागस्त्वष्टा वासवचोदितः। प्रासादं हेमनाभस्य सर्वतो योजनायतम्॥

yaṃ cakāra mahābhāgastvaṣṭā vāsavacoditaḥ| prāsādaṃ hemanābhasya sarvato yojanāyatam|| yaṃ cakāra mahābhāgastvaṣṭā vāsavacoditaḥ| prāsādaṃ hemanābhasya sarvato yojanāyatam||

Verse 20

मेरोरिव गिरेः शृङ्गमुच्छ्रितं काञ्चनालयम्। रुक्मिण्याः प्रवरो वासो निर्मितः सुमहात्मना।। मेरोरिव गिरेः शृङ्गमुच्छ्रितं काञ्चनालयम्। रुक्मिण्याः प्रवरो वासो निर्मितः सुमहात्मना॥

meroriva gireḥ śṛṅgamucchritaṃ kāñcanālayam| rukmiṇyāḥ pravaro vāso nirmitaḥ sumahātmanā|| meroriva gireḥ śṛṅgamucchritaṃ kāñcanālayam| rukmiṇyāḥ pravaro vāso nirmitaḥ sumahātmanā||

Verse 21

सत्यभामा पुनर्वेश्म सदा वसति पाण्डरम्। विचित्रमणिसोपानं यं विदुः शीतवानिति।। सत्यभामा पुनर्वेश्म सदा वसति पाण्डरम्। विचित्रमणिसोपानं यं विदुः शीतवानिति॥

satyabhāmā punarveśma sadā vasati pāṇḍaram| vicitramaṇisopānaṃ yaṃ viduḥ śītavāniti|| satyabhāmā punarveśma sadā vasati pāṇḍaram| vicitramaṇisopānaṃ yaṃ viduḥ śītavāniti||

Verse 22

विमलादित्यवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम्। व्यक्तबद्धं यथोद्देशे चतुर्दशमहाध्वजम्।। विमलादित्यवर्णाभिः पताकाभिरलङ्कृतम्। व्यक्तबद्धं यथोद्देशे चतुर्दशमहाध्वजम्॥

vimalādityavarṇābhiḥ patākābhiralaṅkṛtam| vyaktabaddhaṃ yathoddeśe caturdaśamahādhvajam|| vimalādityavarṇābhiḥ patākābhiralaṅkṛtam| vyaktabaddhaṃ yathoddeśe caturdaśamahādhvajam||

Verse 23

सर्वप्रासादमुख्योऽत्र जाम्बवत्या विभूषितः। प्रभाया जृम्भणैश्चित्रैस्त्रैलोक्यमिव भासयन्।। सर्वप्रासादमुख्योऽत्र जाम्बवत्या विभूषितः। प्रभाया जृम्भणैश्चित्रैस्त्रैलोक्यमिव भासयन्॥

sarvaprāsādamukhyo'tra jāmbavatyā vibhūṣitaḥ| prabhāyā jṛmbhaṇaiścitraistrailokyamiva bhāsayan|| sarvaprāsādamukhyo'tra jāmbavatyā vibhūṣitaḥ| prabhāyā jṛmbhaṇaiścitraistrailokyamiva bhāsayan||

Verse 24

यस्तु पाण्डरवर्णाभस्तयोरन्तरमाश्रितः। विश्वकर्माकरोदेनं कैलासशिखरोपमम्।। यस्तु पाण्डरवर्णाभस्तयोरन्तरमाश्रितः। विश्वकर्माकरोदेनं कैलासशिखरोपमम्॥

yastu pāṇḍaravarṇābhastayorantaramāśritaḥ| viśvakarmākarodenaṃ kailāsaśikharopamam|| yastu pāṇḍaravarṇābhastayorantaramāśritaḥ| viśvakarmākarodenaṃ kailāsaśikharopamam||

