Adhyaya 23

Verse 1

कृष्णजरासन्धयोर्द्वेषकारणकथनम्।। 1।। जनमेजय उवाच। किमर्थं वैरिणावास्तामुभौ तौ कृष्णमागधौ। कथं च निर्जितः सङ्ख्ये जरासन्धेन माधवः।।

kṛṣṇajarāsandhayordveṣakāraṇakathanam|| 1|| janamejaya uvāca| kimarthaṃ vairiṇāvāstāmubhau tau kṛṣṇamāgadhau| kathaṃ ca nirjitaḥ saṅkhye jarāsandhena mādhavaḥ||

Verse 2

कश्च कंसो मागधस्य यस्य हेतोः स वैरवान्। एतदाचक्ष्व मे सर्वं वैशम्पायन तत्वतः।।

kaśca kaṃso māgadhasya yasya hetoḥ sa vairavān| etadācakṣva me sarvaṃ vaiśampāyana tatvataḥ||

Verse 3

वैशम्पायन उवाच।। यादवानामन्ववाये वसुदेवो महामतिः। उदपद्यत वार्ष्णेयो ह्युग्रसेनस्य मन्त्रभृत्।।

vaiśampāyana uvāca|| yādavānāmanvavāye vasudevo mahāmatiḥ| udapadyata vārṣṇeyo hyugrasenasya mantrabhṛt||

Verse 4

उग्रसेनस्य कंसस्तु बभूव बलवान्सुतः। ज्येष्ठो बहूनां कौरव्य सर्वशस्त्रविशारदः।।

ugrasenasya kaṃsastu babhūva balavānsutaḥ| jyeṣṭho bahūnāṃ kauravya sarvaśastraviśāradaḥ||

Verse 5

जरासन्धस्य दुहिता तस्य भार्याऽतिविश्रुता। राज्यशुक्लेन दत्ता सा जरासन्धेन धीमता।।

jarāsandhasya duhitā tasya bhāryā'tiviśrutā| rājyaśuklena dattā sā jarāsandhena dhīmatā||

Verse 6

तदर्थमुग्रसेनस्य मधुरायां सुतस्तदा। अभिषिक्तस्तदाऽमात्यैः स वै तीव्रपराक्रमः।।

tadarthamugrasenasya madhurāyāṃ sutastadā| abhiṣiktastadā'mātyaiḥ sa vai tīvraparākramaḥ||

Verse 7

ऐश्वर्यबलमत्तस्तु स तदा बलमोहितः। निगृह्य पितरं भुङ्क्ते तद्राज्यं मन्त्रिभिः सह।।

aiśvaryabalamattastu sa tadā balamohitaḥ| nigṛhya pitaraṃ bhuṅkte tadrājyaṃ mantribhiḥ saha||

Verse 8

वसुदेवस्य तत्कृत्यं न शृणोति स मन्दधीः। त तेन सह तद्राज्यं धर्मतः पर्यपालयत्।।

vasudevasya tatkṛtyaṃ na śṛṇoti sa mandadhīḥ| ta tena saha tadrājyaṃ dharmataḥ paryapālayat||

Verse 9

प्रीतिमान्स तु दैत्येन्द्रो वसुदेवस्य देवकीम्। वाह भार्या स तदा दुहिता देवकस्य या।।

prītimānsa tu daityendro vasudevasya devakīm| vāha bhāryā sa tadā duhitā devakasya yā||

Verse 10

उ तस्यामुद्वाह्यमानायां रथेन जनमेजय। उपारुरोह वार्ष्णेयं कंसो भूमिपतिस्तदा।।

u tasyāmudvāhyamānāyāṃ rathena janamejaya| upāruroha vārṣṇeyaṃ kaṃso bhūmipatistadā||

Verse 11

ततोऽन्तरिक्षे वागासीद्देवदूतस्य कस्यचित्। वसुदेवश्च शुश्राव तां वाचं पार्थिवश्च सः।।

tato'ntarikṣe vāgāsīddevadūtasya kasyacit| vasudevaśca śuśrāva tāṃ vācaṃ pārthivaśca saḥ||

Verse 12

यामेतां वहमानोऽद्य कंसोद्वहसि देवकीम्। अस्या यश्चाष्टमो गर्भः स ते मृत्युर्भविष्यति।।

yāmetāṃ vahamāno'dya kaṃsodvahasi devakīm| asyā yaścāṣṭamo garbhaḥ sa te mṛtyurbhaviṣyati||

