Adhyaya 10

Verse 1

कुबेरसभावर्णनम्।। 1।। नारद उवाच। सभा वैश्रवणी राजञ्शतयोजनमायता। विस्तीर्णा सप्ततिश्चैव योजनानि सितप्रभा।।

kuberasabhāvarṇanam|| 1|| nārada uvāca| sabhā vaiśravaṇī rājañśatayojanamāyatā| vistīrṇā saptatiścaiva yojanāni sitaprabhā||

Verse 2

तपसा निर्जिता राजन्स्वयं वैश्रवणेन सा। शशिप्रभा प्रावरणा कैलासशिखरोपमा।।

tapasā nirjitā rājansvayaṃ vaiśravaṇena sā| śaśiprabhā prāvaraṇā kailāsaśikharopamā||

Verse 3

गुह्यकैरुह्यमाना सा खे विषक्तेव शोभते। दिव्या हेममयैरुच्चैः प्रासादैरुपशोभिता।।

guhyakairuhyamānā sā khe viṣakteva śobhate| divyā hemamayairuccaiḥ prāsādairupaśobhitā||

Verse 4

महारत्नवती चित्रा दिव्यगन्धा मनोरमा। सिताभ्रशिखराकारा प्लवमानेव दृश्यते।

mahāratnavatī citrā divyagandhā manoramā| sitābhraśikharākārā plavamāneva dṛśyate|

Verse 5

दिव्या हेममयै रङ्गैर्विद्युद्भिरिव चित्रिता। तस्यां वैश्रवणो राजा विचित्राभरणाम्बरः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सभापर्वणि मन्त्रपर्वणि दशमोऽध्यायः।। 10।।

divyā hemamayai raṅgairvidyudbhiriva citritā| tasyāṃ vaiśravaṇo rājā vicitrābharaṇāmbaraḥ|| || iti śrīmanmahābhārate sabhāparvaṇi mantraparvaṇi daśamo'dhyāyaḥ|| 10||

Verse 6

स्त्रीसहस्रैर्वृतः श्रीमानास्ते ज्वलितकुण्डलः। सह पत्न्या महाराज ऋद्ध्या सह विराजते।

strīsahasrairvṛtaḥ śrīmānāste jvalitakuṇḍalaḥ| saha patnyā mahārāja ṛddhyā saha virājate|

Verse 7

सर्वाभरणभूषिण्या वपुष्मत्या धनेश्वरः। दिवाकरनिभे पुण्ये दिव्यास्तरणसंवृते। दिव्यपादोपधाने च निषण्णः परमासने।।

sarvābharaṇabhūṣiṇyā vapuṣmatyā dhaneśvaraḥ| divākaranibhe puṇye divyāstaraṇasaṃvṛte| divyapādopadhāne ca niṣaṇṇaḥ paramāsane||

Verse 8

मन्दाराणामुदाराणां वनानि परिलोडयन्। सौगन्धीकवनानां च गन्धं गन्धवहो वहन्।।

mandārāṇāmudārāṇāṃ vanāni pariloḍayan| saugandhīkavanānāṃ ca gandhaṃ gandhavaho vahan||

Verse 9

नलिन्याश्चालकाख्याया नन्दनस्य वनस्य च। शीतो हृदयसंह्लादी वायुस्तमुपसेवते।।

nalinyāścālakākhyāyā nandanasya vanasya ca| śīto hṛdayasaṃhlādī vāyustamupasevate||

Verse 10

तत्र देवाः सगन्धर्वा गणैरप्सरसां वृताः। दिव्यतानैर्महाराज गायन्तिस्म सभागताः।।

tatra devāḥ sagandharvā gaṇairapsarasāṃ vṛtāḥ| divyatānairmahārāja gāyantisma sabhāgatāḥ||

Verse 11

मिश्रकेशी च रम्भा च चित्रसेना शुचिस्मिता। चारुनेत्रा घृताची च मेनका पुञ्जिकस्थला।।

miśrakeśī ca rambhā ca citrasenā śucismitā| cārunetrā ghṛtācī ca menakā puñjikasthalā||

Verse 12

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचा उर्वशी ।।

viśvācī sahajanyā ca pramlocā urvaśī ||

Verse 13

वर्गा च सौरभेयी च समीची बुद्बुदा लता। एताः सहस्रशश्चान्या नृत्तगीतविशारदाः।।

vargā ca saurabheyī ca samīcī budbudā latā| etāḥ sahasraśaścānyā nṛttagītaviśāradāḥ||

Verse 14

उपतिष्ठन्ति धनदं गन्धर्वाप्सरसां गणाः। अनिशं दिव्यवादित्रैर्नृत्तगीतैश्च स सभा।।

upatiṣṭhanti dhanadaṃ gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ| aniśaṃ divyavāditrairnṛttagītaiśca sa sabhā||

Verse 15

अशून्या रुचिरा भाति गन्धर्वाप्सरसां गणैः। किन्नरा नाम गन्धर्वा नरा नाम तथाऽपरे।।

aśūnyā rucirā bhāti gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ| kinnarā nāma gandharvā narā nāma tathā'pare||

Verse 16

माणिभद्रोऽथ धनदः श्वेतभद्रश्च गुह्यकः। कशेरको गण्डकण्डूः प्रद्योतश्च महाबलः।।

māṇibhadro'tha dhanadaḥ śvetabhadraśca guhyakaḥ| kaśerako gaṇḍakaṇḍūḥ pradyotaśca mahābalaḥ||

Verse 17

कुस्तम्बरुः पिशाचश्च गजकर्णो विशालकः। वराहकर्णस्ताम्रौष्ठः फलकक्षः फलोदकः।।

kustambaruḥ piśācaśca gajakarṇo viśālakaḥ| varāhakarṇastāmrauṣṭhaḥ phalakakṣaḥ phalodakaḥ||

Verse 18

हंसचूडः शइखावर्तो हेमनेत्रो विभीषणः। पुष्पाननः पिङ्गलकः शोणितोदः प्रवालकः।।

haṃsacūḍaḥ śaikhāvarto hemanetro vibhīṣaṇaḥ| puṣpānanaḥ piṅgalakaḥ śoṇitodaḥ pravālakaḥ||

Verse 19

वृक्षवास्यनिकेतश्च चीरवासाश्च भारत। एते चान्ये च बहवो यक्षाः शतसहस्रशः।।

vṛkṣavāsyaniketaśca cīravāsāśca bhārata| ete cānye ca bahavo yakṣāḥ śatasahasraśaḥ||

Verse 20

सदा भगवती लक्ष्मीस्तत्रैव नलकूबरः। अहं च बहुशस्तस्यां भवन्त्यन्ये च मद्विधाः।।

sadā bhagavatī lakṣmīstatraiva nalakūbaraḥ| ahaṃ ca bahuśastasyāṃ bhavantyanye ca madvidhāḥ||

Verse 21

ब्रह्मर्षयो भवन्त्यत्र तथा देवर्षयोऽपरे। क्रव्यादाश्च तथैवान्ये गन्धर्वाश्च महाबलाः।।

brahmarṣayo bhavantyatra tathā devarṣayo'pare| kravyādāśca tathaivānye gandharvāśca mahābalāḥ||

Verse 22

उपासते महात्मानं तस्यां धनदमीश्वरम्। भगवान्भूतसङ्घैश्च वृतः शतसहस्रशः।।

upāsate mahātmānaṃ tasyāṃ dhanadamīśvaram| bhagavānbhūtasaṅghaiśca vṛtaḥ śatasahasraśaḥ||

Verse 23

उमापतिः पशुपतिः शूलभृद्भगनेत्रहा। त्र्यम्बको राजशार्दूल देवी च विगतक्लमा।।

umāpatiḥ paśupatiḥ śūlabhṛdbhaganetrahā| tryambako rājaśārdūla devī ca vigataklamā||

Verse 24

वामनैर्विकटैः कुब्जैः क्षतजाक्षैर्महारवैः। मेदोमांसाशनैरुग्रैरुग्रधन्वा महाबलः।।

vāmanairvikaṭaiḥ kubjaiḥ kṣatajākṣairmahāravaiḥ| medomāṃsāśanairugrairugradhanvā mahābalaḥ||

Verse 25

नानाप्रहरणैरुग्रैर्वातैरिव महाजवैः। वृतः सखायमन्वास्ते सदैव धनदं नृप।।

nānāpraharaṇairugrairvātairiva mahājavaiḥ| vṛtaḥ sakhāyamanvāste sadaiva dhanadaṃ nṛpa||

Verse 26

प्रहृष्टाः शतशश्चान्ये बहुशः सपरिच्छदाः। गन्धर्वाणां च पतयो विश्वावसुर्हहा हुहूः।।

prahṛṣṭāḥ śataśaścānye bahuśaḥ saparicchadāḥ| gandharvāṇāṃ ca patayo viśvāvasurhahā huhūḥ||

Verse 27

तुम्बुरुः प्रवतश्चैव शैलूषश्च तथाऽपरः। चित्रसेनश्च गीतज्ञस्तथा चित्ररथोपि च।।

tumburuḥ pravataścaiva śailūṣaśca tathā'paraḥ| citrasenaśca gītajñastathā citrarathopi ca||