Verse 25

जाम्बूनदप्रदीप्ताग्रः प्रदीप्तज्वलनोपमः। सागरप्रतिमोऽतिष्ठन्मेरुरित्यभिविश्रुतः।। जाम्बूनदप्रदीप्ताग्रः प्रदीप्तज्वलनोपमः। सागरप्रतिमोऽतिष्ठन्मेरुरित्यभिविश्रुतः॥

jāmbūnadapradīptāgraḥ pradīptajvalanopamaḥ| sāgarapratimo'tiṣṭhanmerurityabhiviśrutaḥ|| jāmbūnadapradīptāgraḥ pradīptajvalanopamaḥ| sāgarapratimo'tiṣṭhanmerurityabhiviśrutaḥ||

Verse 26

तस्मिन्गान्धारराजस्य दुहिता कुलशालिनी। सुकेशी नाम विख्याता केशवेन निवेशिता।। तस्मिन्गान्धारराजस्य दुहिता कुलशालिनी। सुकेशी नाम विख्याता केशवेन निवेशिता॥

tasmingāndhārarājasya duhitā kulaśālinī| sukeśī nāma vikhyātā keśavena niveśitā|| tasmingāndhārarājasya duhitā kulaśālinī| sukeśī nāma vikhyātā keśavena niveśitā||

Verse 27

पद्मकूट इति ख्यातः पद्मवर्णो महाप्रभः। सुप्रभाया महाबाहो वासः स परमोच्छ्रितः।। पद्मकूट इति ख्यातः पद्मवर्णो महाप्रभः। सुप्रभाया महाबाहो वासः स परमोच्छ्रितः॥

padmakūṭa iti khyātaḥ padmavarṇo mahāprabhaḥ| suprabhāyā mahābāho vāsaḥ sa paramocchritaḥ|| padmakūṭa iti khyātaḥ padmavarṇo mahāprabhaḥ| suprabhāyā mahābāho vāsaḥ sa paramocchritaḥ||

Verse 28

यस्तु सूर्यप्रभो नाम प्रासादवर उच्यते। लक्षणायाः कुरुश्रेष्ठ स दत्तः शार्ङ्गधन्वना।। यस्तु सूर्यप्रभो नाम प्रासादवर उच्यते। लक्षणायाः कुरुश्रेष्ठ स दत्तः शार्ङ्गधन्वना॥

yastu sūryaprabho nāma prāsādavara ucyate| lakṣaṇāyāḥ kuruśreṣṭha sa dattaḥ śārṅgadhanvanā|| yastu sūryaprabho nāma prāsādavara ucyate| lakṣaṇāyāḥ kuruśreṣṭha sa dattaḥ śārṅgadhanvanā||

Verse 29

वैडूर्यवरवर्णाभः प्रासादो हरितप्रभः। श्वेतजाला हि यत्रैव यत्रैव च निवेशिता।। वैडूर्यवरवर्णाभः प्रासादो हरितप्रभः। श्वेतजाला हि यत्रैव यत्रैव च निवेशिता॥

vaiḍūryavaravarṇābhaḥ prāsādo haritaprabhaḥ| śvetajālā hi yatraiva yatraiva ca niveśitā|| vaiḍūryavaravarṇābhaḥ prāsādo haritaprabhaḥ| śvetajālā hi yatraiva yatraiva ca niveśitā||

Verse 30

यं विदुः सर्वभूतानि हरिरित्येव भारत। सुमित्रविजयावासो देवर्षिगणपूजितः।। यं विदुः सर्वभूतानि हरिरित्येव भारत। सुमित्रविजयावासो देवर्षिगणपूजितः॥

yaṃ viduḥ sarvabhūtāni harirityeva bhārata| sumitravijayāvāso devarṣigaṇapūjitaḥ|| yaṃ viduḥ sarvabhūtāni harirityeva bhārata| sumitravijayāvāso devarṣigaṇapūjitaḥ||

Verse 31

महिष्या वासुदेवस्य भूषणं सर्ववेश्मनाम्। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र विहितः सर्वशिल्पिभिः।। वासः स मित्रविन्दाया देवर्षिगणपूजितः।। (पाठभेदः) महिष्या वासुदेवस्य भूषणं सर्ववेश्मनाम्। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र विहितः सर्वशिल्पिभिः॥

mahiṣyā vāsudevasya bhūṣaṇaṃ sarvaveśmanām| yastu prāsādamukhyo'tra vihitaḥ sarvaśilpibhiḥ|| vāsaḥ sa mitravindāyā devarṣigaṇapūjitaḥ|| (pāṭhabhedaḥ) mahiṣyā vāsudevasya bhūṣaṇaṃ sarvaveśmanām| yastu prāsādamukhyo'tra vihitaḥ sarvaśilpibhiḥ||

