Adhyaya 28

Verse 1

अर्जुनेन उत्तरदिग्विजये नानादेशजयः।। 1।। वैशम्पायन उवाच। एवमुक्तः प्रत्युवाच भगदत्तं धनञ्जयः। अनेनैव कृतं सर्वं भविष्यत्यनुजानता।।

arjunena uttaradigvijaye nānādeśajayaḥ|| 1|| vaiśampāyana uvāca| evamuktaḥ pratyuvāca bhagadattaṃ dhanañjayaḥ| anenaiva kṛtaṃ sarvaṃ bhaviṣyatyanujānatā||

Verse 2

तं विजित्य महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। प्रययावुत्तरां तस्माद्दिशं धनदपालिताम्।।

taṃ vijitya mahābāhuḥ kuntīputro dhanañjayaḥ| prayayāvuttarāṃ tasmāddiśaṃ dhanadapālitām||

Verse 3

अन्तर्गिरिं च कौन्तेयस्तथैव च बहिर्गिरिम्। तथैवोपगिरं चैव विजिग्ये पुरुषर्षभः।।

antargiriṃ ca kaunteyastathaiva ca bahirgirim| tathaivopagiraṃ caiva vijigye puruṣarṣabhaḥ||

Verse 4

विजित्य पर्वतान्सर्वान्ये च तत्र नराधिपाः। तान्वशे स्थापयित्वा स धनान्यादाय सर्वशः।।

vijitya parvatānsarvānye ca tatra narādhipāḥ| tānvaśe sthāpayitvā sa dhanānyādāya sarvaśaḥ||

Verse 5

तैरेव सहितः सर्वैरनुरज्य च तान्नुपान्। उलूकवासिनं राजन्बृहन्तमुपजग्मिवान्।।

taireva sahitaḥ sarvairanurajya ca tānnupān| ulūkavāsinaṃ rājanbṛhantamupajagmivān||

Verse 6

मृदङ्गवरनादेन रथनेमिस्वनेन च। हस्तिनां च निनादेन कम्पयन्वसुधामिमाम्।।

mṛdaṅgavaranādena rathanemisvanena ca| hastināṃ ca ninādena kampayanvasudhāmimām||

Verse 7

ततो बृहन्तस्त्वरितो बलेन चतुरङ्गिणा। निष्क्रम्य नगरात्तस्माद्योधयामास फाल्गुनम्।।

tato bṛhantastvarito balena caturaṅgiṇā| niṣkramya nagarāttasmādyodhayāmāsa phālgunam||

Verse 8

सुमहान्सन्निपातोऽभूद्धनञ्जयबृहन्तयोः। न शशाक बृहन्तस्तु सोढुं पाण्डवविक्रमम्।।

sumahānsannipāto'bhūddhanañjayabṛhantayoḥ| na śaśāka bṛhantastu soḍhuṃ pāṇḍavavikramam||

Verse 9

सोऽविषह्यतमं मत्वा कौन्तेयं पर्वतेश्वरः। उपावर्तत दुर्धर्षो रत्नान्यादाय सर्वशः।।

so'viṣahyatamaṃ matvā kaunteyaṃ parvateśvaraḥ| upāvartata durdharṣo ratnānyādāya sarvaśaḥ||

Verse 10

स तद्राज्यमवस्थाप्य उलूकसहितो ययौ। सेनाबिन्दुमथो राजन्राज्यादाशु समाक्षिपत्।।

sa tadrājyamavasthāpya ulūkasahito yayau| senābindumatho rājanrājyādāśu samākṣipat||

Verse 11

मोदापुरं वामवेदं सुदामानं सुसङ्कुलम्। उलूकानुत्तरांश्चैव तांश्च राज्ञः समानयत्।।

modāpuraṃ vāmavedaṃ sudāmānaṃ susaṅkulam| ulūkānuttarāṃścaiva tāṃśca rājñaḥ samānayat||

Verse 12

तत्रस्थः पुरुषैरेव धर्मराजस्य शासनात्। किरीटी जितवान्राजन्देशान्पञ्चगणांस्ततः।।

tatrasthaḥ puruṣaireva dharmarājasya śāsanāt| kirīṭī jitavānrājandeśānpañcagaṇāṃstataḥ||

Verse 13

स देवप्रस्थमासाद्य सेनाबिन्दोः पुरं प्रति। बलेन चतुरङ्गेण निवेशमकरोत्प्रभुः।।

sa devaprasthamāsādya senābindoḥ puraṃ prati| balena caturaṅgeṇa niveśamakarotprabhuḥ||

Verse 14

स तैः परिवृतः सर्वैर्विष्वगश्वं नराधिपम्।। अभ्यगच्छन्महातेजाः पौरवं पुरुषर्षभ।।

sa taiḥ parivṛtaḥ sarvairviṣvagaśvaṃ narādhipam|| abhyagacchanmahātejāḥ pauravaṃ puruṣarṣabha||