Verse 13

सोऽवतीर्य ततो राजा खड्गमुद्धृत्य निर्मलम्। इयेष तस्या मूर्धानं छेत्तुं परमदुर्मतिः।।

so'vatīrya tato rājā khaḍgamuddhṛtya nirmalam| iyeṣa tasyā mūrdhānaṃ chettuṃ paramadurmatiḥ||

Verse 14

सान्त्वयन्स तदा कंसं हसन्कोधवशानुगम्। राजन्ननुनयामास वसुदेवो महामतिः।।

sāntvayansa tadā kaṃsaṃ hasankodhavaśānugam| rājannanunayāmāsa vasudevo mahāmatiḥ||

Verse 15

अहिंस्यां प्रमदामाहुः सर्वधर्मेषु पार्थिव। अकस्मादबलां नारीं हन्तासीमामनागसीम्।।

ahiṃsyāṃ pramadāmāhuḥ sarvadharmeṣu pārthiva| akasmādabalāṃ nārīṃ hantāsīmāmanāgasīm||

Verse 16

यच्च तेऽत्र भयं राजञ्शक्यते बाधितुं त्वया। इयं शक्या पालयितुं समयं चैव रक्षितुम्।।

yacca te'tra bhayaṃ rājañśakyate bādhituṃ tvayā| iyaṃ śakyā pālayituṃ samayaṃ caiva rakṣitum||

Verse 17

अस्यास्त्वमष्टमं गर्भं जातमात्रं महीपते। विध्वंसय तदा प्राप्तमेवं परिहृतं भवेत्।।

asyāstvamaṣṭamaṃ garbhaṃ jātamātraṃ mahīpate| vidhvaṃsaya tadā prāptamevaṃ parihṛtaṃ bhavet||

Verse 18

एवं स राजा कथितो वसुदेवेन भारत। तस्य तद्वचनं चके शूरसेनपतिस्तदा।।

evaṃ sa rājā kathito vasudevena bhārata| tasya tadvacanaṃ cake śūrasenapatistadā||

Verse 19

ततस्तस्यां सम्बभूवुः कुमाराः सूर्यवर्चसः। जाताञ्चातांस्तु तान्सर्वाञ्जघान मधुरेश्वरः।।

tatastasyāṃ sambabhūvuḥ kumārāḥ sūryavarcasaḥ| jātāñcātāṃstu tānsarvāñjaghāna madhureśvaraḥ||

Verse 20

अथ तस्यां समभवद्बलदेवस्तु सत्तमः। याम्यता मायया तं तु यमो राजा विशाम्पते।।

atha tasyāṃ samabhavadbaladevastu sattamaḥ| yāmyatā māyayā taṃ tu yamo rājā viśāmpate||

Verse 21

देवक्या गर्भमतुलं रोहिण्या जठरेऽक्षिपत्। आकृष्य कर्षणात्सम्यक्सङ्कर्षणं इति स्मृतः।।

devakyā garbhamatulaṃ rohiṇyā jaṭhare'kṣipat| ākṛṣya karṣaṇātsamyaksaṅkarṣaṇaṃ iti smṛtaḥ||

Verse 22

बलश्रेष्ठतया तस्य बलदेव इति स्मृतः। पुनस्तस्यां समभवदष्टमो मधुमूदनः।।

balaśreṣṭhatayā tasya baladeva iti smṛtaḥ| punastasyāṃ samabhavadaṣṭamo madhumūdanaḥ||

Verse 23

तस्य गर्भस्य रक्षां तु स चक्रेऽभ्यधिकं नृपः। ततः काले रक्षणार्थं वसुदेवस्य तत्वतः।। aउग्रः प्रयुक्तः कंसेन सचिवः क्रूरकर्मकृत्।।

tasya garbhasya rakṣāṃ tu sa cakre'bhyadhikaṃ nṛpaḥ| tataḥ kāle rakṣaṇārthaṃ vasudevasya tatvataḥ|| augraḥ prayuktaḥ kaṃsena sacivaḥ krūrakarmakṛt||