Verse 32

महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः। प्रसादो विरजो नाम विरजस्को महात्मनः।। अतीव रम्यः सोप्यत्र प्रहसन्निव तिष्ठति। सुदत्तायाः सुवासस्तु पूजितः सर्वशिल्पिभिः।।(पाठभेदः) महिष्या वासुदेवस्य केतुमानिति विश्रुतः। प्रासादो विरजो नाम विरजस्को महात्मनः॥

mahiṣyā vāsudevasya ketumāniti viśrutaḥ| prasādo virajo nāma virajasko mahātmanaḥ|| atīva ramyaḥ sopyatra prahasanniva tiṣṭhati| sudattāyāḥ suvāsastu pūjitaḥ sarvaśilpibhiḥ||(pāṭhabhedaḥ) mahiṣyā vāsudevasya ketumāniti viśrutaḥ| prāsādo virajo nāma virajasko mahātmanaḥ||

Verse 33

उपस्थानगृहं तात केशवस्य महात्मनः। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र यं त्वष्टा व्यदधात्स्वयम्।।

upasthānagṛhaṃ tāta keśavasya mahātmanaḥ| yastu prāsādamukhyo'tra yaṃ tvaṣṭā vyadadhātsvayam||

Verse 34

योजनायतविष्कम्भं सर्वरत्नमयं विभोः। तेषां तु विहिताः सर्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः।। उपस्थानगृहं तात केशवस्य महात्मनः। यस्तु प्रासादमुख्योऽत्र यं त्वष्टा व्यदधात्स्वयम्॥ योजनायतविष्कम्भं सर्वरत्नमयं विभोः। तेषां तु विहिताः सर्वे रुक्मदण्डाः पताकिनः॥

yojanāyataviṣkambhaṃ sarvaratnamayaṃ vibhoḥ| teṣāṃ tu vihitāḥ sarve rukmadaṇḍāḥ patākinaḥ|| upasthānagṛhaṃ tāta keśavasya mahātmanaḥ| yastu prāsādamukhyo'tra yaṃ tvaṣṭā vyadadhātsvayam|| yojanāyataviṣkambhaṃ sarvaratnamayaṃ vibhoḥ| teṣāṃ tu vihitāḥ sarve rukmadaṇḍāḥ patākinaḥ||

Verse 35

सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जनना ध्वजाः। घण्टाजालानि तत्रैव सर्वेषां निवेशने।। सदने वासुदेवस्य मार्गसञ्जनना ध्वजाः। घण्टाजालानि तत्रैव सर्वेषां निवेशने॥

sadane vāsudevasya mārgasañjananā dhvajāḥ| ghaṇṭājālāni tatraiva sarveṣāṃ niveśane|| sadane vāsudevasya mārgasañjananā dhvajāḥ| ghaṇṭājālāni tatraiva sarveṣāṃ niveśane||

Verse 36

आहृत्य यदुसिंहेन वैजयन्तच्छलो महात्। हंसकूटस्य यच्छ्रङ्गमिन्द्रद्युम्नसरो महत्।। आहृत्य यदुसिंहेन वैजयन्त्यचलो महान्। हंसकूटस्य यच्छृङ्गमिन्द्रद्युम्नसरो महत्॥

āhṛtya yadusiṃhena vaijayantacchalo mahāt| haṃsakūṭasya yacchraṅgamindradyumnasaro mahat|| āhṛtya yadusiṃhena vaijayantyacalo mahān| haṃsakūṭasya yacchṛṅgamindradyumnasaro mahat||

Verse 37

षष्टितालसमुत्सेधमर्धयोजनविस्तृतम्। सकिन्नरमहानादं तदप्यमिततेजसः।। षष्टितालसमुत्सेधमर्धयोजनविस्तृतम्। सकिन्नरमहानादं तदप्यमिततेजसः॥