Verse 28

एते चान्ये च गन्धर्वा धनेश्वरमुपासते। विद्याधराधिपश्चैव चक्रधर्मा सहानुजैः।।

ete cānye ca gandharvā dhaneśvaramupāsate| vidyādharādhipaścaiva cakradharmā sahānujaiḥ||

Verse 29

उपाचरति तत्र स्म धनानामीश्वरं प्रभुम्। किन्नराः शतशस्तत्र धनानामीश्वरं प्रभुम्।।

upācarati tatra sma dhanānāmīśvaraṃ prabhum| kinnarāḥ śataśastatra dhanānāmīśvaraṃ prabhum||

Verse 30

आसते चापि राजानो भगदत्तपुरोगमाः। द्रुमः किम्पुरुषेशश्च उपास्ते धनदेश्वरम्।।

āsate cāpi rājāno bhagadattapurogamāḥ| drumaḥ kimpuruṣeśaśca upāste dhanadeśvaram||

Verse 31

राक्षसाधिपतिश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः। सह यक्षैः सगन्धर्वैः सह सर्वैर्निशाचरैः।।

rākṣasādhipatiścaiva mahendro gandhamādanaḥ| saha yakṣaiḥ sagandharvaiḥ saha sarvairniśācaraiḥ||

Verse 32

विभीषणश्च धर्मिष्ठ उपास्ते भ्रातरं प्रभुम्। हिमवान्पारियात्रश्च विन्ध्यकैलासमन्दराः।।

vibhīṣaṇaśca dharmiṣṭha upāste bhrātaraṃ prabhum| himavānpāriyātraśca vindhyakailāsamandarāḥ||

Verse 33

मलयो दर्दुरश्चैव महेन्द्रो गन्धमादनः। इन्द्रकीलः सुनाभश्च तथा दिव्यौ च पर्वतौ।।

malayo darduraścaiva mahendro gandhamādanaḥ| indrakīlaḥ sunābhaśca tathā divyau ca parvatau||

Verse 34

एते चान्ये च बहवः सर्वे मेरुपुरोगमाः। उपासते महात्मानं धनानामीश्वरं प्रभुम्।।

ete cānye ca bahavaḥ sarve merupurogamāḥ| upāsate mahātmānaṃ dhanānāmīśvaraṃ prabhum||

Verse 35

नन्दीश्वरश्च भगवान्महाकालस्तथैव च। शङ्कुकर्णमुखाः सर्वे दिव्याः पारिषदास्तथा।।

nandīśvaraśca bhagavānmahākālastathaiva ca| śaṅkukarṇamukhāḥ sarve divyāḥ pāriṣadāstathā||

Verse 36

काष्ठः कुटी मुखो दन्ती विजयश्च तपोधिकः। श्वेतश्च वृषभस्तत्र नर्दन्नास्ते महाबलः।।

kāṣṭhaḥ kuṭī mukho dantī vijayaśca tapodhikaḥ| śvetaśca vṛṣabhastatra nardannāste mahābalaḥ||

Verse 37

धनदं राक्षसाश्चान्ये पिशाचाश्च उपासते। पारिषदैः परिवृतमुपायान्तं महेश्वरम्।।

dhanadaṃ rākṣasāścānye piśācāśca upāsate| pāriṣadaiḥ parivṛtamupāyāntaṃ maheśvaram||

Verse 38

सदा हि देवदेवेशं शिवं त्रैलोक्यभावनम्। प्रणम्य मूर्ध्ना पौलस्त्यो बहुरूपमुमापतिम्।।

sadā hi devadeveśaṃ śivaṃ trailokyabhāvanam| praṇamya mūrdhnā paulastyo bahurūpamumāpatim||

Verse 39

ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य महादेवाद्धनेश्वरः। आस्ते कदाचिद्भगवान्भवो धनपतेः सखा।। रङ्गैरितिच्छेदः।।

tato'bhyanujñāṃ samprāpya mahādevāddhaneśvaraḥ| āste kadācidbhagavānbhavo dhanapateḥ sakhā|| raṅgairiticchedaḥ||

Verse 40

निधिप्रवरमुख्यौ च शङ्खपद्मौ धनेश्वरौ। सर्वान्निधीन्प्रगृह्याथ उपास्तां वै धनेश्वरम्।।

nidhipravaramukhyau ca śaṅkhapadmau dhaneśvarau| sarvānnidhīnpragṛhyātha upāstāṃ vai dhaneśvaram||

Verse 41

सा सभा तादृशी रम्या मया दृष्टान्तरिक्षगा। पितामहसभां राजन्कीर्तयिष्ये निबोध ताम्।।

sā sabhā tādṛśī ramyā mayā dṛṣṭāntarikṣagā| pitāmahasabhāṃ rājankīrtayiṣye nibodha tām||