Adhyaya 100

Verse 1

युधिष्ठिरेण वनगमनाय भीष्माद्यामन्त्रणम्।। 1।। पाण्डवान्प्रति विदुरवचनम्।। 2।। युधिष्ठिर उवाच।। आमन्त्रयामि भरतांस्तथा वृद्धं पितामहम्।। राजानं सोमदत्तं च महाराजं च बाह्लिकम्।।

yudhiṣṭhireṇa vanagamanāya bhīṣmādyāmantraṇam|| 1|| pāṇḍavānprati viduravacanam|| 2|| yudhiṣṭhira uvāca|| āmantrayāmi bharatāṃstathā vṛddhaṃ pitāmaham|| rājānaṃ somadattaṃ ca mahārājaṃ ca bāhlikam||

Verse 2

द्रोणं कृपं नृपांश्चान्यानश्वत्थामानमेव च। विदुरं धृतराष्ट्रं च धार्तराष्ट्रांश्च सर्वशः।।

droṇaṃ kṛpaṃ nṛpāṃścānyānaśvatthāmānameva ca| viduraṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca dhārtarāṣṭrāṃśca sarvaśaḥ||

Verse 3

सौमदत्तिं महावीर्यं विकर्णं च महामतिम्। युयुत्सुं सञ्जयं चैव तथैवान्यान्सभासदः।।

saumadattiṃ mahāvīryaṃ vikarṇaṃ ca mahāmatim| yuyutsuṃ sañjayaṃ caiva tathaivānyānsabhāsadaḥ||

Verse 4

गान्धारीं च महाभागां मातरं च तथा पृथाम्। सर्वानामन्त्र्य गच्छामि द्रष्टाऽस्मि पुनरेत्य वः।।

gāndhārīṃ ca mahābhāgāṃ mātaraṃ ca tathā pṛthām| sarvānāmantrya gacchāmi draṣṭā'smi punaretya vaḥ||

Verse 5

वैशम्पायन उवाच।। न च किञ्चिदथोचुस्तं ह्रियाऽऽसन्ना युधिष्ठिरम्। मनोभिरेव कल्याणं दध्युस्ते तस्य धीमतः।।

vaiśampāyana uvāca|| na ca kiñcidathocustaṃ hriyā''sannā yudhiṣṭhiram| manobhireva kalyāṇaṃ dadhyuste tasya dhīmataḥ||

Verse 6

विदुर उवाच।। आर्या पृथा राजपुत्री नारण्यं गन्तुमर्हति। सुकुमारी च वृद्धा च नित्यं चैव सुखोचिता।।

vidura uvāca|| āryā pṛthā rājaputrī nāraṇyaṃ gantumarhati| sukumārī ca vṛddhā ca nityaṃ caiva sukhocitā||

Verse 7

इह वत्स्यति कल्याणी सत्कृता मम वेश्मनि। इति पार्था विजानीध्वमगदं वोऽस्तु सर्वशः।।

iha vatsyati kalyāṇī satkṛtā mama veśmani| iti pārthā vijānīdhvamagadaṃ vo'stu sarvaśaḥ||

Verse 8

पाण्डवा ऊचुः। तथेत्युक्त्वाऽब्रुवन्सर्वे यथा नो वदसेऽनघ। त्वं पितृव्यः पितृसमो वयं च त्वत्परायणाः।।

pāṇḍavā ūcuḥ| tathetyuktvā'bruvansarve yathā no vadase'nagha| tvaṃ pitṛvyaḥ pitṛsamo vayaṃ ca tvatparāyaṇāḥ||

Verse 9

यथाऽऽज्ञापयसे विद्वंस्त्वं हि नः परमो गुरुः। यच्चान्यदपि कर्तव्यं तद्विधत्स्व महामते।।

yathā''jñāpayase vidvaṃstvaṃ hi naḥ paramo guruḥ| yaccānyadapi kartavyaṃ tadvidhatsva mahāmate||

Verse 10

विदुर उवाच।। युधिष्ठिर विजानीहि ममेदं भरतर्षभ। नाधर्मेण जितः कश्चिद्व्यथते वै पराजये।।

vidura uvāca|| yudhiṣṭhira vijānīhi mamedaṃ bharatarṣabha| nādharmeṇa jitaḥ kaścidvyathate vai parājaye||

Verse 11

त्वं वै धर्मं विजानीषे युद्धे जेता धनञ्जयः। हन्ताऽरीणां भीमसेनो नकुलस्त्वर्थसङ्ग्रही।।

tvaṃ vai dharmaṃ vijānīṣe yuddhe jetā dhanañjayaḥ| hantā'rīṇāṃ bhīmaseno nakulastvarthasaṅgrahī||

Verse 12

संयन्ता सहदेवस्तु धौम्यो ब्रह्मविदुत्तमः। धर्मार्थकुशला चैव द्रौपदी धर्मचारिणी।।

saṃyantā sahadevastu dhaumyo brahmaviduttamaḥ| dharmārthakuśalā caiva draupadī dharmacāriṇī||

