Adhyaya 38

Verse 1

आगतान्भीष्णादीन्समान्य तत्तदधिकारेषु तेषांतेषां नियमनम्।। 1।। राजसूययागः।। 2।। वैशम्पायन उवाच।। पितामहं गुरुं चैव प्रत्युद्गम्य युधिष्ठिरः। अभिवाद्य ततो राजन्निदं वचनमब्रवीत्।।

āgatānbhīṣṇādīnsamānya tattadadhikāreṣu teṣāṃteṣāṃ niyamanam|| 1|| rājasūyayāgaḥ|| 2|| vaiśampāyana uvāca|| pitāmahaṃ guruṃ caiva pratyudgamya yudhiṣṭhiraḥ| abhivādya tato rājannidaṃ vacanamabravīt||

Verse 2

भीष्मं द्रोणं कृपं द्रौणिं दुर्योधनविविंशती। अस्मिन्यज्ञे भवन्तो मामनुगृह्णन्तु सर्वशः।।

bhīṣmaṃ droṇaṃ kṛpaṃ drauṇiṃ duryodhanaviviṃśatī| asminyajñe bhavanto māmanugṛhṇantu sarvaśaḥ||

Verse 3

इदं वः सुमहच्चैव यदिहास्ति धनं मम। प्रणयन्तु भवन्तो मां यथेष्टमभिमन्त्रितः।।

idaṃ vaḥ sumahaccaiva yadihāsti dhanaṃ mama| praṇayantu bhavanto māṃ yatheṣṭamabhimantritaḥ||

Verse 4

एवमुक्त्वा स तान्सर्वान्दीक्षितः पाण्डवाग्रजः। युयोज स यथायोगमधिकारेष्वनन्तरम्।।

evamuktvā sa tānsarvāndīkṣitaḥ pāṇḍavāgrajaḥ| yuyoja sa yathāyogamadhikāreṣvanantaram||

Verse 5

पङ्क्त्यारोपणकार्ये च उच्छिष्टापनये पुनः। भोजनावेक्षणे चैव युयुत्सुं समयोजयत्।।

paṅktyāropaṇakārye ca ucchiṣṭāpanaye punaḥ| bhojanāvekṣaṇe caiva yuyutsuṃ samayojayat||

Verse 6

भक्ष्यभोज्याधिकारेषु दुःशासनमयोजयत्। परिग्रहे ब्राह्मणानामश्वत्थामानमुक्तवान्।

bhakṣyabhojyādhikāreṣu duḥśāsanamayojayat| parigrahe brāhmaṇānāmaśvatthāmānamuktavān|

Verse 7

राज्ञां तु प्रतिपूजार्थं सञ्जयं न्ययोजयत्। कृताकृतपरिज्ञाने भीष्णद्रोणौ महामती।।

rājñāṃ tu pratipūjārthaṃ sañjayaṃ nyayojayat| kṛtākṛtaparijñāne bhīṣṇadroṇau mahāmatī||

Verse 8

हिरण्यस्य सुवर्णस्य रत्नानां चान्ववेक्षणे। दक्षिणानां च वै दाने कृपं राजा न्ययोजयत्।।

hiraṇyasya suvarṇasya ratnānāṃ cānvavekṣaṇe| dakṣiṇānāṃ ca vai dāne kṛpaṃ rājā nyayojayat||

Verse 9

तथाऽऽन्यान्पुरुषव्याघ्रांस्तस्मिंस्तस्मिन्न्ययोजयत्। बाह्लिको धृतराष्ट्रश्च सोमदत्तो जयद्रथः। नकुलेन समानीताः स्वामिवत्तत्र रेमिरे।।

tathā''nyānpuruṣavyāghrāṃstasmiṃstasminnyayojayat| bāhliko dhṛtarāṣṭraśca somadatto jayadrathaḥ| nakulena samānītāḥ svāmivattatra remire||

Verse 10

क्षत्ता व्ययकरस्त्वासीद्विदुरः सर्वधर्मवित्। दुर्योधनस्त्वर्हणानि प्रतिजग्राह सर्वशः।।

kṣattā vyayakarastvāsīdviduraḥ sarvadharmavit| duryodhanastvarhaṇāni pratijagrāha sarvaśaḥ||

