Adhyaya 33

Verse 1

जनमेजयप्रश्नानुरोधेन सहदेवस्य द्राविडपाण्ड्यदेशगमनकथनम्।। 1।। जनमेजय उवाच।। इच्छाम्यागमनं श्रोतुं हैडिम्बस्य द्विजोत्तम। लङ्कायां च गतिं ब्रह्मन्पौलस्त्यस्य च दर्शनम्।।

janamejayapraśnānurodhena sahadevasya drāviḍapāṇḍyadeśagamanakathanam|| 1|| janamejaya uvāca|| icchāmyāgamanaṃ śrotuṃ haiḍimbasya dvijottama| laṅkāyāṃ ca gatiṃ brahmanpaulastyasya ca darśanam||

Verse 2

कावेरीदर्शनं चैव आनुपूर्व्या वदस्व मे। वैशम्पायन उवाच। शृणु राजन्यथा वृत्तं सहेदवस्य साहसम्।।

kāverīdarśanaṃ caiva ānupūrvyā vadasva me| vaiśampāyana uvāca| śṛṇu rājanyathā vṛttaṃ sahedavasya sāhasam||

Verse 3

कालनद्वीपगांश्चैव तरसाऽजित्य चाहवे। दक्षिणां च दिशं जित्वा चोलस्य विषयं ययौ।।

kālanadvīpagāṃścaiva tarasā'jitya cāhave| dakṣiṇāṃ ca diśaṃ jitvā colasya viṣayaṃ yayau||

Verse 4

ददर्श पुण्यतोयां वै कावेरीं सरितां वराम्। नाजापक्षिगणैर्जुष्टां तापसैरुपशोभिताम्।।

dadarśa puṇyatoyāṃ vai kāverīṃ saritāṃ varām| nājāpakṣigaṇairjuṣṭāṃ tāpasairupaśobhitām||

Verse 5

साललोध्रार्जुनैल्वैर्जम्बूशाल्मलकिंशुकैः। कदम्बैः सप्तपर्णैश्च कश्मर्यामलकैर्वृताम्।।

sālalodhrārjunailvairjambūśālmalakiṃśukaiḥ| kadambaiḥ saptaparṇaiśca kaśmaryāmalakairvṛtām||

Verse 6

न्यग्रोधैश्च महाशाखैः प्लक्षैरौदुम्बरैरपि। शमीपलाशवृक्षैश्च अश्वत्थैः खदिरैर्वृताम्।।

nyagrodhaiśca mahāśākhaiḥ plakṣairaudumbarairapi| śamīpalāśavṛkṣaiśca aśvatthaiḥ khadirairvṛtām||

Verse 7

बदरीभिश्च सञ्छन्नामश्वकर्णैश्च शोभिताम्। चूतैः पुण्ड्रकपत्रैश्च कदलीवनसंवृताम्।।

badarībhiśca sañchannāmaśvakarṇaiśca śobhitām| cūtaiḥ puṇḍrakapatraiśca kadalīvanasaṃvṛtām||

Verse 8

चक्रवाकगणैः कीर्णं प्लवैश्च जलवायसैः। समुद्रकाकैः क्रौञ्चैश्च नादितां जलकुक्कुटैः।।

cakravākagaṇaiḥ kīrṇaṃ plavaiśca jalavāyasaiḥ| samudrakākaiḥ krauñcaiśca nāditāṃ jalakukkuṭaiḥ||

Verse 9

एवं खगैश्च बहुभिः सङ्घुष्टां जलवासिभिः। आश्रमैर्बहुभिः सक्तां चैत्यवृक्षैश्च शोभिताम्।।

evaṃ khagaiśca bahubhiḥ saṅghuṣṭāṃ jalavāsibhiḥ| āśramairbahubhiḥ saktāṃ caityavṛkṣaiśca śobhitām||

Verse 10

शोभितां ब्राह्मणैः शुभ्रैर्वेदवेदाङ्गपारगैः। क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम्।।