Verse 15

विजित्य चाहवे शूरान्पार्वतीयान्महारथान्। जिगाय सेनया राजन्पुरं पौरवरक्षितम्।।

vijitya cāhave śūrānpārvatīyānmahārathān| jigāya senayā rājanpuraṃ pauravarakṣitam||

Verse 16

पौरवं युधि निर्जित्य दस्यून्पर्वतवासिनः। गणानुत्सवसङ्केतानजयत्सप्त पाण्डवः।।

pauravaṃ yudhi nirjitya dasyūnparvatavāsinaḥ| gaṇānutsavasaṅketānajayatsapta pāṇḍavaḥ||

Verse 17

ततः काश्मीरकान्वीरान्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः। व्यजयल्लोहितं चैव मण्डलैर्दशभिः सह।।

tataḥ kāśmīrakānvīrānkṣatriyānkṣatriyarṣabhaḥ| vyajayallohitaṃ caiva maṇḍalairdaśabhiḥ saha||

Verse 18

ततस्त्रिगर्ताः कौन्तेयं दार्वाः कोकनदास्तथा। क्षत्रिया बहवो राजन्नुपावर्तन्त सर्वशः।।

tatastrigartāḥ kaunteyaṃ dārvāḥ kokanadāstathā| kṣatriyā bahavo rājannupāvartanta sarvaśaḥ||

Verse 19

अभिसारीं ततो रम्यां विजिग्ये कुरुनन्दनः। उरगावासिनं रम्यं रोचमानं रणेऽजयत्।।

abhisārīṃ tato ramyāṃ vijigye kurunandanaḥ| uragāvāsinaṃ ramyaṃ rocamānaṃ raṇe'jayat||

Verse 20

ततः सिंहपुरं रम्यं चित्रायुधसुरक्षितम्। प्राधमद्बलमास्थाय पाकशासनिराहवे।।

tataḥ siṃhapuraṃ ramyaṃ citrāyudhasurakṣitam| prādhamadbalamāsthāya pākaśāsanirāhave||

Verse 21

ततः सुह्यांश्च चोलांश्च किरीटी पाण्डवर्षभः। सहितः सर्वसैन्येन प्रामथत्कुरुनन्दनः।।

tataḥ suhyāṃśca colāṃśca kirīṭī pāṇḍavarṣabhaḥ| sahitaḥ sarvasainyena prāmathatkurunandanaḥ||

Verse 22

ततः परमविक्रान्तो बाह्लीकान्पाकशासनिः। महता परिमर्देन वशे चक्रे दुरासदान्।।

tataḥ paramavikrānto bāhlīkānpākaśāsaniḥ| mahatā parimardena vaśe cakre durāsadān||

Verse 23

गृहीत्वा तु बलं सारं फल्गुनः पाण्डुनन्दनः। दरदान्सहकाम्भोजैरजयत्पाकशासनिः।।

gṛhītvā tu balaṃ sāraṃ phalgunaḥ pāṇḍunandanaḥ| daradānsahakāmbhojairajayatpākaśāsaniḥ||

Verse 24

प्रागुत्तरं दिशं ये च वसन्त्याश्रित्य दस्यवः। निवसन्ति वने ये च तान्सर्वानजयत्प्रभुः।।

prāguttaraṃ diśaṃ ye ca vasantyāśritya dasyavaḥ| nivasanti vane ye ca tānsarvānajayatprabhuḥ||

Verse 25

लोहान्परमकाम्भोजानृषिकानुत्तरानपि। सहितांस्तान्महाराज व्यजयत्पाकशासनिः।।

lohānparamakāmbhojānṛṣikānuttarānapi| sahitāṃstānmahārāja vyajayatpākaśāsaniḥ||

Verse 26

ऋषिकेष्वपि सङ्ग्रामे बभूवातिभयङ्करः। तारकामयसङ्काशः परस्त्वृषिकपार्थयोः।।

ṛṣikeṣvapi saṅgrāme babhūvātibhayaṅkaraḥ| tārakāmayasaṅkāśaḥ parastvṛṣikapārthayoḥ||

Verse 27

स विजित्य ततो राजन्नृषिकान्रणमूर्धनि। शुकोदरसमांस्तत्र हयानष्टौ समानयत्।।

sa vijitya tato rājannṛṣikānraṇamūrdhani| śukodarasamāṃstatra hayānaṣṭau samānayat||

Verse 28

मयूरसदृशानन्यानुत्तरानपरानपि। जवनानाशुगांश्चैव करार्थं समुपानयत्।।

mayūrasadṛśānanyānuttarānaparānapi| javanānāśugāṃścaiva karārthaṃ samupānayat||

Verse 29

स विनिर्जित्य सङ्ग्रामे हिमवन्तं सनिष्कृटम्। श्वेतपर्वतमासाद्य न्यविशत्पुरुषर्षभः।।

sa vinirjitya saṅgrāme himavantaṃ saniṣkṛṭam| śvetaparvatamāsādya nyaviśatpuruṣarṣabhaḥ||