Adhyaya 30

Verse 1

भीमेन प्राचीदिग्विजये पाञ्चालदेशगमनम्।। वैशम्पायन उवाच। एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनोऽपि वीर्यवान्। धर्मराजमनुज्ञाप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति।। 5

bhīmena prācīdigvijaye pāñcāladeśagamanam|| vaiśampāyana uvāca| etasminneva kāle tu bhīmaseno'pi vīryavān| dharmarājamanujñāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati|| 5

Verse 2

महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना। हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्।

mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā| hastyaśvarathapūrṇena daṃśitena pratāpavān|

Verse 3

वृतो भरतशार्दूलो द्विषच्छोकविवर्धनः। स गत्वा नरशार्दूलः पञ्चालानां पुरं महत्।।

vṛto bharataśārdūlo dviṣacchokavivardhanaḥ| sa gatvā naraśārdūlaḥ pañcālānāṃ puraṃ mahat||

Verse 4

पञ्चालान्विविधोपायैः सान्त्वयामास पाण्डवः। किञ्चित्करं समादाय विदेहानां पुरं ययौ।। ततः स गण्डकाञ्शूरो विदेहान्भरतर्षभः।।

pañcālānvividhopāyaiḥ sāntvayāmāsa pāṇḍavaḥ| kiñcitkaraṃ samādāya videhānāṃ puraṃ yayau|| tataḥ sa gaṇḍakāñśūro videhānbharatarṣabhaḥ||

Verse 5

विजित्याल्पेन कालेन दशार्णानजयत्प्रभुः। तत्र दाशार्णको राजा सुधर्मा रोमहर्षणम्। कृतवान्भीमसेनेम महद्युद्धं निरायुधम्।

vijityālpena kālena daśārṇānajayatprabhuḥ| tatra dāśārṇako rājā sudharmā romaharṣaṇam| kṛtavānbhīmasenema mahadyuddhaṃ nirāyudham|

Verse 6

भीमसेनस्तु तद्दृष्ट्वा तस्य कर्म महात्मनः। अधिसेनापतिं चक्रे सुधर्माणं महाबलम्।।

bhīmasenastu taddṛṣṭvā tasya karma mahātmanaḥ| adhisenāpatiṃ cakre sudharmāṇaṃ mahābalam||

Verse 7

ततः प्राचीं दिशं भीमो ययौ भीमपराक्रमः। सैन्येन महता राजन्कम्पयन्निव मेदिनीम्।।

tataḥ prācīṃ diśaṃ bhīmo yayau bhīmaparākramaḥ| sainyena mahatā rājankampayanniva medinīm||

Verse 8

सोऽश्वमेधेश्वरं राजन्रोचमानं सहानुगम्। जिगाय समरे वीरो बलेन बलिनां वरः।।

so'śvamedheśvaraṃ rājanrocamānaṃ sahānugam| jigāya samare vīro balena balināṃ varaḥ||

Verse 9

स तं निर्जित्य कौन्तेयो नातितीव्रेण कर्मणा। पूर्वदेशं महावीर्यं विजिग्ये कुरनन्दनः।।

sa taṃ nirjitya kaunteyo nātitīvreṇa karmaṇā| pūrvadeśaṃ mahāvīryaṃ vijigye kuranandanaḥ||

Verse 10

ततो दक्षिणमागम्य पुलिन्दनगरं महत्। सुकुमारं वशे चक्रे सुमित्रं च नराधिपम्।।

tato dakṣiṇamāgamya pulindanagaraṃ mahat| sukumāraṃ vaśe cakre sumitraṃ ca narādhipam||

Verse 11

ततस्तु धर्मराजस्य शासनाद्भरतर्षभः। शिशुपालं महावीर्यमभ्यगाज्जनमेजय।।

tatastu dharmarājasya śāsanādbharatarṣabhaḥ| śiśupālaṃ mahāvīryamabhyagājjanamejaya||

Verse 12

चेदिराजोऽपि तच्छ्रुत्वा पाण्डवस्य चिकीर्षितम्। उपनिष्कम्य नगरात्प्रत्यगृह्णात्परन्तप।।

cedirājo'pi tacchrutvā pāṇḍavasya cikīrṣitam| upaniṣkamya nagarātpratyagṛhṇātparantapa||

Verse 13

तौ समेत्य महाराज कुरुचेदिवृषौ तदा। उभयोरात्मकुलयोः कौशलं पर्यपृच्छताम्।।

tau sametya mahārāja kurucedivṛṣau tadā| ubhayorātmakulayoḥ kauśalaṃ paryapṛcchatām||

Verse 14

ततो निवेद्य तद्राष्ट्रं चेदिराजो विशाम्पते। उवाच भीमं प्रहसन्किमिदं कुरुषेऽनघ।

tato nivedya tadrāṣṭraṃ cedirājo viśāmpate| uvāca bhīmaṃ prahasankimidaṃ kuruṣe'nagha|

Verse 15

तस्य भीमस्तदाचख्यौ धर्मराजचिकीर्षितम्। स च तं प्रतिगृह्यैव तथा चक्रे नराधिपः।।

tasya bhīmastadācakhyau dharmarājacikīrṣitam| sa ca taṃ pratigṛhyaiva tathā cakre narādhipaḥ||

Verse 16

ततो भीमस्तत्र राजन्निषित्वा त्रिदशाः क्षपाः। सत्कृतः शिशुपालेन ययौ सबलवाहनः।।

tato bhīmastatra rājanniṣitvā tridaśāḥ kṣapāḥ| satkṛtaḥ śiśupālena yayau sabalavāhanaḥ||