Adhyaya 37

Verse 1

आमन्त्रितानां सर्वेषां आगमनम्।। 1।। वैशम्पायन उवाच।। तत आमन्त्रिता राजन्राजानः सत्कृतास्तदा। पुरेभ्यः प्रययुस्तेभ्यो विमानेभ्य इवामराः।।

āmantritānāṃ sarveṣāṃ āgamanam|| 1|| vaiśampāyana uvāca|| tata āmantritā rājanrājānaḥ satkṛtāstadā| purebhyaḥ prayayustebhyo vimānebhya ivāmarāḥ||

Verse 2

ते वै दिग्भ्यः समापेतुः पार्थिवास्तत्र भारत। समादाय महार्हाणि रत्नानि विविधानि च।।

te vai digbhyaḥ samāpetuḥ pārthivāstatra bhārata| samādāya mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca||

Verse 3

तच्छ्रुत्वा धर्मराजस्य यज्ञे यज्ञविदस्तदा। राजानः शतशस्तुष्टैर्मनोभिर्मनुर्षभ।।

tacchrutvā dharmarājasya yajñe yajñavidastadā| rājānaḥ śataśastuṣṭairmanobhirmanurṣabha||

Verse 4

बहु वित्तं समादाय विविधं पार्थिवा ययुः। द्रष्टुकामाः सभां चैव धर्मराजं च पाण्डवम्।।

bahu vittaṃ samādāya vividhaṃ pārthivā yayuḥ| draṣṭukāmāḥ sabhāṃ caiva dharmarājaṃ ca pāṇḍavam||

Verse 5

स गत्वा हास्तिनपुरं नकुलः समितिञ्जयः। भीष्ममामन्त्रयाञ्चक्रे धृतराष्ट्रं च पाण्डवः।।

sa gatvā hāstinapuraṃ nakulaḥ samitiñjayaḥ| bhīṣmamāmantrayāñcakre dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍavaḥ||

Verse 6

प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा भारतानानयत्तदा। धृतराष्ट्रं च भीष्मं च विदुरं च महामतिम्।।

prayataḥ prāñjalirbhūtvā bhāratānānayattadā| dhṛtarāṣṭraṃ ca bhīṣmaṃ ca viduraṃ ca mahāmatim||

Verse 7

दुर्योधनमुखांश्चैव भ्रातॄन्सर्वानथानयत्।।

duryodhanamukhāṃścaiva bhrātṝnsarvānathānayat||

Verse 8

सत्कृत्यामन्त्रिताः सर्वे ह्याचार्यप्रमुखास्ततः। प्रययुः प्रीतमनसो यज्ञं ब्रह्मपुरस्सराः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि दिग्विजयपर्वणि सप्तत्रिंशोऽध्यायः।। 37।। ==टिप्पणी==

satkṛtyāmantritāḥ sarve hyācāryapramukhāstataḥ| prayayuḥ prītamanaso yajñaṃ brahmapurassarāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi digvijayaparvaṇi saptatriṃśo'dhyāyaḥ|| 37|| ==ṭippaṇī==

Verse 9

धृतराष्ट्रश्च भीष्मश्च विदुरस्च महामतिः। दुर्योधनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते। गान्धारराजः सुबलः शकुनिश्च महाबलः।।

dhṛtarāṣṭraśca bhīṣmaśca vidurasca mahāmatiḥ| duryodhanapurogāśca bhrātaraḥ sarva eva te| gāndhārarājaḥ subalaḥ śakuniśca mahābalaḥ||

Verse 10

अचलो वृषकश्चैव कर्णश्च रथिनां वरः। तथा शल्यश्च बलवान्बाह्लिकश्च महाबलः।।

acalo vṛṣakaścaiva karṇaśca rathināṃ varaḥ| tathā śalyaśca balavānbāhlikaśca mahābalaḥ||

Verse 11

सोमदत्तोऽथ कौरव्यो भूरिर्भूरिश्रवाः शलः। अश्वत्थामा कृपो द्रोणः सैन्धवश्च जयद्रथः।।

somadatto'tha kauravyo bhūrirbhūriśravāḥ śalaḥ| aśvatthāmā kṛpo droṇaḥ saindhavaśca jayadrathaḥ||

Verse 12

यज्ञसेनः सपुत्रश्च साल्वश्च वसुधाधिपः। प्राग्ज्योतिषश्च नृपतिर्भगदत्तो महारथः।।

yajñasenaḥ saputraśca sālvaśca vasudhādhipaḥ| prāgjyotiṣaśca nṛpatirbhagadatto mahārathaḥ||

Verse 13

स तु सर्वैः सह म्लेच्छैः सागरानूपवासिभिः। पार्वतीयाश्च राजानो राजा चैव बृहद्बलः।।

sa tu sarvaiḥ saha mlecchaiḥ sāgarānūpavāsibhiḥ| pārvatīyāśca rājāno rājā caiva bṛhadbalaḥ||

Verse 14

पौण्ड्रको वासुदेवश्च वङ्गः कालिङ्गकस्तथा। आकर्षाः कुन्तलाश्चैव गालवाश्चान्ध्रकास्तथा।।

pauṇḍrako vāsudevaśca vaṅgaḥ kāliṅgakastathā| ākarṣāḥ kuntalāścaiva gālavāścāndhrakāstathā||

Verse 15

द्राविडाः सिंहलाश्चैव राजा काश्मीरकस्तथा। कुन्तिभोजो महातेजाः पार्थिवो गौरवाहनः।।

drāviḍāḥ siṃhalāścaiva rājā kāśmīrakastathā| kuntibhojo mahātejāḥ pārthivo gauravāhanaḥ||

Verse 16

बाह्लिकाश्चापरे शूरा राजानः सर्व एव ते। विराटः सह पुत्राभ्यां मावेल्लश्च महाबलः।।

bāhlikāścāpare śūrā rājānaḥ sarva eva te| virāṭaḥ saha putrābhyāṃ māvellaśca mahābalaḥ||

Verse 17

राजानो राजपुत्राश्च नानाजनपदेश्वराः। शिशुपालो महावीर्यः सह पुत्रेण भारत।।

rājāno rājaputrāśca nānājanapadeśvarāḥ| śiśupālo mahāvīryaḥ saha putreṇa bhārata||

Verse 18

आगच्छत्पाण्डवेयस्य यज्ञं समरदुर्मदः। रामश्चैवानिरुद्धश्च कङ्कश्च सहसारणः।।

āgacchatpāṇḍaveyasya yajñaṃ samaradurmadaḥ| rāmaścaivāniruddhaśca kaṅkaśca sahasāraṇaḥ||

Verse 19

गदप्रद्युम्नसाम्बाश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान्। उल्मुको निशठश्चैव वीरश्चाङ्गावहस्तथा।।

gadapradyumnasāmbāśca cārudeṣṇaśca vīryavān| ulmuko niśaṭhaścaiva vīraścāṅgāvahastathā||

Verse 20

वृष्णयो निखिलाश्चान्ये समाजग्मुर्महारथाः। एते चान्ये च बहवो राजानो मध्यदेशजाः।।

vṛṣṇayo nikhilāścānye samājagmurmahārathāḥ| ete cānye ca bahavo rājāno madhyadeśajāḥ||

Verse 21

आजग्मुः पाण्डुपुत्रस्य राजसूयं महाक्रतुम्। ददुस्तेषामावसथान्धर्मराजस्य शासनात्।।

ājagmuḥ pāṇḍuputrasya rājasūyaṃ mahākratum| dadusteṣāmāvasathāndharmarājasya śāsanāt||

Verse 22

बहुभक्ष्यान्वितान्राजन्दीर्घिकावृक्षशोभितान्। तथा धर्मात्मजः पूजां चक्रे तेषां महात्मनाम्।।

bahubhakṣyānvitānrājandīrghikāvṛkṣaśobhitān| tathā dharmātmajaḥ pūjāṃ cakre teṣāṃ mahātmanām||

Verse 23

सत्कृताश्च यथोद्दिष्टाञ्जग्मुरावसथान्नृपाः। कैलासशिखरप्रख्यान्मनोज्ञान्द्रव्यभूषितान्।।

satkṛtāśca yathoddiṣṭāñjagmurāvasathānnṛpāḥ| kailāsaśikharaprakhyānmanojñāndravyabhūṣitān||

Verse 24

सर्वतः संवृतानुच्चैः प्राकारैः सुकृतैः सितैः। सुवर्णजालसंवीतान्मणिकुट्टिमभूषितान्।।

sarvataḥ saṃvṛtānuccaiḥ prākāraiḥ sukṛtaiḥ sitaiḥ| suvarṇajālasaṃvītānmaṇikuṭṭimabhūṣitān||

Verse 25

सुखारोहणसोपानान्महासनपरिच्छदान्। स्नग्दामसमवच्छन्नानुत्तमागुरुगन्धिनः।।

sukhārohaṇasopānānmahāsanaparicchadān| snagdāmasamavacchannānuttamāgurugandhinaḥ||

Verse 26

हंसेन्दुवर्णसदृशानायोजनसुदर्शनान्। असम्बाधान्समद्वारान्युतानुच्चावचैर्गुणैः।।

haṃsenduvarṇasadṛśānāyojanasudarśanān| asambādhānsamadvārānyutānuccāvacairguṇaiḥ||

Verse 27

बहुधातुनिबद्धाङ्गान्हिमवच्छिखरानिव। विश्रान्तास्ते ततोऽपश्यन्भूमिपा भूरिदक्षिणम्।।

bahudhātunibaddhāṅgānhimavacchikharāniva| viśrāntāste tato'paśyanbhūmipā bhūridakṣiṇam||

Verse 28

वृतं सदस्यैर्बहुभिर्धर्मराजं युधिष्ठिरम्। तत्सदः पार्थिवैः कीर्णं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः। भ्राजते स्म तदा राजन्नाकपृष्ठं यथाऽमरैः।।

vṛtaṃ sadasyairbahubhirdharmarājaṃ yudhiṣṭhiram| tatsadaḥ pārthivaiḥ kīrṇaṃ brāhmaṇaiśca maharṣibhiḥ| bhrājate sma tadā rājannākapṛṣṭhaṃ yathā'maraiḥ||