Verse 25

जातमात्रं वासुदेवमथाकृष्य पिता ततः। उपजह्रे परिक्रीतां सुतां गोपस्य कस्यचित्।।

jātamātraṃ vāsudevamathākṛṣya pitā tataḥ| upajahre parikrītāṃ sutāṃ gopasya kasyacit||

Verse 26

अमृष्यमाणस्तं शब्दं देवदूतस्य पार्थिवः। वासुदेवं महात्मानमर्पयामास गोकुले।।

amṛṣyamāṇastaṃ śabdaṃ devadūtasya pārthivaḥ| vāsudevaṃ mahātmānamarpayāmāsa gokule||

Verse 27

वासुदेवोपि गोपेषु ववृधेऽब्जमिवाम्भसि। अज्ञायमानः कंसेन गूढोऽग्निरिव दारुषु।।

vāsudevopi gopeṣu vavṛdhe'bjamivāmbhasi| ajñāyamānaḥ kaṃsena gūḍho'gniriva dāruṣu||

Verse 28

विप्रचके तदा सर्वान्बल्लवान्मधुरेश्वरः। वर्धमानो महाबाहुस्तेजोबलसमन्वितः।।

vipracake tadā sarvānballavānmadhureśvaraḥ| vardhamāno mahābāhustejobalasamanvitaḥ||

Verse 29

ततस्ते क्लिश्यमानास्तु पुण्डरीकाक्षमच्युतम्। भयेन कामादपरे गणशः पर्यवारयन्।।

tataste kliśyamānāstu puṇḍarīkākṣamacyutam| bhayena kāmādapare gaṇaśaḥ paryavārayan||

Verse 30

स तु लब्ध्वा बलं राजन्नुग्रसेनस्य संमतः। वसुदेवात्मजः सर्वैर्भ्रातृभिः सहितं पुनः।।

sa tu labdhvā balaṃ rājannugrasenasya saṃmataḥ| vasudevātmajaḥ sarvairbhrātṛbhiḥ sahitaṃ punaḥ||

Verse 31

निर्जित्य युधि भोजेन्द्रं हत्वा कंसं महाबलः। अभ्यषिञ्चत्ततो राज्य उग्रसेनं विशाम्पते।।

nirjitya yudhi bhojendraṃ hatvā kaṃsaṃ mahābalaḥ| abhyaṣiñcattato rājya ugrasenaṃ viśāmpate||

Verse 32

ततः श्रुत्वा जरासन्धो माधवेन हतं युधि। शूरसेनाधिपं चक्रे कंसपुत्रं तदा नृप।।

tataḥ śrutvā jarāsandho mādhavena hataṃ yudhi| śūrasenādhipaṃ cakre kaṃsaputraṃ tadā nṛpa||

Verse 33

ससैन्यं महदुत्थाप्य वासुदेवं तदा नृप। अभ्यषिञ्चत्सुतं तत्र सुताया जनमेजय।।

sasainyaṃ mahadutthāpya vāsudevaṃ tadā nṛpa| abhyaṣiñcatsutaṃ tatra sutāyā janamejaya||

Verse 34

उग्रसेनं च वृष्णींश्च महाबलसमन्वितः। स तत्र विप्रकुरुते जरासन्धः प्रतापवान्।।

ugrasenaṃ ca vṛṣṇīṃśca mahābalasamanvitaḥ| sa tatra viprakurute jarāsandhaḥ pratāpavān||

Verse 35

एतद्वैरं कौरवेय जरासन्धस्य माधवे। आशासितार्थे राजेन्द्र संरुरोध विनिर्जितान्।।

etadvairaṃ kauraveya jarāsandhasya mādhave| āśāsitārthe rājendra saṃrurodha vinirjitān||

Verse 36

पार्थिवैस्तैर्नृपतिभिर्यक्ष्यमाणः समृद्धिमान्। देवश्रेष्ठं महादेवं कृत्तिवासं त्रियम्बकम्।।

pārthivaistairnṛpatibhiryakṣyamāṇaḥ samṛddhimān| devaśreṣṭhaṃ mahādevaṃ kṛttivāsaṃ triyambakam||

Verse 37

एतत्सर्वं यथावृत्तं कथितं भरतर्षभ। यथा तु स हतो राजा भीमसेनेन तच्छृणु।।

etatsarvaṃ yathāvṛttaṃ kathitaṃ bharatarṣabha| yathā tu sa hato rājā bhīmasenena tacchṛṇu||