Verse 11

कुन्ती साध्वी च गान्धारी स्त्रीणां कुर्वन्ति चार्चनम्।। अन्याः सर्वाः स्नुषास्तासां सन्देशं यान्तु माचिरम्। तिष्ठेत्कृष्णान्तिके सोयमर्जुनः कार्यसिद्धये।।

kuntī sādhvī ca gāndhārī strīṇāṃ kurvanti cārcanam|| anyāḥ sarvāḥ snuṣāstāsāṃ sandeśaṃ yāntu māciram| tiṣṭhetkṛṣṇāntike soyamarjunaḥ kāryasiddhaye||

Verse 12

चरणक्षालने कृष्णो ब्राह्मणानां स्वयं ह्यभूत्। सर्वलोकसमावृत्तः पिप्रीषुः फलमुत्तमम्।।

caraṇakṣālane kṛṣṇo brāhmaṇānāṃ svayaṃ hyabhūt| sarvalokasamāvṛttaḥ piprīṣuḥ phalamuttamam||

Verse 13

द्रष्टुकामः सभां चैव धर्मराजं यधिष्ठिरम्। न कश्चिदाहरत्तत्र सहस्रावरमर्हणम्।।

draṣṭukāmaḥ sabhāṃ caiva dharmarājaṃ yadhiṣṭhiram| na kaścidāharattatra sahasrāvaramarhaṇam||

Verse 14

रत्नैश्च बहुभिस्तत्र धर्मराजमवर्धयत्। कथं तु मम कौरव्यो रत्नदानैः समाप्नुयात्।।

ratnaiśca bahubhistatra dharmarājamavardhayat| kathaṃ tu mama kauravyo ratnadānaiḥ samāpnuyāt||

Verse 15

यज्ञमित्येव राजानः स्पर्धमाना ददुर्धनम्। भवनैः सविमानाग्रैः सोदर्कैर्बलसंवृतैः।।

yajñamityeva rājānaḥ spardhamānā dadurdhanam| bhavanaiḥ savimānāgraiḥ sodarkairbalasaṃvṛtaiḥ||

Verse 16

लोकराजविमानैश्च ब्राह्मणावसथैः सह। कृतैरावसथैर्दिव्यैर्विमानप्रतिमैस्तथा।।

lokarājavimānaiśca brāhmaṇāvasathaiḥ saha| kṛtairāvasathairdivyairvimānapratimaistathā||

Verse 17

विचित्रै रत्ववद्भिश्च ऋद्ध्या परमया युतैः। राजभिश्च समावृत्तैरतीव श्रीसमृद्धिभिः। अशोभत सदो राजन्कौन्तेयस्य महात्मनः।।

vicitrai ratvavadbhiśca ṛddhyā paramayā yutaiḥ| rājabhiśca samāvṛttairatīva śrīsamṛddhibhiḥ| aśobhata sado rājankaunteyasya mahātmanaḥ||

Verse 18

ऋद्ध्या तु वरुणं देवं स्पर्धमानो युधिष्ठिरः। षडग्निनाथ यज्ञेन सोऽयजद्दक्षिणावता।।

ṛddhyā tu varuṇaṃ devaṃ spardhamāno yudhiṣṭhiraḥ| ṣaḍagninātha yajñena so'yajaddakṣiṇāvatā||

Verse 19

सर्वाञ्जनान्सर्वकामैः समृद्धैः समतर्पयत्। अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च भुक्तवज्जनसंवृतः। रत्नोपहारसम्पन्नो बभूव स समागमः।।

sarvāñjanānsarvakāmaiḥ samṛddhaiḥ samatarpayat| annavānbahubhakṣyaśca bhuktavajjanasaṃvṛtaḥ| ratnopahārasampanno babhūva sa samāgamaḥ||

Verse 20

इडाज्यहोमाहुतिभिर्मन्त्रशिक्षाविशारदैः। तस्मिन्हि ततृपुर्देवास्तते यज्ञे महर्षिभिः।।

iḍājyahomāhutibhirmantraśikṣāviśāradaiḥ| tasminhi tatṛpurdevāstate yajñe maharṣibhiḥ||

Verse 21

यथा देवास्तथा विप्रा दक्षिणान्नमहाधनैः। ततृपुः सर्ववर्णाश्च तस्मिन्यज्ञे मुदाऽन्विताः।।

yathā devāstathā viprā dakṣiṇānnamahādhanaiḥ| tatṛpuḥ sarvavarṇāśca tasminyajñe mudā'nvitāḥ||