ṣaṣṭitālasamutsedhamardhayojanavistṛtam| sakinnaramahānādaṃ tadapyamitatejasaḥ|| ṣaṣṭitālasamutsedhamardhayojanavistṛtam| sakinnaramahānādaṃ tadapyamitatejasaḥ||

Verse 38

पश्यतां सर्वभूतानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। आदित्यपथगं यत्तन्मेरोः शिखरमुत्तमम्।। पश्यतां सर्वभूतानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। आदित्यपथगं यत्तन्मेरोः शिखरमुत्तमम्॥

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ triṣu lokeṣu viśrutam| ādityapathagaṃ yattanmeroḥ śikharamuttamam|| paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ triṣu lokeṣu viśrutam| ādityapathagaṃ yattanmeroḥ śikharamuttamam||

Verse 39

जाम्बूनदमयं दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तदप्युत्पाट्य कुच्छ्रेण स्वं निवेशनमाहृतम्।। जाम्बूनदमयं दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। तदप्युत्पाट्य कुच्छ्रेण स्वं निवेशनमाहृतम्॥

jāmbūnadamayaṃ divyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam| tadapyutpāṭya kucchreṇa svaṃ niveśanamāhṛtam|| jāmbūnadamayaṃ divyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam| tadapyutpāṭya kucchreṇa svaṃ niveśanamāhṛtam||

Verse 40

भ्राजमानं पुरा तत्र सर्वौषधिविदीपितम्। यमिन्द्रभवनाच्छौरिराजहार परन्तपः।। भ्राजमानं पुरा तत्र सर्वौषधिविदीपितम्। यमिन्द्रभवनाच्छौरिराजहार परन्तपः॥

bhrājamānaṃ purā tatra sarvauṣadhividīpitam| yamindrabhavanācchaurirājahāra parantapaḥ|| bhrājamānaṃ purā tatra sarvauṣadhividīpitam| yamindrabhavanācchaurirājahāra parantapaḥ||

Verse 41

पारिजातः स तत्रैव केशवेन निवेशितः। लेपहस्तशतैर्जुष्टो विमानैश्च हिरण्मयैः।। पारिजातः स तत्रैव केशवेन निवेशितः। लेपहस्तशतैर्जुष्टो विमानैश्च हिरण्मयैः॥

pārijātaḥ sa tatraiva keśavena niveśitaḥ| lepahastaśatairjuṣṭo vimānaiśca hiraṇmayaiḥ|| pārijātaḥ sa tatraiva keśavena niveśitaḥ| lepahastaśatairjuṣṭo vimānaiśca hiraṇmayaiḥ||

Verse 42

विहिता वासुदेवेन तत्रैव च महाद्रुमाः। पद्माकुलजलोपेता रक्तसौगन्धिकोत्पलाः।। विहिता वासुदेवेन तत्रैव च महाद्रुमाः। पद्माकुलजलोपेता रक्तसौगन्धिकोत्पलाः॥

vihitā vāsudevena tatraiva ca mahādrumāḥ| padmākulajalopetā raktasaugandhikotpalāḥ|| vihitā vāsudevena tatraiva ca mahādrumāḥ| padmākulajalopetā raktasaugandhikotpalāḥ||

Verse 43

मणिमौक्तिकवालूकाः पुष्करिण्यः सरांसि च। तासां परमकूलि शोभयन्ति महाद्रुमाः।। मणिमौक्तिकवालूकाः पुष्करिण्यः सरांसि च। तासां परमकूलानि शोभयन्ति महाद्रुमाः॥

maṇimauktikavālūkāḥ puṣkariṇyaḥ sarāṃsi ca| tāsāṃ paramakūli śobhayanti mahādrumāḥ|| maṇimauktikavālūkāḥ puṣkariṇyaḥ sarāṃsi ca| tāsāṃ paramakūlāni śobhayanti mahādrumāḥ||

Verse 44

सालतालाश्वकर्णाश्च शतशाखाश्च रोहिणः। भल्लातककपित्थाश्च इन्द्रवृक्षाश्च चम्पकाः।। सालतालाश्वकर्णाश्च शतशाखाश्च रोहिणः। भल्लातककपित्थाश्च इन्द्रवृक्षाश्च चम्पकाः॥

sālatālāśvakarṇāśca śataśākhāśca rohiṇaḥ| bhallātakakapitthāśca indravṛkṣāśca campakāḥ|| sālatālāśvakarṇāśca śataśākhāśca rohiṇaḥ| bhallātakakapitthāśca indravṛkṣāśca campakāḥ||

Verse 45

खादिरा मृतकाश्चैव समन्तात्परिरोपिताः। ये च हैमवता वृक्षा ये च नन्दनजास्तथा।। खादिरा मृतकाश्चैव समन्तात्परिरोपिताः। ये च हैमवता वृक्षा ये च नन्दनजास्तथा॥

khādirā mṛtakāścaiva samantātpariropitāḥ| ye ca haimavatā vṛkṣā ye ca nandanajāstathā|| khādirā mṛtakāścaiva samantātpariropitāḥ| ye ca haimavatā vṛkṣā ye ca nandanajāstathā||

Verse 46

आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः। रत्नपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः।। आहृत्य यदुसिंहेन तेऽपि तत्र निवेशिताः। रत्नपीतारुणप्रख्याः सितपुष्पाश्च पादपाः॥

āhṛtya yadusiṃhena te'pi tatra niveśitāḥ| ratnapītāruṇaprakhyāḥ sitapuṣpāśca pādapāḥ|| āhṛtya yadusiṃhena te'pi tatra niveśitāḥ| ratnapītāruṇaprakhyāḥ sitapuṣpāśca pādapāḥ||

Verse 47

सर्वर्तुफलपूर्णोस्ते ते च काननसिन्धुषु। सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः।। सर्वर्तुफलपूर्णास्ते ते च काननसिन्धुषु। सहस्रपत्रपद्माश्च मन्दराश्च सहस्रशः॥

sarvartuphalapūrṇoste te ca kānanasindhuṣu| sahasrapatrapadmāśca mandarāśca sahasraśaḥ|| sarvartuphalapūrṇāste te ca kānanasindhuṣu| sahasrapatrapadmāśca mandarāśca sahasraśaḥ||

Verse 48

अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नाग मल्लिकाः। कुरका नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणपुल्लिकाः।। अशोकाः कर्णिकाराश्च तिलका नाग मल्लिकाः। कुरका नागपुष्पाश्च चम्पकास्तृणपुल्लिकाः॥

aśokāḥ karṇikārāśca tilakā nāga mallikāḥ| kurakā nāgapuṣpāśca campakāstṛṇapullikāḥ|| aśokāḥ karṇikārāśca tilakā nāga mallikāḥ| kurakā nāgapuṣpāśca campakāstṛṇapullikāḥ||

Verse 49

सप्तवर्णाः कबन्धाश्च नीपाः कुरवकास्तथा। केतकाः केसराश्चैव हिनतालतलताटकाः।। सप्तवर्णाः कबन्धाश्च नीपाः कुरवकास्तथा। केतकाः केसराश्चैव हिनतालतलताटकाः॥

saptavarṇāḥ kabandhāśca nīpāḥ kuravakāstathā| ketakāḥ kesarāścaiva hinatālatalatāṭakāḥ|| saptavarṇāḥ kabandhāśca nīpāḥ kuravakāstathā| ketakāḥ kesarāścaiva hinatālatalatāṭakāḥ||

Verse 50

तालाः प्रलम्बा वकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः। द्रुतामलकखर्जूरा महिता जम्बुकास्तथा।। तालाः प्रलम्बा वकुलाः पिण्डिका बीजपूरकाः। द्रुतामलकखर्जूरा महिता जम्बुकास्तथा॥

tālāḥ pralambā vakulāḥ piṇḍikā bījapūrakāḥ| drutāmalakakharjūrā mahitā jambukāstathā|| tālāḥ pralambā vakulāḥ piṇḍikā bījapūrakāḥ| drutāmalakakharjūrā mahitā jambukāstathā||