Verse 13

अन्योन्यस्य प्रियाः सर्वे तथैव प्रियदर्शनाः। परैरभेद्याः सन्तुष्टाः को वोन न स्पृहयेदिह।।

anyonyasya priyāḥ sarve tathaiva priyadarśanāḥ| parairabhedyāḥ santuṣṭāḥ ko vona na spṛhayediha||

Verse 14

एष वै सर्वकल्याणः समाधिस्तव भारत। नैनं शत्रुर्विषहते शक्रेणापि समोऽप्युत।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि अनुद्यातपर्वणि शततमोऽध्यायः।। 100।।

eṣa vai sarvakalyāṇaḥ samādhistava bhārata| nainaṃ śatrurviṣahate śakreṇāpi samo'pyuta|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi anudyātaparvaṇi śatatamo'dhyāyaḥ|| 100||

Verse 15

हिमवत्यनुशिष्टोऽसि मेरुसावर्णिना पुरा। द्वैपायनेन कृष्णेन नगरे वारणावते।।

himavatyanuśiṣṭo'si merusāvarṇinā purā| dvaipāyanena kṛṣṇena nagare vāraṇāvate||

Verse 16

भृगुतुङ्गे च रामेण दृष्टद्वत्यां च शम्भुना। अश्रौषीरसि तस्यापि महर्षेरञ्जनं प्रति।।

bhṛgutuṅge ca rāmeṇa dṛṣṭadvatyāṃ ca śambhunā| aśrauṣīrasi tasyāpi maharṣerañjanaṃ prati||

Verse 17

कल्माषीतीरसंस्थस्य गतस्त्वं शिष्यतां भृगोः। द्रष्टा सदा नारदस्ते धौम्यस्तेऽयं पुरोहितः।।

kalmāṣītīrasaṃsthasya gatastvaṃ śiṣyatāṃ bhṛgoḥ| draṣṭā sadā nāradaste dhaumyaste'yaṃ purohitaḥ||

Verse 18

माहासीः साम्पराये त्वं बुद्धिं तामृषिपूजिताम्। पुरूरवसमैलं त्वं बुद्ध्या जयसि पाण्डव।।

māhāsīḥ sāmparāye tvaṃ buddhiṃ tāmṛṣipūjitām| purūravasamailaṃ tvaṃ buddhyā jayasi pāṇḍava||

Verse 19

शक्त्या जयसि राज्ञोऽन्यानृषीन्धर्गोपसेवया। ऐन्द्रे जये धृतमना याम्ये कोपविधारणे।। समाधिर्मनः स्वास्थ्यकरो नियमः।।

śaktyā jayasi rājño'nyānṛṣīndhargopasevayā| aindre jaye dhṛtamanā yāmye kopavidhāraṇe|| samādhirmanaḥ svāsthyakaro niyamaḥ||

Verse 20

तथा विसर्गे कौबेरे वारुणे कोपविधारणे।। आत्मप्रदानं सौम्यत्वमद्भ्यश्चैवोपजीवनम्।। विधारणे नियमने ।।

tathā visarge kaubere vāruṇe kopavidhāraṇe|| ātmapradānaṃ saumyatvamadbhyaścaivopajīvanam|| vidhāraṇe niyamane ||

Verse 21

भूमेः क्षमा च तेजश्च समग्रं सूर्यमण्डलात्। वायोर्बलं प्राप्नुहि त्वं भूतेभ्यश्चात्मसम्पदम्।।

bhūmeḥ kṣamā ca tejaśca samagraṃ sūryamaṇḍalāt| vāyorbalaṃ prāpnuhi tvaṃ bhūtebhyaścātmasampadam||

Verse 22

अगदं वोऽस्तु भद्रं वो द्रष्टाऽस्मि पुनरागतान्। आपद्धर्मार्थकृच्छ्रेषु सर्वकार्येषु वा पुनः।।

agadaṃ vo'stu bhadraṃ vo draṣṭā'smi punarāgatān| āpaddharmārthakṛcchreṣu sarvakāryeṣu vā punaḥ||

Verse 23

यथावत्प्रतिपद्येथाः काले काले युधिष्ठिर। आपृष्टोऽसीह कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि भारत।।

yathāvatpratipadyethāḥ kāle kāle yudhiṣṭhira| āpṛṣṭo'sīha kaunteya svasti prāpnuhi bhārata||

Verse 24

कृतार्थं स्वस्मिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामः पुनरागतम्। न हि वो वृजिनं किञ्चिद्वेद कश्चित्पुराकृतम्।।

kṛtārthaṃ svasmimantaṃ tvāṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam| na hi vo vṛjinaṃ kiñcidveda kaścitpurākṛtam||

Verse 25

वैशम्पायन उवाच।। एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पाण्डवः सत्यविक्रमः। भीष्मद्रोणौ नमस्कृत्य प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः।।

vaiśampāyana uvāca|| evamuktastathetyuktvā pāṇḍavaḥ satyavikramaḥ| bhīṣmadroṇau namaskṛtya prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ||