Adhyaya 45

Verse 1

वराहावतारकथनम्।। 1।। भीष्म उवाच।। प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्यनेकशः। यथाशक्ति तु वक्ष्यामि शृणु तान्कुरुनन्दन।।

varāhāvatārakathanam|| 1|| bhīṣma uvāca|| prādurbhāvasahasrāṇi samatītānyanekaśaḥ| yathāśakti tu vakṣyāmi śṛṇu tānkurunandana||

Verse 2

पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि। पुष्करे यत्र सम्भूता देवा ऋषिगणैः सह।।

purā kamalanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi| puṣkare yatra sambhūtā devā ṛṣigaṇaiḥ saha||

Verse 3

एष पौष्करिको नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः। पुराणैः कथ्यते यत्र वेदश्रुतिसमाहितः।।

eṣa pauṣkariko nāma prādurbhāvaḥ prakīrtitaḥ| purāṇaiḥ kathyate yatra vedaśrutisamāhitaḥ||

Verse 4

वाराहस्तु श्रुतिसुखः प्रादुर्भावो महात्मनः। यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपमास्थितः।।

vārāhastu śrutisukhaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ| yatra viṣṇuḥ suraśreṣṭho vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ||

Verse 5

उज्जहार महीं तोयात्सशैलवनकाननाम्। वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुर्दन्तश्चितीमुखः।।

ujjahāra mahīṃ toyātsaśailavanakānanām| vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kraturdantaścitīmukhaḥ||

Verse 6

अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः। अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गः श्रुतिभूषणः।।

agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ| ahorātrekṣaṇo divyo vedāṅgaḥ śrutibhūṣaṇaḥ||

Verse 7

आज्यनासः स्रुवं तुण्डं सामघोषस्वनो महान्। धर्मसत्यमयः श्रीमान्कर्मविक्रमसत्कृतः।।

ājyanāsaḥ sruvaṃ tuṇḍaṃ sāmaghoṣasvano mahān| dharmasatyamayaḥ śrīmānkarmavikramasatkṛtaḥ||

Verse 8

प्रायश्चित्तमुखो धीरः पशुजानुर्महावृषः। औद्गात्रहोमलिङ्गोऽसौ पशुबीजमहौषधिः।।

prāyaścittamukho dhīraḥ paśujānurmahāvṛṣaḥ| audgātrahomaliṅgo'sau paśubījamahauṣadhiḥ||

Verse 9

बाह्यन्तरात्मा मन्त्रास्थिविकृतः सौम्यदर्शनः। वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्याभिवेगवान्।।

bāhyantarātmā mantrāsthivikṛtaḥ saumyadarśanaḥ| vediskandho havirgandho havyakavyābhivegavān||

Verse 10

प्राग्वंशकायो द्युतिमान्नानादीक्षाभिरूर्जितः। दक्षिणाहृदयो योगी महाशास्त्रमयो महान्।।

prāgvaṃśakāyo dyutimānnānādīkṣābhirūrjitaḥ| dakṣiṇāhṛdayo yogī mahāśāstramayo mahān||

Verse 11

उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रावर्ग्यावर्तभूषणः। शालापत्नीसहायो वै मणिशृङ्गसमुच्छ्रितः।।

upākarmoṣṭharucakaḥ prāvargyāvartabhūṣaṇaḥ| śālāpatnīsahāyo vai maṇiśṛṅgasamucchritaḥ||

Verse 12

एवं यज्ञवराहो वै भूत्वा विष्णुः सनातनः। महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम्।।

evaṃ yajñavarāho vai bhūtvā viṣṇuḥ sanātanaḥ| mahīṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām||

Verse 13

कार्णवजले भ्रष्टामेकार्णवगतः प्रभुः। मज्जन्तीं सलिले तस्मिन्स्वदेवीं पृथिवीं तदा।।

kārṇavajale bhraṣṭāmekārṇavagataḥ prabhuḥ| majjantīṃ salile tasminsvadevīṃ pṛthivīṃ tadā||

Verse 14

उज्जहार विषाणेन मार्गण्डेयस्य पश्यतः। शृङ्गेण यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया।।

ujjahāra viṣāṇena mārgaṇḍeyasya paśyataḥ| śṛṅgeṇa yaḥ samuddhṛtya lokānāṃ hitakāmyayā||

Verse 15

सहस्रशीर्षो देवेशो निर्ममे जगतीं प्रभुः। एवं यज्ञवराहेण भूतभव्यभवात्मना।।

sahasraśīrṣo deveśo nirmame jagatīṃ prabhuḥ| evaṃ yajñavarāheṇa bhūtabhavyabhavātmanā||

Verse 16

उद्धृता पृथिवी देवी पूज्या वै सागराम्बरा। निहता दानवाः सर्वे देवदेवेन विष्णुना।।

uddhṛtā pṛthivī devī pūjyā vai sāgarāmbarā| nihatā dānavāḥ sarve devadevena viṣṇunā||

Verse 17

वाराहः कथितो ह्येष नारसिंहमतो शृणु। यत्र भूत्वा मृगेन्द्रेण हिरण्यकशिपुर्हतः।।

vārāhaḥ kathito hyeṣa nārasiṃhamato śṛṇu| yatra bhūtvā mṛgendreṇa hiraṇyakaśipurhataḥ||