Verse 51

आम्राः पनसवृक्षाश्च चम्पकास्तिलतिन्दुकाः। लिकुचामृताश्चैव क्षीरिका कर्णिका तथा।। आम्राः पनसवृक्षाश्च चम्पकास्तिलतिन्दुकाः। लिकुचामृताश्चैव क्षीरिका कर्णिका तथा॥

āmrāḥ panasavṛkṣāśca campakāstilatindukāḥ| likucāmṛtāścaiva kṣīrikā karṇikā tathā|| āmrāḥ panasavṛkṣāśca campakāstilatindukāḥ| likucāmṛtāścaiva kṣīrikā karṇikā tathā||

Verse 52

नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च। कदली जातमल्ली च पाटली कुमुदोत्पलाः।। नालिकेरेङ्गुदाश्चैव उत्क्रोशकवनानि च। कदली जातमल्ली च पाटली कुमुदोत्पलाः॥

nālikereṅgudāścaiva utkrośakavanāni ca| kadalī jātamallī ca pāṭalī kumudotpalāḥ|| nālikereṅgudāścaiva utkrośakavanāni ca| kadalī jātamallī ca pāṭalī kumudotpalāḥ||

Verse 53

नीलोत्पलकपूर्णाश्च वाप्यः कूपाः सहस्रशः। फुल्लाशाककपित्थाश्च तैस्तीर्त्वा बन्धुजीवकाः।। नीलोत्पलकपूर्णाश्च वाप्यः कूपाः सहस्रशः। फुल्लाशाककपित्थाश्च तैस्तीर्त्वा बन्धुजीवकाः॥

nīlotpalakapūrṇāśca vāpyaḥ kūpāḥ sahasraśaḥ| phullāśākakapitthāśca taistīrtvā bandhujīvakāḥ|| nīlotpalakapūrṇāśca vāpyaḥ kūpāḥ sahasraśaḥ| phullāśākakapitthāśca taistīrtvā bandhujīvakāḥ||

Verse 54

प्रियालाशोकवादिर्याः प्राचीनाश्चापि सर्वशः। प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्यन्दनचन्दनैः।। प्रियालाशोकवादिर्याः प्राचीनाश्चापि सर्वशः। प्रियङ्गुबदरीभिश्च यवैः स्यन्दनचन्दनैः॥

priyālāśokavādiryāḥ prācīnāścāpi sarvaśaḥ| priyaṅgubadarībhiśca yavaiḥ syandanacandanaiḥ|| priyālāśokavādiryāḥ prācīnāścāpi sarvaśaḥ| priyaṅgubadarībhiśca yavaiḥ syandanacandanaiḥ||

Verse 55

शचीपीलुपलाश्चैश्च पलाशवधपिप्लैः। उदुम्बरैश्च बिल्वैश्च पालाशैः पारिभद्रकैः।। शचीपीलुपलाश्चैश्च पलाशवधपिप्लैः। उदुम्बरैश्च बिल्वैश्च पालाशैः पारिभद्रकैः॥

śacīpīlupalāścaiśca palāśavadhapiplaiḥ| udumbaraiśca bilvaiśca pālāśaiḥ pāribhadrakaiḥ|| śacīpīlupalāścaiśca palāśavadhapiplaiḥ| udumbaraiśca bilvaiśca pālāśaiḥ pāribhadrakaiḥ||

Verse 56

इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरबिल्वकैः। भौमगञ्जनवृक्षैश्च भल्लाभैरश्वसाह्वयैः।। इन्द्रवृक्षार्जुनैश्चैव अश्वत्थैश्चिरबिल्वकैः। भौमगञ्जनवृक्षैश्च भल्लाभैरश्वसाह्वयैः॥

indravṛkṣārjunaiścaiva aśvatthaiścirabilvakaiḥ| bhaumagañjanavṛkṣaiśca bhallābhairaśvasāhvayaiḥ|| indravṛkṣārjunaiścaiva aśvatthaiścirabilvakaiḥ| bhaumagañjanavṛkṣaiśca bhallābhairaśvasāhvayaiḥ||