śobhitāṃ brāhmaṇaiḥ śubhrairvedavedāṅgapāragaiḥ| kvacittīraruhairvṛkṣairmālābhiriva śobhitām||

Verse 11

क्वचित्सुपुष्पितैर्वृक्षैः क्वचित्सौगन्धिकोत्पलैः। कह्लारकुमुदोत्फुल्लैः कमलैरुपशोभिताम्।।

kvacitsupuṣpitairvṛkṣaiḥ kvacitsaugandhikotpalaiḥ| kahlārakumudotphullaiḥ kamalairupaśobhitām||

Verse 12

कावेरीं तादृशीं दृष्ट्वा प्रीतिमान्पाण्डवस्तदा। अस्मद्राष्ट्रे यथा गङ्गा कावेरी च तथा शुभा।।

kāverīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā prītimānpāṇḍavastadā| asmadrāṣṭre yathā gaṅgā kāverī ca tathā śubhā||

Verse 13

सहदेवस्तु तां तीर्त्वा नदीमनुचरैः सह। दक्षिणं तीरभासाद्य गमनायोपचक्रमे।।

sahadevastu tāṃ tīrtvā nadīmanucaraiḥ saha| dakṣiṇaṃ tīrabhāsādya gamanāyopacakrame||

Verse 14

आगतं पाण्डवं तत्र श्रुत्वा विषयवासिनः। दर्शनार्थं ययुस्ते तु कौतूहलसमन्विताः।।

āgataṃ pāṇḍavaṃ tatra śrutvā viṣayavāsinaḥ| darśanārthaṃ yayuste tu kautūhalasamanvitāḥ||

Verse 15

द्रमिडाः पुरुषा राजन्स्रियचश्च प्रियदर्शनाः। गत्वा पाण्डुसुतं तत्र ददृशुस्ते मुदाऽन्विताः।।

dramiḍāḥ puruṣā rājansriyacaśca priyadarśanāḥ| gatvā pāṇḍusutaṃ tatra dadṛśuste mudā'nvitāḥ||

Verse 16

सुकुमारं विशालाक्षं व्रजन्तं त्रिदशोपमम्। दर्शनीयतमं लोके नेत्रैरनिमिषैरिव।।

sukumāraṃ viśālākṣaṃ vrajantaṃ tridaśopamam| darśanīyatamaṃ loke netrairanimiṣairiva||

Verse 17

आश्चर्यभूतं ददृशुर्द्रमिडास्ते समागताः। महासेनोपमं दृष्ट्वा पूजां चक्रुश्च तस्य वै।।

āścaryabhūtaṃ dadṛśurdramiḍāste samāgatāḥ| mahāsenopamaṃ dṛṣṭvā pūjāṃ cakruśca tasya vai||

Verse 18

रत्नैश्च विविधैरिष्टैर्भोगैरन्यैश्च संमतैः। गतिमङ्गलयुक्तार्भिः स्तुवन्तो नकुलानुजम्।।

ratnaiśca vividhairiṣṭairbhogairanyaiśca saṃmataiḥ| gatimaṅgalayuktārbhiḥ stuvanto nakulānujam||

Verse 19

सहदेवस्तु तान्दृष्ट्वा द्रमिलानागतान्मुदा। विसृज्य तान्महाबाहुः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम्।।

sahadevastu tāndṛṣṭvā dramilānāgatānmudā| visṛjya tānmahābāhuḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam||

Verse 20

दूतेन तरसा चोलं विजित्य द्रमिडेश्वरम्। ततो रत्नान्युपादाय पाण्डस्य विषयं ययौ।।

dūtena tarasā colaṃ vijitya dramiḍeśvaram| tato ratnānyupādāya pāṇḍasya viṣayaṃ yayau||

Verse 21

दर्शने सहदेवस्य न च तृप्ता नराः परे। गच्छन्तमनुगच्छन्तः प्राप्ताः कौतूहलान्विताः।।

darśane sahadevasya na ca tṛptā narāḥ pare| gacchantamanugacchantaḥ prāptāḥ kautūhalānvitāḥ||

