Adhyaya 35

Verse 1

नकुलस्य पश्चिमदिग्विजयः।। 1।। वैशम्पायन उवाच।। नकुलस्य तु वक्ष्यामि कर्माणि विजयं तथा। वासुदेवजितामाशां यथाऽसावजयत्प्रभुः।।

nakulasya paścimadigvijayaḥ|| 1|| vaiśampāyana uvāca|| nakulasya tu vakṣyāmi karmāṇi vijayaṃ tathā| vāsudevajitāmāśāṃ yathā'sāvajayatprabhuḥ||

Verse 2

निर्याय खाण्डवप्रस्थात्प्रतीचीमभितो दिशम्। उद्दिश्य मतिमान्प्रायान्महत्या सेनया सह।।

niryāya khāṇḍavaprasthātpratīcīmabhito diśam| uddiśya matimānprāyānmahatyā senayā saha||

Verse 3

सिंहनादेन महता योधानां गर्जितेन च। रथनेमिनिनादैश्च कम्पयन्वसुधामिमाम्।।

siṃhanādena mahatā yodhānāṃ garjitena ca| rathanemininādaiśca kampayanvasudhāmimām||

Verse 4

ततो बहु धनं रम्यं गावाढ्यं धनधान्यवत्। कार्तिकेयस्य दयितं रोहीतकुपाद्रवत्।।

tato bahu dhanaṃ ramyaṃ gāvāḍhyaṃ dhanadhānyavat| kārtikeyasya dayitaṃ rohītakupādravat||

Verse 5

तत्र युद्धं महच्चासीच्छूरैर्मत्तमयूरकैः। मरुभूमिं स कार्त्स्न्येन तथैव बहुधान्यकम्।।

tatra yuddhaṃ mahaccāsīcchūrairmattamayūrakaiḥ| marubhūmiṃ sa kārtsnyena tathaiva bahudhānyakam||

Verse 6

शैरीषकं महेत्थं च वशे चक्रे महाद्युतिः। आक्रोशं चैव राजर्षि तेन युद्धमभून्महत्।।

śairīṣakaṃ mahetthaṃ ca vaśe cakre mahādyutiḥ| ākrośaṃ caiva rājarṣi tena yuddhamabhūnmahat||

Verse 7

तान्दशार्णान्स जित्वा च प्रतस्थे पाण्डुनन्दनः। शिबींस्त्रिगर्तानम्बष्ठान्मालवान्पञ्च कर्पटान्।।

tāndaśārṇānsa jitvā ca pratasthe pāṇḍunandanaḥ| śibīṃstrigartānambaṣṭhānmālavānpañca karpaṭān||

Verse 8

तथा मध्यमकेयांश्च वाटधानान्द्विजानथ। पुनश्च परिवृत्याथ पुष्करारण्यवासिनः।।

tathā madhyamakeyāṃśca vāṭadhānāndvijānatha| punaśca parivṛtyātha puṣkarāraṇyavāsinaḥ||

Verse 9

गणानुत्सवसङ्केतान्व्यजयत्पुरुषर्षभः। सिन्धुकूलाश्रिता ये च ग्रामणीया महाबलाः।।

gaṇānutsavasaṅketānvyajayatpuruṣarṣabhaḥ| sindhukūlāśritā ye ca grāmaṇīyā mahābalāḥ||

Verse 10

शूराऽऽभीरगणाश्चैव ये चाश्रित्य सरस्वतीम्। वर्तयन्ति च ये मत्स्यैर्ये च पर्वतवासिनः।।

śūrā''bhīragaṇāścaiva ye cāśritya sarasvatīm| vartayanti ca ye matsyairye ca parvatavāsinaḥ||

Verse 11

कत्स्नं पञ्चनन्दं चैव तथैवामरपर्वतम्। उत्तरज्योतिषं चैव तथा दिव्यकटं पुरम्।।

katsnaṃ pañcanandaṃ caiva tathaivāmaraparvatam| uttarajyotiṣaṃ caiva tathā divyakaṭaṃ puram||

Verse 12

द्वारपालं च तरसा वशे चक्रे महाद्युतिः। रामठान्हारहूणांश्च प्रतीच्याश्चैव ये नृपाः।।

dvārapālaṃ ca tarasā vaśe cakre mahādyutiḥ| rāmaṭhānhārahūṇāṃśca pratīcyāścaiva ye nṛpāḥ||

Verse 13

तान्सर्वान्स वशे चक्रे शासनादेव पाण्डवः। तत्रस्थः प्रेषयामास वासुदेवाय भारत।।

tānsarvānsa vaśe cakre śāsanādeva pāṇḍavaḥ| tatrasthaḥ preṣayāmāsa vāsudevāya bhārata||

Verse 14

स चास्य गतभी राजन्प्रतिजग्राह शासनम्। ततः शाकलमभ्येत्य मद्राणां पुटभेदनम्।।

sa cāsya gatabhī rājanpratijagrāha śāsanam| tataḥ śākalamabhyetya madrāṇāṃ puṭabhedanam||

Verse 15

मातुलं प्रीतिपूर्वेण शल्यं चक्रे वशे बली। स तेन सत्कृतो राज्ञा सत्कारार्हो विशाम्पते।।

mātulaṃ prītipūrveṇa śalyaṃ cakre vaśe balī| sa tena satkṛto rājñā satkārārho viśāmpate||

Verse 16

रत्नानि भूरीण्यादाय सम्प्रतस्थे युधां पतिः। ततः सागरकुक्षिस्थान्म्लेच्छान्परमदारुणान्।।

ratnāni bhūrīṇyādāya sampratasthe yudhāṃ patiḥ| tataḥ sāgarakukṣisthānmlecchānparamadāruṇān||

Verse 17

पह्लवान्वर्बरांश्चैव किरातान्यवनाञ्शकान्। ततो रत्नान्यपादाय वशे कृत्वा च पार्थिवान्। न्यवर्तत कुरुश्रेष्ठो नकुलश्चित्रमार्गवित्।।

pahlavānvarbarāṃścaiva kirātānyavanāñśakān| tato ratnānyapādāya vaśe kṛtvā ca pārthivān| nyavartata kuruśreṣṭho nakulaścitramārgavit||

Verse 18

करमाणां सहस्राणि कोशं तस्य महात्मनः। ऊहर्दश महाराज कृच्छ्रादिव महाधनम्।।

karamāṇāṃ sahasrāṇi kośaṃ tasya mahātmanaḥ| ūhardaśa mahārāja kṛcchrādiva mahādhanam||

Verse 19

इन्द्रप्रस्थगतं वीरमभ्येत्य स युधिष्ठिरम्। ततो माद्रीसुतः श्रीमान्धनं तस्मै न्यवेदयत्।।

indraprasthagataṃ vīramabhyetya sa yudhiṣṭhiram| tato mādrīsutaḥ śrīmāndhanaṃ tasmai nyavedayat||

Verse 20

एवं विजित्य नकुलो दिशं वरुणपालिताम्। प्रतीचीं वासुदेवेन निर्जितां भरतर्षभ।।

evaṃ vijitya nakulo diśaṃ varuṇapālitām| pratīcīṃ vāsudevena nirjitāṃ bharatarṣabha||