Verse 57

सज्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा। वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात्परिरोपितैः।। सज्जैस्ताम्बूलवल्लीभिर्लवङ्गैः क्रमुकैस्तथा। वंशैश्च विविधैस्तत्र समन्तात्परिरोपितैः॥

sajjaistāmbūlavallībhirlavaṅgaiḥ kramukaistathā| vaṃśaiśca vividhaistatra samantātpariropitaiḥ|| sajjaistāmbūlavallībhirlavaṅgaiḥ kramukaistathā| vaṃśaiśca vividhaistatra samantātpariropitaiḥ||

Verse 58

ये च नन्दनजा वृक्षा ये च चैत्ररथे वने। सर्वे ते यदुनाथेन समन्तात्परिरोपिताः।। ये च नन्दनजा वृक्षा ये च चैत्ररथे वने। सर्वे ते यदुनाथेन समन्तात्परिरोपिताः॥

ye ca nandanajā vṛkṣā ye ca caitrarathe vane| sarve te yadunāthena samantātpariropitāḥ|| ye ca nandanajā vṛkṣā ye ca caitrarathe vane| sarve te yadunāthena samantātpariropitāḥ||

Verse 59

समाहिता महानद्यः पीतलोहितवालुकाः। तस्मिन्गृहवरे रम्ये मणिशक्रसवालुकाः।। समाहिता महानद्यः पीतलोहितवालुकाः। तस्मिन्गृहवरे रम्ये मणिशक्रसवालुकाः॥

samāhitā mahānadyaḥ pītalohitavālukāḥ| tasmingṛhavare ramye maṇiśakrasavālukāḥ|| samāhitā mahānadyaḥ pītalohitavālukāḥ| tasmingṛhavare ramye maṇiśakrasavālukāḥ||

Verse 60

मत्तबर्हिणनादाश्च कोकिलाश्च मदावहाः। बभूवुः परमोपेताः सर्वे जगति पर्वताः।। मत्तबर्हिणनादाश्च कोकिलाश्च मदावहाः। बभूवुः परमोपेताः सर्वे जगति पर्वताः॥

mattabarhiṇanādāśca kokilāśca madāvahāḥ| babhūvuḥ paramopetāḥ sarve jagati parvatāḥ|| mattabarhiṇanādāśca kokilāśca madāvahāḥ| babhūvuḥ paramopetāḥ sarve jagati parvatāḥ||

Verse 61

तत्रैव गजयूथानि तत्र गोमहिषास्तथा। निवासाश्च कृतास्तत्र वराहा मृगपक्षिणाम्।। तत्रैव गजयूथानि तत्र गोमहिषास्तथा। निवासाश्च कृतास्तत्र वराहा मृगपक्षिणाम्॥

tatraiva gajayūthāni tatra gomahiṣāstathā| nivāsāśca kṛtāstatra varāhā mṛgapakṣiṇām|| tatraiva gajayūthāni tatra gomahiṣāstathā| nivāsāśca kṛtāstatra varāhā mṛgapakṣiṇām||

Verse 62

विश्वकर्मकृतः शैलः प्राकारस्तत्र वेश्मनि। व्यक्तकिष्कुशतोद्यामः सुधारससमप्रभः।। विश्वकर्मकृतः शैलः प्राकारस्तत्र वेश्मनि। व्यक्तकिष्कुशतोद्यामः सुधारससमप्रभः॥

viśvakarmakṛtaḥ śailaḥ prākārastatra veśmani| vyaktakiṣkuśatodyāmaḥ sudhārasasamaprabhaḥ|| viśvakarmakṛtaḥ śailaḥ prākārastatra veśmani| vyaktakiṣkuśatodyāmaḥ sudhārasasamaprabhaḥ||

Verse 63

तेन ते च महाशैलाः सरितश्च सरांसि च। परिक्षिप्तानि वै तस्य वनान्युपवनानि च।। तेन ते च महाशैलाः सरितश्च सरांसि च। परिक्षिप्तानि वै तस्य वनान्युपवनानि च॥ ॥

tena te ca mahāśailāḥ saritaśca sarāṃsi ca| parikṣiptāni vai tasya vanānyupavanāni ca|| tena te ca mahāśailāḥ saritaśca sarāṃsi ca| parikṣiptāni vai tasya vanānyupavanāni ca|| ||