Verse 22

ततो माद्रीसुतों राजन्मृगसङ्घान्विलोकयन्। गजान्वनचरानन्यान्व्याघ्रान्कुष्णमृगान्बहून् ।।

tato mādrīsutoṃ rājanmṛgasaṅghānvilokayan| gajānvanacarānanyānvyāghrānkuṣṇamṛgānbahūn ||

Verse 23

शुकान्मयूरान्दृष्ट्वा तु गृध्रानारण्यकुक्कुटान्। ततो देशं समासाद्य श्वशुरस्य महीपतेः।।

śukānmayūrāndṛṣṭvā tu gṛdhrānāraṇyakukkuṭān| tato deśaṃ samāsādya śvaśurasya mahīpateḥ||

Verse 24

प्रेषयामास माद्रेयो दूतान्पाण्ड्याय वै तदा। प्रतिजग्राह तस्याज्ञां सम्प्रीत्या मलयध्वजः।।

preṣayāmāsa mādreyo dūtānpāṇḍyāya vai tadā| pratijagrāha tasyājñāṃ samprītyā malayadhvajaḥ||

Verse 25

भार्या रूपवती जिष्णोः पाण्ड्यस्य तनया शुभा। चित्राङ्गदेति विख्याता द्रमिडी योषितां वरा।।

bhāryā rūpavatī jiṣṇoḥ pāṇḍyasya tanayā śubhā| citrāṅgadeti vikhyātā dramiḍī yoṣitāṃ varā||

Verse 26

आगतं सहदेवं तु सा श्रुत्वाऽन्तः पुरे पितुः। प्रेषयामास सम्प्रीत्या पूजारत्नं च वै बहु।।

āgataṃ sahadevaṃ tu sā śrutvā'ntaḥ pure pituḥ| preṣayāmāsa samprītyā pūjāratnaṃ ca vai bahu||

Verse 27

पाण्ड्योऽपि बहुरत्नानि दूतैः सह मुमोच ह। मणिमुक्ताप्रवालानि सहदेवाय कीर्तिमान्।।

pāṇḍyo'pi bahuratnāni dūtaiḥ saha mumoca ha| maṇimuktāpravālāni sahadevāya kīrtimān||

Verse 28

तां दृष्ट्वाऽप्रतिमां पूजां पाण्डवोऽपि मुदा नृप। भ्रातुः पुत्रे बहून्रत्नान्दत्वा वै बभ्रूवाहने।।

tāṃ dṛṣṭvā'pratimāṃ pūjāṃ pāṇḍavo'pi mudā nṛpa| bhrātuḥ putre bahūnratnāndatvā vai babhrūvāhane||

Verse 29

पाण्ड्यं द्रमिडराजानं श्वशुरं मलयध्वजम्। स दूतैस्तं वशे कृत्वा मणलूरेश्वरं तदा।।

pāṇḍyaṃ dramiḍarājānaṃ śvaśuraṃ malayadhvajam| sa dūtaistaṃ vaśe kṛtvā maṇalūreśvaraṃ tadā||

Verse 30

ततो रत्नान्युपादाय द्रमिडैरावृतो ययौ। अगस्त्यस्यालयं दिव्यं देवलोकसमं गिरिम्।।

tato ratnānyupādāya dramiḍairāvṛto yayau| agastyasyālayaṃ divyaṃ devalokasamaṃ girim||

Verse 31

स तं प्रदक्षिमं कृत्वा मलयं भरतर्षभ। लङ्घयित्वा तु माद्रेयस्ताम्रपणीं नदीं शुभाम्।।

sa taṃ pradakṣimaṃ kṛtvā malayaṃ bharatarṣabha| laṅghayitvā tu mādreyastāmrapaṇīṃ nadīṃ śubhām||

Verse 32

प्रसन्नसलिलां दिव्यां सुशीतां च मनोहराम्। समुद्रतीरमासाद्य न्यविशत्पाण्डुनन्दनः।।

prasannasalilāṃ divyāṃ suśītāṃ ca manoharām| samudratīramāsādya nyaviśatpāṇḍunandanaḥ||